Start Baza danych Studia przypadku Dolny korytarz zielony Dunaju: odbudowa równin zalewowych w celu ochrony przeciwpowodziowej

Exclusion of liability

This translation is generated by eTranslation, a machine translation tool provided by the European Commission.

Website experience degraded
The European Climate and Health Observatory is undergoing reconstruction until June 2024 to improve its performance. We apologise for any possible disturbance to the content and functionality of the platform.
Studia przypadków

Dolny korytarz zielony Dunaju: odbudowa równin zalewowych w celu ochrony przeciwpowodziowej

Dolny korytarz zielony Dunaju: odbudowa równin zalewowych w celu ochrony przeciwpowodziowej

W 2000 r. rządy Bułgarii, Rumunii, Ukrainy i Mołdawii zobowiązały się do współpracy – wraz z podpisaniem umowy w sprawie zielonego korytarza dolnego Dunaju – w celu utworzenia zielonego korytarza wzdłuż całej długości dolnego Dunaju (około 1 000 km). Wszyscy partnerzy uznali potrzebę i wspólną odpowiedzialność za ochronę Dolnego Dunaju i zarządzanie nim w zrównoważony sposób. Porozumienie w sprawie zielonego korytarza dolnego Dunaju miało na celu ochronę i odbudowę terenów podmokłych wzdłuż rzeki oraz ponowne połączenie rzeki z jej naturalnymi obszarami powodziowymi, zmniejszając ryzyko poważnych powodzi na obszarach osiedli ludzkich i przynosząc korzyści zarówno lokalnym gospodarkom – np. dzięki rybołówstwu, turystyce – jak i ekosystemom wzdłuż rzeki. Obecne wyniki inicjatywy pokazują, że projekty w zakresie odbudowy przyniosły wiele korzyści, w tym zwiększono naturalną zdolność do utrzymania i uwalniania wód powodziowych, zwiększono różnorodność biologiczną i wzmocniono lokalne gospodarki poprzez dywersyfikację źródeł utrzymania w oparciu o zasoby naturalne. Oczekuje się, że wdrożone środki zwiększą odporność systemów naturalnych i lokalnych społeczeństw w zarządzaniu obecną zmiennością klimatu i prawdopodobnymi skutkami dalszej zmiany klimatu.

Opis studium przypadku

Wyzwania

Rolnictwo, leśnictwo i transport odbiły się na naturalności Dolnego Dunaju. W drugiej połowieXX wieku blisko trzech czwartych równin zalewowych Dolnego Dunaju zostało odciętych od głównej rzeki przez wały i przekształcono w obszary rolne, co następnie miało wpływ na reżimy powodziowe. Ponadto duże części Dunaju doświadczały erozji koryta rzek z powodu wydobycia żwiru, pogłębiania i budowy zapór, przyczyniając się do obniżenia stołów wodnych na sąsiednich gruntach rolnych. Eutrofizacja wynikająca z zanieczyszczenia antropogenicznego poważnie dotknęła Dunaj, a w szczególności dolne odcinki rzeki. Przekształcenie lasów zalewowych w rolnictwo i monokulturowe hybrydowe plantacje topoli doprowadziło do bardziej ekstremalnych powodzi. Poważne powodzie w dorzeczu Dunaju w niedawnej przeszłości miały miejsce w latach 2002, 2005, 2006, 2009, 2010, 2013 i 2014.

Oczekuje się, że zmiana klimatu jeszcze bardziej zwiększy ryzyko powodziowe w całym dorzeczu Dunaju pod względem intensywności, czasu trwania i częstotliwości zdarzeń. Istnieje również większa szansa na gwałtowne powodzie w okresach suchych. Istnieje jednak znaczna niepewność co do ilościowego określenia przyszłych zdarzeń powodziowych z powodu niedociągnięć w szacowaniu przyszłych opadów.

Cele

Porozumienie w sprawie zielonego korytarza dolnego Dunaju ma na celu:

  • zachować łącznie 935 000 ha, w tym zwiększoną ochronę 775 000 hektarów istniejących obszarów chronionych i nową ochronę przez kolejne 160 000 ha;
  • przywrócenie 224 000 hektarów naturalnych równin zalewowych;
  • promowanie zrównoważonego użytkowania i rozwoju wzdłuż 1 000 km poniżej Dunaju, w tym delty Dunaju.

Odbudowa terenów zalewowych ma na celu zapewnienie miejsca do utrzymania i bezpiecznego uwolnienia wód powodziowych.

Rozwiązania

W umowie o zielonym korytarzu dolnego Dunaju rządy Bułgarii, Rumunii, Mołdawii i Ukrainy zgodziły się przywrócić 224 000 hektarów równiny zalewowej, w ramach szerszego zachowanego obszaru o powierzchni 935 000 hektarów tworzącego Zielony Korytarz Dolnego Dunaju. Oczekuje się, że te ambitne cele zostaną osiągnięte w perspektywie długoterminowej.

Do 2020 r. trwała odbudowa na około 60 000 hektarów równin zalewowych w Dolnym Dunaju. Wały zostały usunięte, umożliwiając rzece wznowienie jej naturalnego biegu. Inwazyjne gatunki roślinności zostały wyczyszczone. Dziesiątki tysięcy rodzimych drzew posadzono na kilkudziesięciu małych miejscach. Pomaga to lasom naturalnie regenerować się na znacznie większym obszarze. W Rumunii 6000 hektarów terenów zalewowych na wyspach Babina i Cernovca, Mahmudia, Balta Geraiului, Gârla Mare – Vrata zostały lub są ponownie połączone z rzeką, tworząc mozaikę siedlisk. Wraz z przywróceniem naturalnych procesów powróciły liczne gatunki ptaków i zwiększyły się populacje ryb. Na wyspie Tataru na Ukrainie tradycyjne rasy bydła zostały sprowadzone do kontroli gatunków inwazyjnych. Usunięto groby, aby umożliwić zatopienie 750 hektarów ziemi w sposób naturalny, zapewniając bogate zaplecze żywieniowe, hodowlane i tarła dla dzikiej fauny. Na dzień dzisiejszy nadal trwają niektóre projekty restauracyjne, takie jak Gârla Mare i Vrata, które będą miały wpływ na powierzchnię 2 000 ha.

Likwidacja niedostatecznie funkcjonujących węzłów ochrony przeciwpowodziowej i przywracanie obszarów zalewowych przyczynia się do bezpieczniejszego i skuteczniejszego zatrzymywania wód powodziowych, solidniejszych i bardziej niezawodnych usług ekosystemowych słodkowodnych, niższych kosztów utrzymania infrastruktury i wzmocnienia lokalnych gospodarek dzięki dywersyfikacji źródeł utrzymania w oparciu o zasoby naturalne. Podczas powodzi w 2013 roku na Dunaju, wzdłuż Dolnego Dunaju, nie było powodzi, chociaż woda była powyżej średniego poziomu.

Przydatność

Przypadek został opracowany i wdrożony głównie ze względu na inne cele polityki, ale ze znacznym uwzględnieniem aspektów adaptacji do zmiany klimatu

Dodatkowe Szczegóły

Udział zainteresowanych stron

WWF wzięła odpowiedzialność za inicjatywę Zielonego Korytarza Dolnego Dunaju w ramach programu Living Planet WWF, którego celem jest zapewnienie ochrony ważnych zasobów biologicznych i ekosystemów w następnym tysiącleciu. W projekcie Zielony Korytarz Dolnego Dunaju WWF ściśle współpracuje z rządami krajów – Bułgarii, Rumunii, Mołdawii i Ukrainy – które podpisały umowę, a także z lokalnymi zainteresowanymi stronami. Aby osiągnąć te cele, każde państwo przygotowało plan działania, w którym wyznaczono dodatkowe obszary równiny powodziowej do celów ochrony i odbudowy. W tych planach działania opisano dla każdego wyznaczonego obszaru, jakie konkretne środki były potrzebne i jakie kroki należy podjąć w celu realizacji tych środków.

Zaangażowane zainteresowane strony wspierały regularną wymianę informacji – poprzez spotkania i ustanawianie punktów kontaktowych w ministerstwach środowiska w czterech uczestniczących państwach – w celu osiągnięcia skutecznej ochrony zielonego korytarza dolnego Dunaju. WWF odegrała rolę pośredniczącą w zacieśnianiu komunikacji i współpracy między krajami Zielonego Korytarza Dolnego Dunaju. Wspierała również realizację konkretnych projektów rekultywacyjnych, takich jak modele, które mają zostać rozbudowane.

Zarówno obywatelom, jak i organizacjom pozarządowym zajmującym się ochroną środowiska zaoferowano możliwość odgrywania aktywnej roli w procesach decyzyjnych. WWF prowadziła kampanie uświadamiające, a także bezpośrednio angażowała opinię publiczną i organizacje pozarządowe w proces decyzyjny w obszarze projektu. Na szczeblu krajowym i międzynarodowym prowadzono aktywne lobbing w celu przyspieszenia wdrażania zielonego korytarza dolnego Dunaju.

Ponadto poszukiwano partnerów zarówno na szczeblu lokalnym, jak i krajowym, jak i międzynarodowym, tj. GEF, UNDP, UNEP, Bank Światowy, UE, WWF, IUCN, konwencja ramsar i inne rządy (tj. Austria, Niemcy, Dania, Niderlandy) w celu zwrócenia się o współpracę i pomoc w tworzeniu i utrzymaniu zielonego korytarza dolnego Dunaju. Główne środki finansowe pochodziły z WWF, rządów krajowych, UE i sektora biznesu.

Obecnie, ze względu na zmiany polityczne, głównym wyzwaniem dla działalności WWF jest ponadto przekonanie władz o wielokorzystnych skutkach rozwiązań opartych na przyrodzie, takich jak odbudowa terenów zalewowych i terenów podmokłych w celu zwiększenia odporności na zmianę klimatu.

Czynniki sukcesu i czynniki ograniczające

Międzynarodowe porozumienia w sprawie lepszego gospodarowania wodami i rzekami były potężnym narzędziem zmian w dorzeczu Dunaju. Przywrócenie naturalnej odporności środowiska na wydarzenia klimatyczne (w tym przypadku przystosowanie się na dużą skalę) poprzez likwidację niesprawnej infrastruktury wodnej, a tym samym poprawę naturalnej zdolności do utrzymania i uwolnienia szczytowych powodzi, przynosi dodatkowe korzyści zarówno dla przyrody, jak i dla ludzi. Nowe możliwości w zakresie ekoturystyki, rybołówstwa, wypasu i produkcji włókien wzmacniają lokalne gospodarki. Wynikająca z tego wyższa jakość siedlisk przyciąga szerszy zakres gatunków, w tym gatunków zagrożonych.

Porozumienie w sprawie zielonego korytarza dolnego Dunaju stanowiło doskonałą podstawę do przełożenia decyzji rządowych na działania. W krajach takich jak Rumunia i Bułgaria wdrożenie sieci Natura 2000 znacznie przyczyniło się do zwiększenia obszaru objętego ochroną. Ponadto harmonizacja prawodawstwa w zakresie ochrony środowiska z wymogami UE, zwłaszcza wdrożenie ramowej dyrektywy wodnej, stworzyła nowe możliwości przywrócenia łączności bocznej. W innych przypadkach główną siłą napędową była potrzeba dostępu społeczności lokalnych do zwiększonych zasobów naturalnych.

Właściwa uwaga na kwestię własności gruntów była kluczem do sukcesu w projekcie. W każdym projekcie renowacji kilku do kilkunastu właścicieli gruntów – w zależności od wielkości obszaru rekultywacyjnego – musiało być przekonane, że zmiana sposobu użytkowania gruntów będzie dla nich korzystna. W przypadku prywatnych właścicieli ziemskich ważne było zapewnienie, że nie stracą praw własności. WWF rozpoczęła dwa projekty pilotażowe w Rumunii, gdzie lokalne społeczności i osoby prywatne oddały swoją ziemię na powódź. Powodem do przyjęcia tak rygorystycznej zmiany w użytkowaniu gruntów było zrozumienie korzyści wynikających ze zmiany nieproduktywnych gruntów ornych na tereny podmokłe. Realizacja projektów odbudowy prawdopodobnie uległaby przyspieszeniu, gdyby istniały mechanizmy finansowe dla właścicieli gruntów (takie jak finansowanie przez UE odbudowy terenów zalewowych); nie ma to jednak miejsca w żadnym z krajów uczestniczących.

Kolejnym czynnikiem sukcesu było to, że niezależna organizacja z know-how – w tym przypadku WWF – przejęła wiodącą rolę. Komisja kontynuowała wysiłki na rzecz zbliżenia krajów, zapewniając techniczne i finansowe wsparcie dla spotkań i dokumentów źródłowych, zachęcając rządy do pozostania zaangażowanymi itp. Najbardziej przekonującym argumentem za podpisaniem umowy była potrzeba przyjęcia całościowego podejścia do ochrony przyrody i ochrony środowiska w Dolnym Dunaju. Oczywiście dostępność środków finansowych była ważna, ale ostatecznie uważa się, że wola polityczna w każdym kraju jest decydującym czynnikiem, aby faktycznie przejść do wdrożenia na większą skalę.

Koszty i korzyści

Szacuje się, że odbudowa równiny wzdłuż zielonego korytarza dolnego Dunaju kosztuje 183 mln euro.

Odbudowa terenów podmokłych jest ważna nie tylko dla przyrody, ale także dla ludzi pod względem usług ekosystemowych. Szeroki wachlarz korzyści, jakie zapewnia odbudowa, obejmuje zarządzanie powodziami i suszą poprzez trzymanie i powolne uwalnianie wody, oczyszczanie wody poprzez filtrację, produkcję zasobów naturalnych (np. ryb i trzciny), wspieranie działalności rekreacyjnej i wiele innych. Korzyści ekosystemowe przynoszą również korzyści ekonomiczne, takie jak unikanie szkód spowodowanych powodziami.

Oczekiwane roczne zyski z usług ekosystemowych (kontrola powodziowa, oczyszczanie wody, uzupełnianie wód podziemnych, osady i retencja składników odżywczych, zbiorniki różnorodności biologicznej, rekreacja, turystyka itp.) z odrestaurowanych obszarów zalewowych oszacowano na 111,8 mln EUR rocznie. Szacuje się, że każdy hektar odrestaurowanej równiny zalewowej zapewnia 500 EUR rocznie w ramach usług ekosystemowych, przyczyniając się do dywersyfikacji źródeł utrzymania miejscowej ludności(Mansourian i in., 2019).

Zielony Korytarz Dolnego Dunaju znalazł swoją podstawę prawną w:

  • Strategiczny plan działania na rzecz ochrony i odbudowy dorzecza Dunaju;
  • Strategia przystosowania się do zmiany klimatu dorzecza Dunaju;
  • Program ograniczania zanieczyszczenia rzeki Dunaju GEF Transgraniczna analiza;
  • Szereg działań związanych z terenami podmokłymi w dorzeczu Dunaju finansowanych w ramach unijnego programu dla wielu beneficjentów Phare na rzecz środowiska, w którym podkreślono potrzebę podjęcia działań w celu ochrony i odbudowy terenów podmokłych i siedlisk obszarów zalewowych w całym dorzeczu Dunaju;
  • Konwencja o terenach wodno-błotnych mających znaczenie międzynarodowe, szczególnie jako siedliska ptactwa wodnego (Ramsar, 1971);
  • Konwencja o ochronie dzikiej fauny i flory i siedlisk przyrodniczych w Europie (Bern, 1979);
  • Ogólnoeuropejska strategia na rzecz krajobrazu i różnorodności biologicznej;
  • Krajowe strategie i zobowiązania na rzecz ochrony różnorodności biologicznej;
  • Konwencja o współpracy na rzecz ochrony i zrównoważonego użytkowania Dunaju (Sofia, 1994);
  • Wzmocnienie zasady wspólnego działania krajów Dunaju w celu ochrony i przywrócenia jakości wody i warunków środowiskowych ekosystemu Dunaju;
  • Plan gospodarowania wodami w dorzeczu Dunaju.
Czas wdrożenia

Program Zielonego Korytarza Dolnego Dunaju rozpoczął się w 2000 r. i jest w toku od tego czasu bez przewidywanego czasu końcowego.

Okres użytkowania

Środki mające na celu stworzenie zielonego korytarza wzdłuż dolnej rzeki Dunaju mają być trwałe, o ile zostaną odpowiednio utrzymane.

Źródło informacji

Kontakt

Orieta Hulea
Conservation Director WWF International
Danube-Carpathian Programme
E-mail: ohulea@wwfdcp.ro 

Camelia Ionescu
Freshwater Project Manager
WWF Romania
E-mail: cionescu@wwf.ro 

Iulia Puiu
Project Manager for Wetland Restoration Projects
WWF Romania
E-mail: ipuiu@wwf.ro 

Źródło

WWF International Danube-Carpathian Programme

Opublikowane w Climate-ADAPT Nov 22 2022   -   Ostatnia modyfikacja w Climate-ADAPT May 17 2024


Skontaktuj się z nami w przypadku jakichkolwiek innych zapytań na temat tego studium przypadku lub w celu udostępnienia nowego studium przypadku (e -mail climate.adapt@eea.europa.eu )

Akcje Dokumentu