Οικονομικά κίνητρα για αλλαγή συμπεριφοράς

Δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι η συμμετοχή του κοινού αποτελεί κρίσιμο στοιχείο για την αύξηση της γενικής αποδοχής των ΕΠΠ και την παρακίνηση των ενδιαφερόμενων μερών να συμμετάσχουν. Αυτό δεν σημαίνει ότι απαιτείται πάντα η συμμετοχή του κοινού για να γίνει αποδεκτή η ΕΠΠ. Για παράδειγμα, η σημασία της συμμετοχής του κοινού μπορεί να μειωθεί σε περιπτώσεις όπου η ΕΠΠ αυτή καθαυτή ή η συγκεκριμένη λύση που προτίθεται να προωθήσει η ΕΠΠ έχει ήδη αποκτήσει δημόσια (κοινωνική) αποδοχή.

Κατά την εξέταση της εφαρμογής των EPI, υπάρχουν σημαντικές διαφορές στις ανάγκες, τις ευκαιρίες και τους περιορισμούς που αντιμετωπίζει κάθε χώρα. Ακόμη και εντός των χωρών, υπάρχει σημαντική διακύμανση στην ικανότητα εφαρμογής οικονομικών μέσων σε διάφορες περιφέρειες ή τομείς. Ορισμένες επιθυμητές αλλαγές είναι ευκολότερο να εφαρμοστούν μέσω οικονομικών μέσων, ενώ άλλες είναι ευκολότερο να εφαρμοστούν μέσω κανονισμών διοίκησης και ελέγχου. Οι ΕΠΔ δεν αποτελούν σε καμία περίπτωση υποκατάστατα άλλων τρόπων κυβερνητικής δράσης, αλλά μέσα που μπορούν να συμπληρώσουν και να ενισχύσουν τη διακυβέρνηση στο πλαίσιο ενός ευρέος συνδυασμού μέσων πολιτικής. Σε γενικές γραμμές, είναι δυνατόν να διακριθούν μεταξύ: i) συνδυασμοί EPI, στο πλαίσιο μιας στρατηγικής για τα «κίνητρα δέσμης μέτρων», και ii) ανάμειξη με άλλα είδη μέσων πολιτικής, συμπεριλαμβανομένων των κανονιστικών μέσων, της ευαισθητοποίησης, της ενημέρωσης κ.λπ. Κατά τον έλεγχο των δυνητικών EPI, θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη το υφιστάμενο μείγμα πολιτικής, αλλά η επιλογή δεν θα πρέπει να υπαγορεύεται από αυτό.

Το κόστος και τα οφέλη των EPI διερευνώνται ελάχιστα και λίγες πληροφορίες μπορούν να βρεθούν σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο συγκρίνονται με τις κλασσικές προσεγγίσεις διοίκησης και ελέγχου.

Το κόστος ενός EPI μπορεί να διακριθεί μεταξύ του άμεσου κόστους (π.χ. κόστος καταβολής του φόρου) και του κόστους συναλλαγής (π.χ. το κόστος χρόνου και χρήματος για τη μετάβαση στην αγορά, την εξεύρεση αγοραστή ή πωλητή, τη διαπραγμάτευση μιας αγοράς, την ολοκλήρωση της συναλλαγής και την επιστροφή από την αγορά). Το κόστος συναλλαγής μπορεί επίσης να σχετίζεται με την απαιτούμενη πρόσθετη παρακολούθηση. Για παράδειγμα, το κόστος συναλλαγής από την παρακολούθηση των υπόγειων ή των επιφανειακών υδάτων μπορεί να εμποδίσει τη θέσπιση φόρου (π.χ. φόρος για τη διάθεση μολυσμένων υδάτων αποστράγγισης σε ογκομετρική βάση), αλλά μπορεί επίσης να αξίζει να καταβληθεί για να διασφαλιστεί ότι ο φόρος είναι αποτελεσματικός. Ομοίως, ένας νέος μηχανισμός κατανομής του νερού μπορεί να αυξήσει την οικονομική αποδοτικότητα, αλλά να επιβάλει υψηλό κόστος διαπραγμάτευσης και επιβολής, καθιστώντας ενδεχομένως προτιμότερους τους απλούστερους μηχανισμούς κατανομής.

Τα οφέλη των ΕΠΠ περιλαμβάνουν τη βελτίωση της ποιότητας του περιβάλλοντος και της οικονομικής αποδοτικότητας, καθώς και την καλύτερη κοινωνική κατανομή της επιβάρυνσης για την επίτευξη του επιθυμητού στόχου. Ταυτόχρονα, οι EPI αυξάνουν τα έσοδα (στην περίπτωση των τελών) για τη χρηματοδότηση δραστηριοτήτων παρακολούθησης και ελέγχου της ρύπανσης ή κατανομής, για παράδειγμα, και μπορεί, ως εκ τούτου, να είναι σημαντικές για τη χρηματοδότηση μέτρων προσαρμογής.

Οι ΕΠΠ αναγνωρίζονται σε πολιτικό επίπεδο σε διάφορες σημαντικές πράξεις της ευρωπαϊκής νομοθεσίας και των εγγράφων πολιτικής:

• Η οδηγία-πλαίσιο της ΕΕ για τα ύδατα εισάγει ένα σύνολο αρχών και μέτρων που εξορθολογίζουν τη χρήση του νερού σε όλα τα κράτη μέλη. Το άρθρο 9 ζητεί την πλήρη ανάκτηση του κόστους των υπηρεσιών ύδρευσης μέσω της τιμολόγησης.
• Το προσχέδιο της ΕΕ του 2012 για τη διαφύλαξη των υδάτων της Ευρώπης τονίζει τη σημασία της τιμολόγησης του νερού ως κινήτρου και άλλων ΕΠΣ, όπως η εμπορία νερού και οι πληρωμές για οικοσυστημικές υπηρεσίες, στο μείγμα πολιτικής για τη βελτίωση της διαχείρισης των υδάτων στην Ευρώπη.
• Η δράση της ΕΕ για τη λειψυδρία και την ξηρασία (από το 2007) υπογραμμίζει τον ρόλο της τιμολόγησης των κινήτρων για την προσαρμογή της ζήτησης νερού και τη διασφάλιση της βιώσιμης διαχείρισης των υδάτων.
• Η οδηγία της ΕΕ για τις πλημμύρες (2007) ενθαρρύνει την υιοθέτηση πράσινων υποδομών και τη διαχείριση φυσικών πλημμυρών ανταμείβοντας οικονομικά τους διαχειριστές γης και τους χρήστες υδάτων.
• Η Κοινή Γεωργική Πολιτική περιλαμβάνει οικονομική ανταμοιβή (με τη μορφή επιδοτήσεων) για την προστασία του υδάτινου περιβάλλοντος.
• Η οδηγία για τη νιτρορύπανση (1991) προωθεί την έγκριση συμφωνιών συνεργασίας μέσω κωδίκων ορθών γεωργικών πρακτικών.
• Η στρατηγική για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή (2013) ενθαρρύνει τη μεγαλύτερη χρήση της ασφάλισης για την οικοδόμηση ανθεκτικότητας έναντι των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής, ιδίως της λειψυδρίας, της ξηρασίας και του κινδύνου πλημμύρας.
• Η πολιτική της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα (συμπεριλαμβανομένων των οδηγιών για τους οικοτόπους και τα πτηνά και του χρηματοδοτικού μηχανισμού LIFE) ενθαρρύνει τη χρήση οικονομικών και μη οικονομικών ανταμοιβών για την προστασία των υδάτινων οικοσυστημάτων.

Ο σχεδιασμός και η υλοποίηση των EPI θα μπορούσαν να διαρκέσουν από 1 έως 5 έτη.

Οι EPI είναι συνήθως μέτρα μακράς διαρκείας. Ωστόσο, η διάρκεια ζωής καθορίζεται συχνά από το πλαίσιο πολιτικής, την ισχύουσα ειδική νομοθεσία και την κοινωνική αποδοχή.