Fjárhagsleg

Lykilskilaboð

Áhættuskuldbindingar innviða fjármálageirans sjálfs gagnvart loftslagsbreytingum eru litlar í samanburði við áhættuskuldbindingar og varnarleysi eigna sem þeir fjárfesta í. Áhættuskuldbindingar vegna loftslagsáhættu endurspegla ójafnt varnarleysi á öllum svæðum og geirum ESB en einnig samþjöppun í tilteknum eignasöfnum fjármálageirans, bönkum og fjármálastofnunum.
Sjálfbærar fjárfestingar í aðlögun eru samræmdar í flokkunarfræði ESB sem þarf að ná yfir meiri atvinnustarfsemi með tímanum og eiga við á heimsvísu. Með fjárfestingum sem eru merktar sjálfbærar getur fjármálageirinn stuðlað að og stutt við aðlögunarráðstafanir til að draga úr líkamlegri loftslagsáhættu. Hægt er að yfirfæra eftirstæða áhættu í gegnum tryggingakerfi.

Áhrif, veikleikar og áhætta

Loftslagsbreytingar hafa í för með sér verulega þjóðhagslega og fjárhagslega áhættu fyrir ESB sem veldur verulegu tapi í Evrópu. Það getur skaðað efnahagslegan árangur, dregið úr skatttekjum og aukið útgjöld stjórnvalda til endurreisnar hörmunga og félagslegs kostnaðar. Þessi áhrif ógna stöðugleika í ríkisfjármálum, raska viðskiptaflæði, skaðafjármagni, minnka framleiðni og draga úr framboði vinnuafls, að lokum hindra hagvöxt og auka fjárhagslega óvissu. Til dæmis kosta flóðin 2021 í Þýskalandi, Belgíu og Hollandi 44 milljarða evra. Þessi áhrif hafa áhrif á fjármál hins opinbera, vátryggjendur, fjárfesta og fjármálamarkaði. Gert er ráð fyrir að efnahagslegur kostnaður muni aukast verulega á næstu áratugum, þar sem áhætta stafar bæði af beinum áhrifum og alþjóðlegum áhrifum sem falla aftur til Evrópu.

Milli 1980 og 2023 voru veður- og loftslagstengdar öfgar áætlaðar 738 milljarðar evra (2023 gildi). Tiltölulega fáir atburðir bera ábyrgð á stórum hluta efnahagslegs taps: 5% af veður- og loftslagstengdum atburðum með mesta tapið er ábyrgur fyrir 61% af tapi og 1% af atburðunum veldur 28% af tapi (eigin útreikningar EES byggðir á upprunalegu gagnasafni). Meðaltal árlegs taps (stöðugt verð, 2023 evrur) var um 8,5 milljarðar evra á árunum 1980-1989, 14,0 milljarðar á árunum 1990-1999, 15,8 milljarðar á árunum 2000-2009 og 17,8 milljarðar á árunum 2010-2019. Þau 5 ár sem eru með hæstu ársgildin eru 2021 (63,0 milljarðar evra), 2022 (56,0 milljarðar evra), 2002 (45,7 milljarðar), 2023 (43,9 milljarðar evra) og 1999 (36,7 milljarðar).

Tryggingar eru nauðsynlegar til að draga úr efnahagslegum áhrifum loftslagshamfara með því að fjármagna uppbyggingu og mæta tapi. Hins vegar voru minna en 20% af loftslagstengdu tapi Evrópu frá 1980-2023 tryggð og lögð áhersla á verulegan verndarbil. Að takast á við þetta bil með stefnumótandi valkostum er mikilvægt. Getan til að draga úr hlut mögulegs efnahagslegs taps af völdum loftslagsbreytinga í ótryggðar eignir og starfsemi – munurinn á loftslagsvernd – mun ákvarða stóran hluta viðnámsþols samfélaga.

Í evrópska matinu á loftslagsáhættu var bent á nokkrar stórar loftslagsáhættur sem skipta máli fyrir fjármálageirann. Áhættan fyrir lífvænleika evrópska samstöðukerfisins krefst skjótra aðgerða. Frekari aðgerða er þörf vegna áhættunnar fyrir opinber fjármál sem leiðir til fjármálakreppu og áhættunnar fyrir evrópskar eignir eða vátryggingamarkaði. Að lokum þarf að rannsaka frekar áhættuna sem steðjar að evrópskum fjármálamörkuðum vegna loftslagsáhrifa í Evrópu og víðar.

Rammi um stefnumótun

Til að bregðast við vaxandi áhrifum loftslagsbreytinga hefur framkvæmdastjórn Evrópusambandsins byrjað að samþætta viðnámsþol loftslags í ríkisfjármálum. Banka- og tryggingasviðið hefur einnig byrjað að grípa til aðgerða á eigin spýtur til að takast á við þessi áhrif.

Þegar kemur að áhrifum loftslagsbreytinga á evrópskt hagkerfi og fjármálakerfi vísar áætlun ESB um aðlögun að loftslagsbreytingum til sjálfbærrar fjármálaáætlunar ESB til að fá frekari upplýsingar þar sem sjálfbær fjármál gegna lykilhlutverki við að ná stefnumarkmiðum samkvæmt Græna samkomulaginu í Evrópu sem og alþjóðlegum skuldbindingum ESB um markmið í loftslags- og sjálfbærni.

Tilskipunin um skýrslugjöf um sjálfbærni fyrirtækja veitir framkvæmdastjórninni vald til að samþykkja framseldar gerðir og framkvæmdargerðir til að tilgreina hvernig lögbær yfirvöld og markaðsaðilar skulu uppfylla skyldurnar sem mælt er fyrir um í tilskipuninni. Framkvæmdastjórnin samþykkti í júlí 2023 fyrstu framseldu gerðina, þ.m.t. kröfur um upplýsingagjöf um loftslagsbreytingar.

Digital Operational Resilience Act (DORA) er reglugerð ESB sem tók gildi 16. janúar 2023 og er beitt frá og með 17. janúar 2025. Það miðar að því að styrkja upplýsingatækniöryggi fjármálafyrirtækja eins og banka, vátryggingafélaga og fjárfestingarfyrirtækja og tryggja að fjármálageirinn í Evrópu geti verið seigur ef alvarleg rekstrarröskun verður. Þetta felur einnig í sér áhrif loftslagsbreytinga og umhverfistengdra atburða og náttúruhamfara.

DORA samræmir reglur sem tengjast rekstrarviðnámsþoli fyrir fjármálageirann. Það er beittá 20 mismunandi gerðir fjármálafyrirtækja og þjónustuveitenda þriðja aðila í upplýsinga- og fjarskiptatækni.

Vátryggingageirinn

Hlutur ótryggðs efnahagslegs taps af völdum allra skráðra veður- og loftslagstengdra hættuþátta virðist vera að aukast vegna hægfara aðlögunaraðgerða og tíðari öfgaveðuratburða ef ekki er um að ræða hærra inngangshlutfall loftslagstrygginga. Loftslagsáhætta er líkleg til að leggja áherslu á staðbundin hagkerfi og valda markaðsbrestum sem hafa áhrif á bæði neytendur og vátryggjendur. Tíðari hamfaraatburðir, ásamt þörfinni á að uppfylla síbreytilegar kröfur samkvæmt reglum, geta ógnað viðskiptalíkönum fyrirtækja—og gert það að verkum að nokkur áhætta er óhagkvæm fyrir viðskiptavini eða óhagkvæm fyrir vátryggjendur. Eins og fram kemur í skýrslu IPCC AR6 WG II um loftslagsbreytingar 2022: Lykilaðlögunarlausn er að bæta aðgengi að lánum og tryggingum til að koma í veg fyrir breytileika í aðgengi að auðlindum og umfangi þeirra.

Til að taka á þessum málum er framkvæmdastjórn Evrópusambandsins:

Að styrkja skoðanaskipti milli vátryggjenda, stefnumótenda og annarra hagsmunaaðila í gegnum loftslagsviðræðurnar. Meginmarkmið viðræðnanna er að þrengja þennan loftslagssáttmála. Það er undir formennsku DG CLIMA og DG FISMA;
tilgreina og stuðla að bestu starfsvenjum í fjármálagerningum til áhættustýringar, í nánu samstarfi við Evrópsku vátrygginga- og lífeyrissjóðaeftirlitsstofnunina (EIOPA),
kanna víðtækari notkun fjármögnunarleiða og nýstárlegra lausna til að takast á við loftslagstengda áhættu.

Gjaldþolsáætlun II er tilskipun í lögum Evrópusambandsins sem kerfisbinda og samræmar vátryggingareglugerð ESB. Fyrst og fremst varðar þetta fjárhæð fjármagns sem vátryggingafélög í ESB verða að eiga til að draga úr hættu á ógjaldfærni. Enn sem komið er tekur tilskipunin ekki fullt tillit til áhættunnar sem stafar af loftslagsbreytingum og margar raddir kalla á betri föngun þessa þáttar í undireiningu náttúruhamfaraáhættu.

Banka- og fjárfestingargeirinn

Bankar eru undir auknum reglugerðar- og viðskiptaþrýstingi til að verja sig gegn áhrifum loftslagsbreytinga og til að samræmast alþjóðlegri sjálfbærniáætlun. Vegna skorts á reglu- og eftirlitsramma hafa nokkrir seðlabankar og eftirlitsaðilar um allan heim orðið meðvitaðir um hlutverk sitt og hugsanlegt umboð til að takast á við loftslagsbreytingar og umhverfisáhættu sem geirinn stendur frammi fyrir. Til dæmis setti hópur seðlabanka, þar á meðal Seðlabanki Evrópu, af stað netkerfi fyrir græna fjármálakerfið árið 2017. Það miðar að því að stuðla að greiningu og stjórnun loftslags- og umhverfistengdrar áhættu í fjármálageiranum og virkja almenna fjármál til að styðja við umskipti í átt að sjálfbæru hagkerfi.

Frekari nokkrir einkabankar hafa byrjað að þróa nýjar vörur eins og græn skuldabréf eða græn húsnæðislán. Græn skuldabréf eru skuldagerningar sem eru aðeins frábrugðnir hefðbundnum verðbréfum með fastri ávöxtun að því leyti að útgefandi skuldbindur sig til að nota ágóðann til að fjármagna verkefni sem ætlað er að hafa jákvæð áhrif á umhverfið eða loftslagið. Tæknisérfræðingahópurinn um sjálfbær fjármál birti árið 2020 notkunarleiðbeiningar sínar fyrir græna skuldabréfastaðal ESB.

Samkvæmt grænu veði býður banki eða veðlánsveitandi húsnæðiskaupanda ívilnandi skilmála ef þeir geta sýnt fram á að eignin sem þeir eru að láni uppfylli ákveðna umhverfisstaðla.

Í reglugerð um upplýsingagjöf í tengslum við sjálfbærar fjárfestingar og áhættu í tengslum við sjálfbærni eru innleiddar upplýsingaskyldur um hvernig stofnanafjárfestar og eignastýringaraðilar samþætta umhverfis-, félags- og stjórnunarþætti (ESG) inn í áhættustýringarferli sín. Framseldar gerðir munu tilgreina nánar kröfur um að samþætta UFS þætti í fjárfestingarákvarðanir, sem eru hluti af skyldum stofnanafjárfesta og eignastýringaraðila gagnvart fjárfestum og rétthöfum.

Að bæta þekkingargrunninn

Evrópska matið á loftslagsáhættu 2024 veitir yfirgripsmikið mat á helstu loftslagsáhættum sem Evrópa stendur frammi fyrir í dag og í framtíðinni. Það greinir 36 helstu loftslagsáhættur sem ógna orku- og matvælaöryggi okkar, vistkerfum, innviðum, vatnsauðlindum, fjármálakerfum og heilsu fólks, einnig með tilliti til áhættu fyrir fjármálageirann.

A einhver fjöldi af starfsemi sem tengist sjálfbærum, loftslagi og aðlögun fjármál takast á við alþjóðlega vídd. Þessi síða fjallar um hvað skiptir máli fyrir aðildarríki EES á innlendum vettvangi. Frekari upplýsingar um alþjóðlega þætti og þróunarþætti má finna á síðum rammasamnings Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar og gagnagátt hans.

Einnig beinist IPCC aðallega að alþjóðlegu fjárstreymi (og lágkolefnis frekar en aðlögunarþáttum), en kaflinn um þverlægar fjárfestingar- og fjármálamál í 5. matsskýrslu IPCC (AR5), vinnuhópur III, lýsir einnig nokkrum innlendum málum. Framlög vinnuhópsins um áhrif, aðlögun og varnarleysi (WG II) til AR6 eru fyrirhuguð fyrir árið 2022.

Global Centre on Adaptation er með áætlun um loftslagsfjármögnun, að samþætta aðlögun að loftslagsbreytingum og seiglu þvert á ákvarðanatöku, að auka aðlögun að loftslagsbreytingum og viðnámsþolsfjármögnun og að þróa nýstárleg fjármögnunarleiðir.

EEA birti árið 2007 tækniskýrsluna Loftslagsbreytingar: kostnaður við aðgerðaleysi og kostnaður við aðlögun og er nú að keyra nýtt verkefni um þetta efni þar sem verkið verður fáanlegt árið 2022.

Nýlegar rannsóknir á fjármálum og hagfræði aðlögunar eru til dæmis H2020_Insurance verkefnið sem þróað er frekar í OASIS taplíkaninu og OASIS Hub, eða NAIAD verkefninu með áherslu á tryggingargildi náttúrunnar. Önnur verkefni sem fjalla um aðlögunarhagfræði og fjármál eru til dæmis COACCH, ClimateCost Econadapt eða NATURANCE. They examine the technical, financial and operational feasibility and performance of solutions built on a combination of disaster risk financing and Nature-based solutions investments.

Stuðningur við fjárfestingar og fjármögnun

Fjárhagsrammi ESB til margra ára (MFF) fyrir árin 2021-27 nemur 1.21 trilljón evra með 807 milljörðum evra til viðbótar frá næstu kynslóð endurreisnartækis ESB. 30% af þessu fjármagni er ætlað til starfsemi sem stuðlar að loftslagsmarkmiðum. Með nýja fjárhagsrammanum til margra ára hefur framkvæmdastjórnin aukið fjármagn til loftslagsbreytinga og aðlögunar, þ.m.t. með nýstárlegum aðferðum á borð við Evrópusjóðinn fyrir sjálfbæra þróun Plus, sem nýtir fjármagn á tvíhliða leiðum og í gegnum aðildarríki ESB.

Nánari upplýsingar um fjármögnunarskuldbindingar er að finna hér og yfirlit yfir fjármögnunarleiðir ESB fyrir 2021 til 2027 er að finna hér.

Auk fjármögnunarkerfa innan ESB juku ESB og aðildarríki þess heildarstuðning sinn við loftslagsfjármögnun til þriðju landa um 7,4% árið 2019, sem nam 21,9 milljörðum evra, þar af var 52% varið til að hjálpa samstarfsaðilum ESB að laga sig að loftslagsbreytingum. Að veita hátt hlutfall loftslagsfjármögnunar innan alþjóðlegrar samvinnu ESB, og sérstaklega í átt að aðlögun, verður áfram í framtíðinni.

Stuðningur við framkvæmd aðlögunar

Evrópska vátrygginga- og lífeyrissjóðaeftirlitsstofnunin þróar enn frekar starfsemi til að innleiða sjálfbær fjármál, t.d. með mælaborði um bilið milli tryggingaverndar, aðferðafræðilega vinnu til að ná yfir loftslagsbreytingar í náttúruhamfaratryggingum (gjaldþolskröfur) eða í skaðatryggingum og verðlagningu.