Konsekvensar, risikoar og sårbarheiter

Det globale klimasystemet vil halde fram å endre seg i århundre på grunn av både tidlegare og framtidige utslepp av klimagassar. Varmebølgjer, flaum og andre konsekvensar for økosystemar, menneskes helse og økonomi vil sannsynlegvis bli meir alvorlege i dei komande tiåra. Klimakonsekvensar, risikoar og sårbarheitsvurderingar brukast til å identifisere arten og omfanget av desse konsekvensane for naturlege systemar og det menneskelege samfunn. Vurderingane varierer mykje avhengig av føremålet med vurderinga, det geografiske området og målsektoren eller -systemet. Følgjeleg brukast eit breitt spekter av metodar og verktøy, støtta av relevant informasjon frå tidlegare observasjonar og framtidige scenari for klimaendringar, miljøforhold og sosioøkonomiske faktorar.  Adaptation Support Tool (AST) og Urban Adaptation Support Tool (UAST) gjev rettleiing om vurdering av risikoar og sårbarheiter.

Evaluering og planlegging

Konsekvensane av klimaendringane vil variere mellom regionar, frå sektor til sektor og til og med innanfor sektorar. Å forstå dei spesifikke sårbarheitene og risikoane er avgjerande for planlegging og gjennomføring av tilpasningstiltak på regionalt nivå. Klimaendringar er ein viktig driv for klimarelaterte risikoar, men det er ikkje den einaste.

Omfanget og tempoet av globale klimaendringar i framtida avheng av utviklinga av samfunn og økonomiar på ein global skala. Desse endringane fangast opp i globale sosioøkonomiske og klimascenari. Sosioøkonomiske scenari gjev plausible beskrivingar av moglege framtidige tilstandar i verden basert på samfunnets val — dei er ikkje spådommar. Globale sosioøkonomiske scenari informerer klimagassutslippsscenari, som brukast av globale klimamodellar for å gje prognosar for framtidige klimaendringar på global skala. Desse prognosane kan nedskalerast, ved hjelp av regionale klimamodellar eller statistiske nedskaleringsteknikkar, for å berekne meir detaljerte klimaprognosar for Europa.

Dei regionale konsekvensane av klimaendringane avheng òg av utviklinga av miljømessige, sosioøkonomiske, politiske og teknologiske forhold på regional skala. Til dømes kan menneske auke sårbarheita ved urbanisering av kystnære flaumsletter, ved avskoging av skråningar eller ved å byggje bygningar i risikoutsette område. På den andre sida kan dei redusere sårbarheita ved å byggje institusjonell og teknisk kapasitet for å takle klimatiske farar.

IPCCs AR6 WG II-rapport Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability gjev ei oversikt over konsekvensar, risikoar og sårbarheiter knytte til klimaendringar identifisert på tvers av sektorar og regionar, inkludert fokus på Europa.

Sårbarheit og risikovurdering er obligatorisk for å planleggje og gjennomføre tilpasningstiltak, og for å prioritere ressursar. Dei identifiserer kva for regionar, sektorar eller systemkomponentar som er spesielt påverka av klimaendringar, og der det er eit presserande behov for å tilpasse seg.

EEA har jamleg publisert rapportar om «Klimaendringar, verknader og sårbarheit i Europa» sidan 2004. Den siste utgåva (2017) vurderer trendar og prognosar om klimaendringar og dens innverknad over heile Europa basert på 35 indikatorar. Den går gjennom også utviklinga av tilpasningspolitikk på europeisk, transnasjonalt og nasjonalt plan, samt utviklinga av det underliggjande kunnskapsgrunnlaget. European Climate Data Explorer i samarbeid med Copernicus Climate Change Service gjev ein oppdatert versjon av flere klimadrivarar og indikatorar. Under EUs oppdrag om tilpasning til klimaendringar har EEA utvikla Adaptation Dashboard som gjev oversikt over farar, verknader, eksponering, sårbarheiter og tilpasningstiltak på subnasjonalt nivå.

DG CLIMA og EEA initierte i 2022 utarbeidinga av den første europeiske klimarisikovurderinga (EUCRA) for å vurdere noverande og framtidige konsekvensar og risikoar for klimaendringar knytte til miljø, økonomi og breiare samfunn i Europa.

Destinasjonen Earth (DestinE), eit flaggskip initiativ frå EU for å utvikle ein svært nøyaktig digital modell av jorda på ein global skala, vil overvaka, simulere og føreseie samspelet mellom naturfenomenar og menneskelege aktivitetar. Føremålet med dei digitale tvillingane vil vere å hjelpe oss med å vere betre førebudd på å reagere på store naturkatastrofar, tilpasse oss klimaendringar og føreseie den sosioøkonomiske effekten.

DRMKC — Risk Data Hub er ei GIS-nettplattform som støttar planleggarar og beslutningstakarar i å takle konsekvensane av klimaendringar. Det gjev flere oversikter med data om risiko, sårbarheit, økonomiske skadar og menneskelege tap over heile Europa frå farlege hendingar. DRMKC Risk Data Hub’s Risk Estimation Dashboard gjev risikonivået for ulike eigedelar og fer på land, NUTS 2 og NUTS 3-nivå. Sårbarheitsdashbordet  gjev ein indeks på fire dimensjonar av sårbarheit som fangar opp systemisk sårbarheit for katastrofar på land-, NUTS2- og NUTS3-nivå. Dashbordet Tap og skader gjev til slutt tap som følgje av ei rekkje farar, etter år og totalt, både når det gjeld økonomisk innverknad og råka personar.

Rettleiing om korleis ein vurderer risikoar og sårbarheiter finst i Adaptation Support Tool (AST) og i Urban Adaptation Support Tool (UAST), spesielt trinn 2 Vurdering av risikoar og sårbarheiter for klimaendringar.

Klimatenester

Det globale rammeverket for klimatenester mogleggjer betre styring av risikoen for klimavariabilitet og endring gjennom utvikling av vitskapsbasert klimainformasjon og prediksjon, og innlemmalse i planlegging, politikk og praksis på global, regional og nasjonal skala. I Europa gjev Copernicus Climate Change Service (C3S) tilgang til data og informasjon om tidlegare og framtidige klimaendringar til støtte for klimatilpasning og -reduksjon. C3S har gjort tilgjengeleg ein Climate Data Store, som gjev kvalitetssikra informasjon om jordas fortid, notid og framtidige klima. Målretta klimainformasjon for bestemte sektorar og politikkområde gjerast i aukande grad tilgjengeleg gjennom C3S Sectoral Information System (C3S SIS).  Copernicus Atmosphere Monitoring Service (CAMS) gjev regelmessig oppdaterte estimat av daglege CO2-utslipp for alle EU-land basert på aktivitetsdata for seks sektorar. Kvart år sidan byrjinga av 2018 har C3S publisert den europeiske klimatilstandsrapporten, som gjev ei oversikt over årets årlege og sesongmessige klima og dei viktigaste trendane dei siste tiåra. I 2022 vart rapporten utarbeidd i samarbeid med Verds meteorologiorganisasjon (WMO). Vidare utviklast og implementerast klimatenester i mange land (sjå landssidene).