Transport

Główne przesłania

• Wpływ zmiany klimatu w sektorze transportu wiąże się z ekstremalnymi zjawiskami pogodowymi i hydrologicznymi, takimi jak ulewne deszcze, burze i ekstremalne wiatry, fale morskie, powodzie lub fale upałów. Te przejawy zmiany klimatu mają wpływ zwłaszcza na infrastrukturę transportową, a tym samym na sam transport, jego niezawodność i bezpieczeństwo.
• W ramach strategii UE w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu działania przystosowawcze w transporcie będą wdrażane w sposób zintegrowany z innymi inicjatywami w ramach Europejskiego Zielonego Ładu, takimi jak strategia na rzecz zrównoważonej i inteligentnej mobilności. Strategia ta, wraz z planem działania, stanowi podstawę tego, w jaki sposób unijny system transportowy może osiągnąć transformację ekologiczną i cyfrową oraz stać się bardziej odporny na zmianę klimatu. Kluczowym obszarem działań UE jest uodparnianie na zmianę klimatu finansowanej przez UE transeuropejskiej sieci transportowej. Oceny aspektów przystosowania się do zmiany klimatu związanych z transportem przedstawiono w sprawozdaniach EEA dotyczących mechanizmu sprawozdawczości w zakresie środowiska transportowego.
• Innym ważnym obszarem jest aktualizacja norm regulujących bezpieczeństwo i funkcjonowanie infrastruktury w zmieniającym się klimacie, dokonywana wspólnie z europejskimi organizacjami normalizacyjnymi.

Skutki, podatność na zagrożenia i ryzyko

ÖBB Infra AG

Transport jest integralną częścią gospodarki i społeczeństwa oraz odgrywa istotną rolę w codziennym życiu ludzi i przedsiębiorstw. Środki mające na celu zmniejszenie podatności systemu transportowego na zmianę klimatu należy zintegrować z wysiłkami na rzecz zmniejszenia emisyjności, bardziej zrównoważonego i inteligentnego transportu.

Zmiana klimatu wpływa na sektor transportu na wiele sposobów. Większość skutków dotyczy ekstremalnych zjawisk pogodowych i hydrologicznych, takich jak ulewne deszcze, burze i ekstremalne wiatry, fale morskie, pożary, powodzie lub fale upałów, które mogą występować częściej w ocieplającym się klimacie.

W europejskiej ocenie ryzyka związanego z klimatem za szczególnie pilne uznano zagrożenia związane z powodziami opadowymi, rzecznymi i przybrzeżnymi dla lądowej infrastruktury transportowej. Wszystkie rodzaje transportu lądowego, rzecznego i morskiego są jednak narażone na zagrożenia klimatyczne. W ocenie podkreślono również, że aktywa i sieci infrastrukturalne są często ze sobą powiązane, w związku z czym awaria w jednym punkcie sieci może przerodzić się w kaskadę w inne regiony i sektory. Na przykład ekstremalne warunki pogodowe mogą mieć wpływ na usługi transportowe, co może ograniczyć usługi zdrowotne i ratunkowe.  Niski poziom wody w rzekach może mieć wpływ na żeglugę komercyjną, co ma kaskadowy wpływ na produkcję przemysłową i energetyczną.

Ramy polityki

Na szczeblu europejskim procesy polityczne w sektorze transportu są ukierunkowane głównie na łagodzenie zmiany klimatu i ograniczanie wpływu transportu na środowisko, co sprzyja przystosowaniu się, ale nie konkretnie przystosowaniu się.

Biorąc pod uwagę systemowy charakter strategii UE w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu, działania przystosowawcze w transporcie będą wdrażane w sposób zintegrowany z innymi inicjatywami w ramach Europejskiego Zielonego Ładu, takimi jak strategia na rzecz zrównoważonej i inteligentnej mobilności. Niniejsza strategia na rzecz mobilności, wraz z planem działania, stanowi podstawę tego, w jaki sposób unijny system transportowy może osiągnąć transformację ekologiczną i cyfrową oraz stać się bardziej odporny na zmianę klimatu. Pakiet „Gotowi na 55” obejmuje wnioski ustawodawcze i inicjatywę polityczną w sprawie przeglądu unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS), w tym jego rozszerzenia na żeglugę, przeglądu przepisów dotyczących emisji z lotnictwa oraz ustanowienia odrębnego systemu handlu uprawnieniami do emisji dla transportu drogowego i budynków.

Uodparnianie na zmianę klimatu finansowanej przez UE transeuropejskiej sieci transportowej (TEN-T) zapewnia prawodawstwo UE w sprawie unijnych wytycznych dotyczących rozwoju sieci TEN-T. Proces oceny TEN-T przeprowadzony przez Komisję Europejską w 2019 r. doprowadził do przeglądu rozporządzenia i odpowiednich wytycznych. Celem tego procesu oceny jest rozwój wydajnej, bezpiecznej, inteligentnej i zrównoważonej sieci transportowej, która uwzględnia cyfryzację i zajmuje się zmianą klimatu. W oparciu o wyniki procesu oceny zmienione rozporządzenie w sprawie TEN-T zostanie przygotowane i przedstawione przez Komisję w listopadzie 2021 r.

Poprawa bazy wiedzy

Europejska ocena ryzyka klimatycznego z 2024 r. zawiera kompleksową ocenę głównych zagrożeń klimatycznych, przed którymi stoi Europa obecnie i w przyszłości. Określono w nim 36 głównych zagrożeń klimatycznych, które zagrażają naszemu bezpieczeństwu energetycznemu i żywnościowemu, ekosystemom, infrastrukturze, zasobom wodnym, systemom finansowym i zdrowiu ludzi, biorąc również pod uwagę ryzyko dla sektora transportu.

Sprawozdanie grupy roboczej II AR6 IPCC pt. „Zmiana klimatu 2022: Skutki, adaptacja i podatność obejmują podatność na zagrożenia i warianty adaptacyjne dla sektora transportu w ramach różnych rozdziałów, z perspektywy globalnej i kilku perspektyw regionalnych, w tym Europy, regionu Morza Śródziemnego i Arktyki. Transport jest postrzegany jako element szerszych agregatów, takich jak osiedla miejskie i kluczowa infrastruktura, głównie w odniesieniu do podnoszenia się poziomu mórz lub topnienia wiecznej zmarzliny. Zakłócenie infrastruktury transportowej jest głównym czynnikiem ryzyka w ramach reprezentatywnego kluczowego ryzyka dla nisko położonych systemów przybrzeżnych oraz dla bezpieczeństwa żywnościowego, biorąc pod uwagę znaczenie światowego handlu żywnością. Oczekuje się, że w Arktyce transport stanie w obliczu doniosłych przemian spowodowanych zmianą klimatu: oczekuje się, że otwarcie nowych tras przyniesie nowe możliwości, a także nowe wyzwania, zarówno dla statków towarowych, jak i pasażerskich; Oczekuje się, że rozmrażanie wiecznej zmarzliny spowoduje poważne zakłócenia arktycznych lądowych szlaków transportowych, przy bardzo ograniczonym zakresie wdrażania skutecznych rozwiązań w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu.

Wiedza na temat CCIVA w transporcie w Europie jest stopniowo budowana i poszerzana dzięki badaniom finansowanym przez UE oraz regularnym procesom oceny prowadzonym przez renomowane organizacje, w tym sprawozdaniom oceniającym IPPC, sprawozdaniom UNEP GEO oraz sprawozdaniom EEA w ramach mechanizmu sprawozdawczości w zakresie transportu i środowiska (TERM).

W sprawozdaniu IPPC AR5 wskazano, że w przypadku sektora transportu zaleca się strukturalne środki dostosowawcze, poprawę infrastruktury i zarządzanie ryzykiem związanym z klęskami żywiołowymi, podczas gdy niektóre działania dostosowawcze mogą wiązać się ze znacznymi dodatkowymi korzyściami, synergiami i kompromisami.

OECD odpowiada na wyzwania związane z przystosowaniem się do zmiany klimatu, wspierając rządy w planowaniu i wdrażaniu skutecznej, wydajnej i sprawiedliwej polityki przystosowania się do zmiany klimatu. W 2016 r. OECD, we współpracy z Międzynarodowym Forum Transportu, opublikowała sprawozdanie pt. „Adapting Transport to Climate Change and Extreme Weather” [Dostosowanie transportu do zmiany klimatu i ekstremalnych warunków pogodowych], w którym odniesiono się do podstawowych wyzwań, jakie zmiana klimatu stwarza dla właścicieli infrastruktury transportowej. W niniejszym sprawozdaniu przeanalizowano strategie, które mogą pomóc władzom transportowym zmniejszyć ryzyko związane z wydajnością sieci związane ze zmieniającymi się ekstremalnymi zjawiskami pogodowymi.

Aspekty związane z przystosowaniem się do zmiany klimatu związane z transportem uwzględniono również w sprawozdaniach EEA TERM.  W sprawozdaniu EEA pt. „Nature-based solutions in Europe: Polityka, wiedza i praktyki w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu i zmniejszania ryzyka związanego z klęskami żywiołowymi uwzględniają zrównoważony transport miejski jako integralną część miast dostosowanych do zmiany klimatu i odpornych na zmianę klimatu. W raporcie EEA Adaptation of transport to climate change in Europe (Przystosowanie transportu do zmiany klimatu w Europie) przeanalizowano obecne praktyki w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu dotyczące transportu w krajach europejskich. Zawiera on przegląd wyzwań i stanu działań przystosowawczych, przegląd kilku inicjatyw w różnych krajach oraz wnioski dotyczące potencjalnych dalszych działań.

Projekty badawcze mające na celu dostosowanie transportu do zmiany klimatu były wspierane w ramach programu „Horyzont 2020”, a w szczególności w ramach wyzwań społecznych związanych z inteligentnym, ekologicznym i zintegrowanym transportem. Głównym celem projektu RESilient transport InfraSTructure to extreme events jest zwiększenie odporności operacji transportowych na naturalne i spowodowane przez człowieka zdarzenia ekstremalne. Inny projekt, Future proofing strategies FOr RESilient transport networks against Extreme Events, ma na celu zwiększenie odporności krytycznych elementów infrastruktury transportu multimodalnego, takich jak mosty, tunele i terminale. Celem projektu GIS-based Infrastructure Management System for Optimized Response to Extreme Events on Terrestrial Transport Networks jest zaprojektowanie, walidacja i wdrożenie holistycznych metod, strategii, narzędzi i interwencji technicznych w celu znacznego zwiększenia odporności infrastruktury transportu lądowego. opracowanie systemu wspomagania decyzji w celu zwiększenia odporności infrastruktury transportowej w oparciu o połączone wykorzystanie czujników naziemnych i pokładowych; Zaawansowane narzędzia do modelowania to główny cel projektu PANOPTIS.

Wspieranie inwestycji i finansowania

W wieloletnich ramach finansowych (WRF) całkowity przydział środków na program „Łącząc Europę” – Transport wynosi 12,8 mld EUR na cały okres programowania 2021–2027. Środki te mają zostać zainwestowane w rozwój infrastruktury transportowej i zwiększenie jej odporności, w tym sieci TEN-T.

Projekty transportowe na szczeblu krajowym, mające na celu m.in. zwiększenie odporności transportu na zmianę klimatu, będą wspierane finansowo z unijnych instrumentów finansowych polityki spójności za pośrednictwem programów operacyjnych. Całkowity przydział wkładu UE na cały okres programowania wyniesie 274,3 mld EUR.

W poprzednim okresie finansowania 2014–2020 politykę spójności wspierano z europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych, a wśród priorytetów inwestycyjnych związanych z przystosowaniem się do zmiany klimatu w transporcie znalazły się: „Infrastruktura sieciowa w dziedzinie transportu i energii” o łącznym budżecie 67,3 mld EUR oraz „Przystosowanie się do zmiany klimatu i poprawa sytuacji w tym zakresie; Zapobieganie ryzyku” o budżecie 43,2 mld EUR. Komisja Europejska opublikowała notę informacyjną na temat zmiany klimatu i dużych projektów, w której szczegółowo opisano wymogi i wytyczne dotyczące dużych projektów związane ze zmianą klimatu.

Projekt Civitas SUMP plus, finansowany w ramach programu „Horyzont 2020”, pomaga osobom każdej wielkości we wdrażaniu planów zrównoważonej mobilności miejskiej. Projekt ten tworzy nowe podejścia i narzędzia w sześciu "miastowych laboratoriach", takich jak Antwerpia w Belgii i Platanias w Grecji. Dobre praktyki i wnioski wyciągnięte z tych laboratoriów zostaną przekazane politykom, praktykom i naukowcom w państwach członkowskich oraz do materiałów i narzędzi przewodnich.

Kontynuacją programu „Horyzont 2020” jest program w zakresie badań naukowych i innowacji „Horyzont Europa” na lata 2021–2027, którego całkowity budżet wynosi 95,5 mld EUR. Struktura programu składa się z czterech priorytetów badawczych. W ramach priorytetu „Globalne wyzwania i europejska konkurencyjność przemysłowa” projekty w sektorze transportu będą finansowane w ramach tematu „Klimat, energia i mobilność” z całkowitym budżetem w wysokości 15,1 mld EUR.

Kompleksowy przegląd można znaleźć na stronie poświęconej finansowaniu przez UE działań przystosowawczych.

Wspieranie wdrażania

Ważnym środkiem zmniejszającym podatność transportu w UE na zmianę klimatu jest opracowanie i powszechne stosowanie norm dotyczących infrastruktury odpornej na zmianę klimatu. Infrastruktura transportowa jest podstawą systemu transportowego, a stosowanie tych norm pomoże zapewnić odporność infrastruktury na szkodliwe skutki zmiany klimatu, takie jak powodzie, silne wiatry lub ekstremalnie wysokie temperatury. Komisja współpracowała z europejskimi organizacjami normalizacyjnymi w celu aktualizacji norm regulujących bezpieczeństwo i funkcjonowanie infrastruktury w zmieniającym się klimacie. Na początku 2015 r. powołano grupę koordynacyjną CEN-CENELEC ds. przystosowania się do zmiany klimatu w następstwie mandatu UE do przeglądu i opracowania norm dotyczących infrastruktury odpornej na zmianę klimatu. W pierwszej fazie tego wniosku o normalizację komitety techniczne wybrały do przeglądu 13 norm, z czego dwie normy, a mianowicie elektryczne i elektroniczne zastosowanie dla kolei i sprzętu do obsługi naziemnej statków powietrznych, związane z sektorem transportu. W drugim etapie, który rozpoczął się pod koniec 2017 r., kontynuowano przegląd norm. Równolegle opracowano przewodnik CEN-CENELEC dotyczący przystosowania się do zmiany klimatu w normach, aby wspierać komitety techniczne w przeglądzie norm w odniesieniu do zmiany klimatu. Komisja zachęciła państwa członkowskie do zaangażowania normalizacji krajowej we wdrażanie krajowych strategii przystosowawczych.

Komisja Europejska wspiera zrównoważoną mobilność miejską poprzez promowanie koncepcji planów zrównoważonej mobilności miejskiej (SUMP), która została przedstawiona w komunikacie „Razem w kierunku konkurencyjnej i zasobooszczędnej mobilności miejskiej”. Ogólnym celem SUMP jest poprawa jakości życia obywateli poprzez sprostanie głównym wyzwaniom transportowym związanym ze środowiskiem w miastach, takim jak zanieczyszczenie powietrza/hałasu, zmiana klimatu i integracja nowych usług w zakresie mobilności. Wdrożenie SUMP gwarantuje, że system transportu będzie bardziej zróżnicowany i przyjazny dla środowiska, tak aby był on również bardziej odporny na skutki zmiany klimatu. Zmienione wydanie wytycznych dotyczących opracowania i wdrożenia planu zrównoważonej mobilności miejskiej opracowano w wyniku rocznego procesu zaangażowania zainteresowanych stron.

MRE adaptacji

Ogólnoeuropejskie procesy monitorowania, sprawozdawczości i oceny w sektorze transportu mają miejsce głównie w odniesieniu do łagodzenia zmiany klimatu, a mianowicie intensywności emisji dwutlenku węgla w transporcie i emisji gazów cieplarnianych (sprawozdawczość do UNFCCC), wykorzystania odnawialnych źródeł energii w transporcie lub efektywności środowiskowej transportu. Nie istnieje ogólnoeuropejska, obowiązkowa i oparta na prawodawstwie sprawozdawczość zapewniająca przegląd skutków, podatności na zagrożenia i adaptacji transportu w państwach członkowskich UE.

W przyszłości wdrażanie planów zrównoważonego rozwoju obszarów miejskich powinno być regularnie monitorowane i oceniane zgodnie z wytycznymi SUMP, aby zmaksymalizować skuteczność i wartość dodaną dla jakości życia w miastach i przystosowania transportu do zmiany klimatu.