Bearta oibríochta agus tógála chun bonneagar iarnróid aeráid-díonach a áirithiú

Is modh iompair atá tíosach ar fhuinneamh é an t-iarnród a bhfuil tionchar measartha beag aige ar an gcomhshaol, rud a thugann tús áite don iompar iarnróid i gcur chun feidhme na straitéise fadtéarmaí iompair atá neodrach ó thaobh carbóin de. Baineann sé sin freisin le hacmhainneacht an iarnróid an t-athrú aeráide a mhaolú, ós rud é go dtiocfadh laghdú ar astaíochtaí gás ceaptha teasa mar thoradh ar fhás an iompair d’iarnród. Mar sin féin, ní féidir an acmhainneacht sin a bhaint amach ach amháin má chuirtear na hiarnróid in oiriúint chun na tionchair a bhaineann leis an athrú aeráide a sheasamh.

Ceann de na leochaileachtaí is criticiúla sa chóras iompair iarnróid is ea solúbthacht íseal an bhonneagair agus na n-oibríochtaí araon i gcás suaitheadh. Braitheann an córas iompair iarnróid ar chineálacha eile bonneagair freisin. Mar shampla, bíonn tionchar díreach ag suaitheadh sa soláthar cumhachta mar gheall ar theagmhais adhaimsire ar fheidhmiúlacht an chórais iompair iarnróid. Mar gheall ar shaolré fhada an bhonneagair iarnróid, a bhfuiltear ag súil go n-oibreoidh sé ag lántoilleadh ar feadh níos mó ná 50 bliain (agus níos faide fós, i gcás roinnt suiteálacha), is iomchuí gnéithe den athrú aeráide a chomhtháthú sa phróiseas fadtéarmach pleanála, deartha agus bainistíochta iarnróid. Measann fís na Tuarascála Oiriúnaithe Iarnróid (UIC,2017) próiseas oiriúnaithe an iarnróid mar chuid den ghnáthchás forbartha gnó ionas nach mbeidh ach tionchar imeallach ag costas an oiriúnaithe ar fheidhmíocht airgeadais cuideachta iarnróid.

Rinne tionscadal ARISCC (Bonneagar Iarnróid a oiriúnú don Athrú Aeráide) cur síos críochnúil ar rioscaí don tionscal iarnróid, arna chur chun feidhme ag an gcuibhreannas faoi stiúir UIC (Aontas Idirnáisiúnta na nIarnród). Is éard atá i dtorthaí ARISCC léarscáileanna guaise nádúrtha agus an treoirdhoiciméad maidir le bainistiú comhtháite guaise nádúrtha ar iarnróid. Is féidir idirdhealú a dhéanamh idir na héifeachtaí sainaitheanta maidir leis an athrú aeráide a dhéanann difear d’iarnród i dtrí phríomhchatagóir, agus teastaíonn tacair shonracha de bhearta oiriúnúcháin le haghaidh gach ceann acu:

• Teagmhais adhaimsire, amhail báisteach throm (agus tuilte gaolmhara), luasanna arda gaoithe, stoirmeacha, cioclóin, drochaimsir gheimhridh, etc. De réir Athbhreithniú Defra ar Athléimneacht Iompair 2011, ba cheart bonneagar agus athléimneacht oibríochtúil araon a fhorbairt go háirithe trí úsáid a bhaint as na bealaí iomarcaíochta agus atreoraithe líonra atá ar fáil, agus ba cheart iad a chomhlánú le córais éifeachtacha chun seirbhísí agus bealaí a athbhunú chuig gnáthdhálaí . Tá sé ríthábhachtach freisin cumarsáid a dhéanamh le páirtithe leasmhara chun tionchar an tsuaite ar dhaoine agus ar ghnólachtaí a íoslaghdú.
• Teagmhais thosaithe mhall a mbíonn tionchar acu de réir a chéile ar an iompar iarnróid, amhail an méadú ar theocht an aeir nó an t-ardú ar leibhéal na farraige. Ba cheart an fhreagairt ar oiriúnú a chur chun feidhme laistigh de straitéisí fadtéarmacha forbartha iompair.
• Guaiseacha nádúrtha eile a eascraíonn as an athrú aeráide, lena n-áirítear sciorrthaí talún, titim carraige, maidhmeanna sléibhe, laghdú ar chobhsaíocht claífoirt etc. D’fhreagródh bearta cosanta struchtúracha in éineacht le measúnú leochaileachta agus córais laghdaithe riosca tubaiste go hiomchuí do dhúshláin den sórt sin.

Leis an ‘Treoirleabhar chun Athléimneacht an Iompair Iarnróid Eorpaigh in Imeachtaí Aimsire Foircneacha a Fheabhsú’, arna tháirgeadh ag tionscadal MOWE-IT, roinntear freagairtí ar theagmhais adhaimsire ina mbearta pleanála fadtéarmacha, ina ngníomhaíochtaí atá le déanamh díreach roimh an imeacht agus ina ngníomhaíochtaí téarnaimh. Sa treoirleabhar ‘IarnródUirbeach, an tAthrú Aeráide agus Athléimneacht’,a d’fhorbair an tAontas Iompair Phoiblí Idirnáisiúnta (UITP), dírítear ar fhreagairtí oiriúnaithe chun damáistí a tharlaíonn de bharr guaiseacha aeráide ar fhochórais aonair iarnróid cathrach a chosc agus a athbhunú, amhail: soláthar cumhachta, rianta, rothstoic, stáisiúin, tolláin, crosairí comhréidhe agus saoráidí cothabhála. Áirítear an méid seo a leanas ar na príomh-mholtaí a chuirtear ar fáil leis na hacmhainní sin:

• Réamh-mheastacháin maidir leis an athrú aeráide a ionchorprú i ndearadh agus i gcumas draenála chun déileáil le minicíocht agus méid réamh-mheasta tuilte amach anseo. Sa Ríocht Aontaithe, mar shampla, áirítear leis na caighdeáin draenála lamháltais maidir le tionchar ó aeráid amach anseo i ndearadh sócmhainní iarnróid: i gcás draenáil iarnróid nua agus feabhsaithe, cuirtear méadú 20% ar an sreabhadh measta leis.
• Feabhas a chur ar athléimneacht gaoithe crann catenary agus limistéir a choinneáil gar do rianta agus catenaries saor ó rudaí guaiseacha. Cé gurb é is cúis le go leor teipeanna oibríochtúla ná crainn a thit ar rian nó caitéiní, is minic a úsáidtear fásra mar chrios maolánach le haghaidh torainn agus truaillithe feadh rianta iarnróid agus freisin chun an rian a chosaint ar dhlúthú díreach. Dá bhrí sin, ba cheart tosaíocht a thabhairt do bhearta dúlrabhunaithe lena méadaítear athléimneacht in aghaidh na gaoithe (e.g. crainn atá in ann ardluasanna gaoithe a sheasamh).
• Acmhainneacht bhreise agus éigeandála a shuiteáil le haghaidh na gcóras sábháilteachta agus oibriúcháin (trucailí faoi bhealach, lasca, oibriú ar lána eile) chun cúltaca a dhéanamh den acmhainneacht a ndéanann adhaimsir difear di.
• Straitéisí a fhorbairt lena n-íoslaghdófar tionchar teipeanna oibríochtúla de bharr dálaí adhaimsire (tráthchláir speisialta, samhlacha athródaithe), agus athsholáthar seirbhísí a sholáthar más gá (e.g. iompar de bhus)
• Faisnéis fíor-ama a sholáthar do phaisinéirí agus cumarsáid a choinneáil le hinstitiúidí tábhachtacha

D’fhéadfadh sé nach bhféachfaí ar mhéadú teochta mar fhadhb mhór d’iompar iarnróid i réigiúin atá ag déileáil leis na dálaí sin cheana féin (lasmuigh den Eoraip); mar sin féin, i dTuaisceart na hEorpa, ba cheart athléimneacht in aghaidh teochtaí arda samhraidh a mhéadú. Búcáil iarnróid, riosca méadaithe dóiteáin fásra, córais fuaraithe a shuiteáil agus córais eile do chompord paisinéirí, is ábhair imní iad sin a bhaineann le teas sa chóras iompair iarnróid a bheidh ann amach anseo. Leis na freagairtí oiriúnúcháin faoi seach, ba cheart réitigh theicniúla (e.g. friotaíocht teasa mhéadaithe lasc agus an córas sábháilteachta) a chomhcheangal le bearta dúlrabhunaithe (e.g. fásra a chosnaíonn ar ghrian dhíreach) agus córais faireacháin agus luathrabhaidh.

Tá gné eile de leochaileacht iarnróid ag brath ar chobhsaíocht laghdaithe ithreach a eascraíonn as tionchair an athraithe aeráide, amhail frasaíocht throm nó luaineacht teochta. Nuair a tharlaíonn sciorrthaí talún, titim carraige nó maidhmeanna sléibhe, a dhéanann difear do limistéir shléibhtiúla den chuid is mó, forchuirtear an gá le bearta cosanta struchtúracha a chur chun feidhme, amhail cladáin agus claífoirt. D’fhéadfadh tairbhí iomadúla a bheith ag baint leis na bearta sin toisc go bhféadfaidís lonnaíochtaí nó bonneagar eile amhail bóithre nó gréasáin soláthair fuinnimh a chosaint freisin. Ós rud é gur minic nach féidir bearta struchtúracha a chur chun feidhme do chóras iarnróid iomlán na dtíortha sléibhe ar chúiseanna eacnamaíocha agus ar ghnéithe de chosaint an dúlra agus an tírdhreacha araon, tá géarghá le bearta breise (neamhstruchtúracha) laghdaithe riosca, amhail córais luathrabhaidh a sholáthar, atreorú tráchta, etc., a luaitear thuas.

Tá oiriúnú an bhonneagair iarnróid mar chuid de na réitigh freisin chun leanúnachas na slabhraí soláthair a áirithiú don earnáil ghnó agus don earnáil tionscail. I measc na rioscaí coiteanna a chuireann leanúnachas an tslabhra soláthair a bhaineann le hiompar i mbaol, áirítear moilleanna nó cur isteach ar sheirbhísí iompair de bharr teagmhais adhaimsire, búcla iarnróid agus timpistí. D’fhéadfadh cur isteach ar an slabhra soláthair costais mhéadaithe a ghiniúint ar deireadh. D’fhéadfadh tionchar a bheith aige sin ar an gceannaitheoir, ar an soláthróir nó ar an slabhra soláthair ina iomláine. Tá sé ríthábhachtach athléimneacht na n-iarnród a áirithiú freisin chun nascacht na gceann scríbe i réigiúin turasóireachta a áirithiú, agus ar an gcaoi sin rannchuidiú le forbairt eacnamaíoch na hearnála sin freisin.