Bia trá agus cois cladaigh

Braitheann rannpháirtíocht na bpáirtithe leasmhara ar an gcás sonrach agus ar an gcomhthéacs náisiúnta. Féadfarbearta cothaithe tráa áireamh i bpleanannaI CZM, aéilíonn comhairliúchán le páirtithe leasmhara de ghnáth. 

San Ísiltír, bhí próisis rannpháirtíochta an-éagsúil ag an bpobal mar thoradh ar chur chun feidhme na gcothú traidisiúnta ar mhionscála agus ar thógáilan SandMotor. Cé gur dhéileáil cothaithe ar mhionscála le saincheisteanna teicniúla sonracha, gan baint a bheith ag páirtithe leasmhara lasmuigh den phobal innealtóireachta cósta leo, bhí pobal níos mó páirtithe leasmhara i gceist le cruthúan MhótaGainimh, mar gheall ar an tionchar níos mó a bhí aige ar an timpeallacht chósta, ar thurasóireacht agus ar chaitheamh aimsire agus ar úsáid talún. Bhí ardú feasachta ar shaincheisteanna cosanta tuilte mar chuid amháin den tionscadal. 

I réigiún Le Marche na hIodáile,bhí plé fairsing ag na húdaráisréigiúnacha maidir le pleananna le haghaidh cothú trá i mbardais Sirolo agus Numana le hoifigigh agus páirtithe leasmhara áitiúla (lena n-áirítear leasanna iascaireachta agus turasóireachta) chomh maith le háitritheoirí. Rinneadh Measúnú ar an Tionchar ar an gComhshaol, a raibh céim eile den chomhairliúchán poiblí i gceist leis. Ceadaíodh an tionscadal agus cuireadh an obair i gcrích ó 2009 go 2011. In 2019, tógadh Plean nua ICZM in éineacht le páirtithe leasmhara poiblí agus príobháideacha, agus cuireadh ar an eolas i gcónaí é agus chuathas i gcomhairle leis faoi na gníomhaíochtaí a bhí beartaithe. 

Tosca ratha: 

• Is rogha bainistíochta cósta solúbtha agus tapa é cothú trá i gcomparáid le tógáil chrua, agus tá sé inoiriúnaithe do choinníollacha atá ag athrú. Mar gheall ar a solúbthacht is beart réasúnta saor é freisin a ullmhú i gcomparáid le hoibreacha tógála crua. Má athraíonn coinníollacha ar bhealach diúltach, is féidir cothú breise a chur leis go simplí. 
• Chomh maith le cosaint ar thuilte agus ar chreimeadh, is féidir le cothú trá buntáistí a chur ar fáil don turasóireacht chósta, do ghníomhaíochtaí áineasa agus do chaomhnú gnáthóg cósta. 
• I gcásanna áirithe, is féidir le cothú trá úsáid a bhaint as ábhar a bhaintear chun críche eile, rud a fhágann gur féidir é a athúsáid go táirgiúil: i réigiún dríodair Emilia Romagna (an Iodáil)a dhreidtear i gcalafoirt chun loingseoireacht a éascú, úsáidtear é le haghaidh cothú trá. Mar sin féin, ní mór measúnú ceart a dhéanamh ar cháilíocht dríodair chun aon éilliú ar an láithreán cinn scríbe a sheachaint. 
• Cuireadh cothú trá i bhfeidhm ar fud an domhain le blianta fada agus dá bhrí sin is féidir le taithí leathan tacú lena dhearadh agus lena chur i bhfeidhm ceart. 

Tosca teorannaithe: 

• D’fhéadfadh tionchar diúltach a bheith ag cothú trá ar éiceachóras cladaigh nuair a adhlactar bithra, nuair a chailltear gnáthóga i mbarraí gainimh cois cladaigh, nó nuair a chuirtear isteach ar neadú éan agus ainmhithe eile, mura ndéantar i gceart é. Tá roinnt speiceas, amhail inveirteabraigh a bhfuil cónaí orthu i ngaineamh, íogair d’athrú ar chineálacha dríodair. Taispeánann staidéir go mbraitheann an tionchar ar mhinicíocht an chothaithe i limistéar ar leith. 
• Is próiseas leanúnach é cothú trá de ghnáth, as a dtagann costais níos airde le himeacht ama agus suaitheadh arís agus arís eile ar an éiceachóras. Ní chuireann an cothú deireadh leis an gcreimeadh; ní sholáthraíonn sé ach dríodair bhreise ar a leanfar den chreimeadh. Dá bhrí sin, ní mór cothú traidisiúnta ar mhionscála ar tír a athdhéanamh go rialta toisc go n-ídítear an stoc gainimh trí chreimeadh cósta nó trí bhorradh stoirme. 
• Cé go mbíonn cothú trá bunaithe de ghnáth ar chur chuige atá ag obair leis an dúlra, níl tionchar iomlán aige saor in aisce. Go háirithe, ní mór measúnú agus pleanáil chúramach a dhéanamh ar eastóscadh ábhar ón láithreán cairéil, ar an mbealach iompair agus ar an tionchar a d’fhéadfadh a bheith ag ábhar allmhairithe nua ar ghnáthóga cósta agus muirí. 
• D’fhéadfadh sé a bheith dúshlánach foinse a aimsiú ina bhfuil cainníochtaí leordhóthanacha gainimh a chomhlíonann ceanglais cheimiceacha-fhisiciúla an láithreáin cinn scríbe freisin. Ba cheart an gaineamh dreidireachta a bheith ag teacht leis an ngaineamh atá ar an láithreán i dtéarmaí mhéid an ghráin, an datha agus an chomhdhéanaimh. Maidir le trá ghainmheach agus córais duimhche, d’fhéadfadh caillteanas tapa gainimh chothaithe a bheith mar thoradh ar dhríodar atá i bhfad níos míne a shuíomh. De ghnáth cabhraíonn dríodar níos lú soghluaiste (coarser) a úsáid go bhfanann an gaineamh breise i limistéar an tionscadail níos faide agus go bhfeidhmíonn sé níos fearr le linn stoirmeacha. Mar sin féin, d’fhéadfadh sé go gcruthófaí trá níos géire (i.e. athrú ar staid na trá) mar thoradh ar dhríodair rógharbha, rud a d’fhéadfadh tionchar diúltach a imirt ar chaitheamh aimsire, ar shábháilteacht agus ar an gcomhshaol. 
• D’fhéadfadh infhaighteacht dríodair a bheith ina saincheist má thagann méadú ar an éileamh ar thionscadail chothaithe. D’fhéadfadh fosuithe gainimh amach ón gcósta a bheith ina n-acmhainn theoranta. Is féidir le dreidireacht ghainimh amach ón gcósta coinbhleachtaí a chruthú le gníomhaíochtaí muirí eile, go háirithe i roinnt imchuacha farraige srianta amhail Muir Aidriad ina bhfuil go leor úsáidí farraige ann i gcomhthráth i spás teoranta. Is féidir le pleanáil spásúil mhuirí leordhóthanach a mheasann na riachtanais atá ann faoi láthair agus na riachtanais a bheidh ann amach anseo mar fhreagairt ar an athrú aeráide cabhrú leis na saincheisteanna sin a réiteach. Tugann sé sin le tuiscint freisin nach mór cothú tránna, i bpeirspictíochtfhadtéarmach, a chomhtháthú in idirghabhálacha cosanta cósta níos leithne atá dírithe ar réiteach níos cobhsaí a fháil ar shaincheist an chreimthe cósta (féach freisin Retreat from high risk areas, Restoration and management of coastal wetlands). 

Le hidirghabháilSand Motor san Ísiltír, a rinneadh in 2011,féachtar le haghaidh a thabhairt ar chuid de na fadhbanna sin trí mhinicíocht an athlíonta a laghdú agus, dá bhrí sin, trí líon na suaití san éiceachóras a laghdú. Dearadh an tionscadal chun saolré 20 bliain a bheith aige. Tugadh le fios i measúnú neamhspleách a rinneadh 10 mbliana tar éis na tógála gur baineadh amach cuspóirí Mhótar an Ghainimh maidir le cosaint fhadtéarmach chósta agus go mbeidh a shaolré níos faide fós.  Thairis sin, cruthaíodh gnáthóg nua le haghaidh flóra agus fána áitiúil chomh maith le spásanna áineasa agus tá measúnú á dhéanamh ar a gcáilíocht. 

De ghnáth bíonn cur i bhfeidhm rialta ag teastáil ó chothú trá. Moltar comparáid a dhéanamh idir costais chothaithe (a bhraitheann freisin ar ghaineamh a bheith ar fáil) agus na costais a bhaineann le tógálacha crua agus a gcothabháil, chun an rogha is fearr a chinntiú. Is féidir éagsúlacht mhór a bheith sna costais a bhaineann le cothú trá idir tíortha agus laistigh díobh. 

Athraíonn na costais a chuirtear i láthair idtuarascáil UNEP-DHI(2016) san Eoraip ó €5 go 7/m 3mura n-áirítear costais iompair. Go deimhin, is cosúil gurb é an deitéarmanant is tábhachtaí maidir le costais chothaithe an t-achar iompair agus líon na dturas idir láithreáin dreidireachta agus spriocláithreáin. Is féidir le roinnt tosca eile difear a dhéanamh do chostais aonaid an chothaithe amhail méideanna gainimh is gá agus minicíocht an chothaithe, caillteanais mheasta ábhair, infhaighteacht (agus méid) dreidirí, etc. Is féidir le hidirghabhálacha in áiteanna iargúlta méadú suas le 34€/m3. 

Le hidirghabhálacha cothaithe, cosnaítear an t-intíre ar thuilte ar bhealach solúbtha. Ina theannta sin, cuireann siad sineirgí tábhachtacha ar fáil le gníomhaíochtaí eacnamaíocha a bhaineann le turasóireacht chósta, trí leithead trá leordhóthanach a choinneáil. 

Bhain Mótar an Ghainimh san Ísiltír úsáid as 20 milliún méadar ciúbach gainimh. Sa chás sin, ba é EUR 3.3/m3an costas aonaid measta,a bhí níos ísle ná costas an chothaithe thraidisiúnta (suas le EUR 6/m3). Chomh maith le sábháilteacht chósta a mhéadú san fhadtéarma, cheadaigh an idirghabháiltimpeallachtnádúrtha a fheabhsúagus spás nua a chruthú do ghníomhaíochtaí áineasa.  

• Tagann eastóscadh mianraí trí dhreidireacht mhuirí faoi Iarscríbhinn II a ghabhann leTreoir an Aontais maidir le Measúnú ar anTionchar ar an gComhshaol maidir le measúnú a dhéanamh ar éifeachtaí tionscadal poiblí agus príobháideach áirithe ar an gcomhshaol). Cinneann na Ballstáit ar cheart do thionscadail in Iarscríbhinn II dul faoi nós imeachta MTC, ar bhonn cás ar chás nó i dtéarmaí tairseacha agus critéar. Mura bhfuil sé faoi réir measúnú tionchair, d’fhéadfadh sé go mbeadh gá le dearbhú nó údarú roimh ré chun cothú trá a chur chun feidhme. 
• Aon tionscadal ar dócha go mbeidh tionchar suntasach aige ar láithreán Natura 2000, ní mór athbhreithniú a dhéanamh air trí ‘mheasúnú iomchuí ar a impleachtaí don láithreán’, chun a chinneadh an ndéanfaidh an tionscadal dochar do shláine an láithreáin, de réir Airt. 6(3) deThreoir an Aontais maidir leGnáthóga. 
• Leis an Treoir ón Aontas lena mbunaítear creat don Phleanáil Spásúil Mhuirí, tagraítear d’eastóscadh amhábhair mar cheann de na gníomhaíochtaí atá le cumhdach le pleananna spásúla muirí. Dá bhrí sin, d’fhéadfadh sé gur ghá aghaidh a thabhairt ar úsáid gainimh amach ón gcósta nó comhiomláin eile le haghaidh cothú trá faoi phleananna den sórt sin. D’fhéadfadh feidhm a bheith ag reachtaíocht náisiúnta bhreise, amhail ceanglais cheadaithe. 

D’fhéadfadh an t-am cur chun feidhme a bheith éagsúil ag brath ar scála na hidirghabhála (arscála beag var scála mórersu),ar fhoinse na ndríodar (an fad chuig an láithreán)agus ar an mbealach iompair gaolmhar. De ghnáth bíonn tréimhse ghearr cur chun feidhme (e.g.roinnt míonna) agteastáille haghaidh an phróisis iarbhír chun gaineamh a dhreideáil,aiompar agus aathdhriogadhfeadh na trá. Mar sin féin, is féidir gombeidhníos mó amaagteastáil chun an idirghabháil a dhearadh, chun an suíomh ceart a roghnú, chun meastóireacht a dhéanamh ar chomhoiriúnacht dríodair agus ar thionchair fhéideartha. D’fhéadfadh níos mó ama pleanála a bheith ag teastáil chun na bearta a chur chun feidhme má cheaptar iad mar chuid de phlean ICZM agus má tá gá le rannpháirtíocht ghníomhach agus leathan ó pháirtithe leasmhara. Ar deireadh,ba cheart am a chaitheamh ar fhaireachán trá sna míonna agus sna blianta tar éis na hidirghabhála chun measúnúa dhéanamh ar a héifeachtacht agus ar an ngá breisea d’fhéadfadh a bheithle gníomhaíochtaí nua athshlánaithe gainimh.

Is féidir le cothú tránna fanacht i bhfeidhm ar feadh eatraimh a athraíonn ó 2 go 10 mbliana. Ag brath ar choinníollacha áitiúla,d'fhéadfadh go mbeadh gá le líonadhagus cothabháil a dhéanamh go rialta. Is próiseasleanúnach é cothú trá agusní chuirfear stop iomlán leis an gcreimeadh tráleis anroghasin. Is dócha go laghdóidhardú ar leibhéal na farraige agus méadú ar imeachtaí foircneacha saolré na dtionscadal sin, ruda mhéadóidh an gá atá lecothú forlíontach agus minicíocht an chothaithe fhorlíontaigh má bhíonn tionscadal ag brath go heisiach ar an tomhasaire seo e.