Agrikoltura

Messaġġi ewlenin

• Is-settur agrikolu mhuwiex biss mutur ewlieni tat-tibdil fil-klima iżda huwa wkoll affettwat serjament minnu. Għalhekk, l-isforzi ta’ politika mhumiex immirati biss lejn il-mitigazzjoni tat-tibdil fil-klima fl-agrikoltura, iżda wkoll biex is-settur isir aktar robust u jitnaqqsu l-impatti tat-tibdil fil-klima.

• L-Istrateġija ta’ Adattament tal-UE, ir-Regolament LULUCF u l-Politika Agrikola Komuni tal-UE huma strumenti li jistgħu jintużaw biex jistimulaw soluzzjonijiet ta’ adattament u jtejbu r-reżiljenza tas-settur agrikolu għar-riskji klimatiċi. Tfaċċaw networks ta’ għarfien u prattikanti dwar l-adattament li jiffaċilitaw l-iskambju ta’ informazzjoni u l-bini tal-kapaċità, inkluż minn diversi programmi ta’ riċerka ffinanzjati mill-UE.

• Il-monitoraġġ, ir-rapportar u l-evalwazzjoni tal-miżuri agrikoli fil-livell tal-UE se jiddependu fil-biċċa l-kbira fuq il-mekkaniżmu ta’ rapportar formali skont il-Politika Agrikola Komuni riformata.

Impatti, vulnerabbiltajiet u riskji

Vesna Špoljar, Climate Change PIX /EEA

Is-settur agrikolu huwa wieħed mill-ixprunaturi ewlenin tat-tibdil fil-klima, l-emissjoni tal-metan (CH₄), l-ossidu nitruż (N₂O) u d-diossidu tal-karbonju (CO₂), prinċipalment relatati mal-produzzjoni tal-bhejjem, inkluż il-ġestjoni tad-demel, u l-applikazzjoni tal-fertilizzanti. Is-sehem tal-emissjonijiet Ewropej tal-gassijiet b’effett ta’ serra bħalissa huwa ta’ madwar 10 %, bl-esklużjoni tal-emissjonijiet upstream f’pajjiżi li minnhom l-Ewropa timporta l-ikel u l-għalf. Min-naħa tiegħu, it-tibdil fil-klima jaffettwa l-agrikoltura Ewropea u jirrikjedi li s-sistemi agrikoli u l-bdiewa jadattaw. Iż-żieda fit-temperaturi u l-konċentrazzjoni atmosferika tas-CO2, il-bidliet fix-xejriet tal-preċipitazzjoni u avvenimenti estremi aktar frekwenti jinfluwenzaw ir-rendimenti tal-għelejjel u l-produttività tal-bhejjem fl-Ewropa, iżda wkoll il-ġestjoni tal-ilma u l-kundizzjonijiet għat-trasport u l-ħżin. Il-produttività tal-għelejjel hija mistennija li tonqos b’mod ġenerali fir-reġjuni tan-Nofsinhar u li tiżdied fit-Tramuntana. Barra minn hekk, avvenimenti estremi tat-temp aktar frekwenti se jikkawżaw impatti mifruxa u detrimentali madwar l-Ewropa kollha.

Il-Valutazzjoni Ewropea tar-Riskju Klimatiku identifikat diversi riskji klimatiċi kbar għas-sistemi tal-ikel Ewropej. Ir-riskji għall-produzzjoni tal-għelejjel minħabba l-istress tal-ilma u tas-sħana huma l-aktar severi u urġenti, bin-Nofsinhar tal-Ewropa jkun reġjun hotspot. L-impatti klimatiċi fuq il-produzzjoni tal-ikel jistgħu jiġu kaskata għall-għajxien rurali u kostali, l-użu tal-art, is-saħħa ta’ popolazzjonijiet soċjalment vulnerabbli, u l-ekonomija usa’.

Qafas ta' politika

L-Istrateġija tal-UE dwar l-Adattament għat-Tibdil fil-Klima, adottata fl-2021, għandha l-għan li tagħmel l-adattament aktar intelliġenti, aktar rapidu (taċċellera l-introduzzjoni ta’ soluzzjonijiet ta’ adattament) u aktar sistemiku (soluzzjonijiet u pjanijiet integrati). L-istimolu tal-adattament lokali, is-soluzzjonijiet ibbażati fuq in-natura, l-użi sostenibbli u r-reżiljenza tar-riżorsi tal-ilma ħelu, huma partikolarment rilevanti għas-settur agrikolu, filwaqt li t-tisħiħ tal-azzjoni internazzjonali huwa essenzjali biex jiġi evitat it-tfixkil tal-importazzjonijiet agrikoli tal-UE.

Il-proposti għall-aġġustament tar-Regolament dwar l-użu tal-art, it-tibdil fl-użu tal-art u l-forestrija (LULUCF) għandhom l-għan li jżidu l-qbid tal-karbonju fl-agrikoltura u l-forestrija, b’implikazzjonijiet importanti għat-tibdil fil-kopertura tal-art. Il-miżuri biex jinkiseb dan, bħall-manutenzjoni tal-bwar, is-sekwestru tal-karbonju f’art agrikola u r-restawr tat-torbieri, se jgħinu wkoll biex tiġi evitata l-erożjoni tal-ħamrija u jitnaqqas ir-riskju ta’ għargħar.

Miżuri konkreti ta’ adattament fis-settur agrikolu huma primarjament appoġġati permezz tal-Politika Agrikola Komuni (PAK), bis-sostenibbiltà u l-azzjoni klimatika bħala objettivi ewlenin. Taħt il-PAK ġew stabbiliti miżuri obbligatorji msaħħa għall-protezzjoni tal-ambjent u aktar opportunitajiet ta’ finanzjament għall-ġestjoni tal-foresti, il-ġestjoni ta’ żoni inqas favoriti u l-ekoskemi. Pereżempju, f’kull azjenda agrikola, mill-inqas 3 % tar-raba’ li jinħadem irid ikun iddedikat għall-bijodiversità u għall-elementi mhux produttivi, bil-possibbiltà li jirċievi appoġġ permezz ta’ ekoskemi biex jikseb 7 %. Il-miżuri ta’ adattament iddedikati s’issa ma kellhomx rwol prominenti fil-PAK, iżda l-miżuri obbligatorji u volontarji ta’ ekoloġizzazzjoni spiss jipprovdu soluzzjonijiet adattivi fuq terminu qasir sa medju fil-livell tal-azjendi agrikoli. Pagament ekoloġiku taħt il-Pilastru 1 tal-PAK ikopri d-diversifikazzjoni tal-għelejjel, l-istabbiliment ta’ erjas b’fokus ekoloġiku u ż-żamma ta’ bwar permanenti. L-appoġġ għall-iżvilupp rurali taħt il-Pilastru 2 tal-PAK jinkludi l-iżvilupp tal-foresti, il-miżuri agroambjentali klimatiċi, il-biedja organika, u l-pagamenti ta’ Natura 2000. L-iskemi ta’ finanzjament huma ssupplimentati b’miżuri ta’ taħriġ u appoġġ ieħor biex jittejbu l-produttività u r-reżiljenza għat-tibdil fil-klima mis-Sistema Konsultattiva għall-Azjendi Agrikoli, is-Sħubija għall-Innovazzjoni u r-riċerka applikata.

F’konformità mal-Patt Ekoloġiku Ewropew, l-Istrateġija mill-Għalqa sal-Platt, u l-Istrateġija għall-Bijodiversità, il-proposti tal-PAK għall-2023-2027 għamlu aktar enfasi fuq l-azzjoni ambjentali u klimatika. Miżuri obbligatorji u aktar opportunitajiet ta’ finanzjament huma stabbiliti għall-preservazzjoni ta’ ħamrija rikka fil-karbonju, in-newba tal-għelejjel, il-ġestjoni tan-nutrijenti u l-ekoskemi.

It-titjib tal-bażi tal-għarfien

Il-Valutazzjoni Ewropea tar-Riskju Klimatiku tal-2024 tipprovdi valutazzjoni komprensiva tar-riskji klimatiċi ewlenin li qed tiffaċċja l-Ewropa llum u fil-futur. Dan jidentifika 36 riskju klimatiku ewlieni li jheddu s-sigurtà tal-enerġija u tal-ikel tagħna, l-ekosistemi, l-infrastruttura, ir-riżorsi tal-ilma, is-sistemi finanzjarji, u s-saħħa tan-nies filwaqt li jitqies ukoll ir-riskju għas-settur agrikolu.

Setturi esposti għall-klima bħas-settur agrikolu huma partikolarment vulnerabbli għat-tibdil fil-klima skont ir-rapport tal-Grupp ta’ Ħidma II tal-AR6 tal-IPCC dwar it-Tibdil fil-Klima 2022: Impatti, Adattament u Vulnerabbiltà. Huwa previst riskju akbar ta’ avvenimenti estremi tat-temp, nixfa, għargħar u bidliet fil-kundizzjonijiet tat-tkabbir. Għażliet effettivi għall-adattament jinkludu t-tnissil għall-adattament għat-tibdil fil-klima, jew l-għażla għal għelejjel/kultivari reżiljenti, l-agroforestrija, id-diversifikazzjoni tal-pajsaġġ u l-agrikoltura urbana.

Ir-Rapport Speċjali tal-IPCC dwar it-tisħin globali ta’ 1,5 °C indirizza l-impatti fuq is-settur agrikolu f’diversi kapitoli, filwaqt li indika l-ħtiġijiet ta’ adattament relatati. It-titjib tal-għarfien f’dawn l-oqsma, inkluż dwar l-ispejjeż u l-benefiċċji ta’ miżuri ta’ adattament relatati mal-agrikoltura, huwa prijorità. Ir-Rapport Speċjali tal-IPCC dwar it-Tibdil fil-Klima u l-Art jivvaluta l-għarfien xjentifiku attwali, inkluż dwar id-degradazzjoni tal-art, id-deżertifikazzjoni u s-sigurtà tal-ikel, it-tfassil tal-kwistjonijiet u l-għażliet ta’ adattament, kif ukoll dwar sfidi u opportunitajiet speċifiċi għas-settur agrikolu.

Ir-Rapport tal-EEA dwar l-adattament għat-tibdil fil-klima fis-settur agrikolu fl-Ewropa jagħti ħarsa ġenerali lejn kif il-politiki u l-programmi tal-UE jindirizzaw l-adattament għat-tibdil fil-klima u jinkludi eżempji ta’ azzjonijiet ta’ adattament fattibbli u ta’ suċċess.

Iċ-Ċentru Konġunt tar-Riċerka(JRC) jappoġġa lill-Kummissjoni Ewropea fl-immudellar tal-impatt ekonomiku tat-tibdil fil-klima fuq is-settur agrikolu, u fl-evalwazzjoni tal-politiki ta’ adattament u mitigazzjoni (eż. il-proġetti PESETA). Diversi proġetti ta’ riċerka li jittrattaw l-adattament fis-settur agrikolu ġew iffinanzjati taħt il-programmi LIFE (eż., AgriAdapt, ADAPT2CLIMA, LiveAdapt, eċċ.) u H2020 (eż., MOSES, BINGO, COACCH, Flourish, FATIMA, RUN4LIFE, RESFOOD, IoF2020).

Is-Servizz dwar it-Tibdil fil-Klima ta’ Copernicus (C3S) jipprovdi informazzjoni, għodod u data dwar it-tibdil fil-klima, inklużi diversi servizzi ta’ dimostrazzjoni għas-settur Agrikolu. Dan joffri aċċess bla ħlas u miftuħ għas-Sistema ta’ Informazzjoni Settorjali (SIS) disponibbli mill-Ħanut tad-Data dwar il-Klima biex jappoġġa inizjattivi ta’ adattament reġjonali. Aktar servizzi għas-settur tal-ilma jipprovdu indikaturi tal-ilma li jistgħu jintużaw biex jintgħażlu għelejjel xierqa u tiġi ppjanata infrastruttura tat-tisqija, kif ukoll dimostrazzjonijiet fl-Adattament għat-Tibdil fil-Klima. Is-Servizz ta’ Monitoraġġ tal-Art ta’ Copernicus jipprovdi data ta’ telerilevament dwar il-Kopertura tal-Art u l-Bidliet fil-Kopertura tal-Art, il-Fenoloġija tal-Veġetazzjoni u l-Produttività li se tgħin fid-definizzjoni tar-rendiment tal-għelejjel. Fil-futur, id-data tat-telerilevament tista’ tinforma dwar il-bidliet fil-kopertura tal-art reġjonali li jirriżultaw minn miżuri ta’ adattament, kif ukoll dwar ix-xejriet aggregati fil-livell tal-UE.

L-Inizjattiva ta’ Programmazzjoni Konġunta dwar l-Agrikoltura, is-Sigurtà tal-Ikel u t-Tibdil fil-Klima tiffoka r-riċerka f’24 pajjiż fuq l-indirizzar tal-isfidi interkonnessi tal-agrikoltura sostenibbli, is-sigurtà tal-ikel u l-impatti tat-tibdil fil-klima.

Diversi networks, organizzazzjonijiet u assoċjazzjonijiet internazzjonali jaqsmu l-għarfien fi ħdan il-komunitajiet ta’ prattika tagħhom. Dawn jinkludu l-Federazzjoni Ewropea tal-Agrikoltura għall-Konservazzjoni, il-Federazzjoni Internazzjonali tal-Movimenti tal-Agrikoltura Organika (il-GruppReġjonali Ewropew), u l-COPA-COGECA.

Appoġġ għall-investiment u l-finanzjament

Il-finanzjament tal-UE għall-adattament huwa appoġġat mill-Qafas Finanzjarju Pluriennali (QFP) 2021-2027 li jiżgura li l-azzjonijiet ta’ adattament għat-tibdil fil-klima jkunu ġew integrati fil-programmi ewlenin kollha ta’ nfiq tal-UE.

Fi ħdan dan il-baġit tal-QFP, EUR 386.6 biljun huma allokati għall-PAK. Il-biċċa l-kbira, EUR 270 biljun, tan-nefqa se jmorru għall-appoġġ għall-introjtu taħt il-pilastru 1, b’EUR 20 biljun addizzjonali jiġu ttikkettati għall-appoġġ għas-suq. Il-bqija (madwar kwart) se jintefqu fuq l-appoġġ għall-iżvilupp rurali taħt il-pilastru 2.

Se jkunu disponibbli fondi addizzjonali permezz tal-programm ta’ riċerka tal-UE Orizzont Ewropa biex jiġu appoġġati r-riċerka u l-innovazzjoni speċifiċi fl-ikel, l-agrikoltura, l-iżvilupp rurali u l-bijoekonomija.

Il-Missjoni tal-UE dwar l-Adattament għat-Tibdil fil-Klima tappoġġja lir-reġjuni, il-bliet u l-awtoritajiet lokali fl-isforzi tagħhom biex jibnu r-reżiljenza kontra l-impatti tat-tibdil fil-klima, billi tipprovdi finanzjament bħala parti minn Orizzont Ewropa, il-Programmi Qafas tal-UE għar-riċerka u l-innovazzjoni. Ir-reġjuni u l-awtoritajiet lokali f’pajjiżi assoċjati ma’ Orizzont Ewropa jew f’pajjiżi li jinnegozjaw assoċjazzjoni ma’ Orizzont Ewropa jistgħu jkunu involuti fl-azzjonijiet tal-Missjoni. Il-kumpaniji jistgħu jkunu eliġibbli wkoll biex jipparteċipaw, pereżempju bħala innovaturi li jipprovdu soluzzjonijiet innovattivi jew servizzi klimatiċi. L-opportunitajiet ta’ finanzjament jistgħu jinstabu fuq il-Portal għall-Finanzjament u għall-Offerti, b’mod partikolari taħt il-Programm ta’ Ħidma ta’ Orizzont Ewropa 2023-2024.

Fil-Pjanijiet Strateġiċi tal-PAK, kważi EUR 98 biljun, li jikkorrispondu għal 32 % tal-finanzjament totali tal-PAK (l-UE u l-kofinanzjament) se jiġu ddedikati biex jitwasslu benefiċċji għall-klima, l-ilma, il-ħamrija, l-arja, il-bijodiversità u l-benessri tal-annimali, u biex jitħeġġu prattiki lil hinn mill-kundizzjonalità obbligatorja.

Minbarra l-investimenti tal-PAK, hemm firxa ta’ strumenti tal-UE disponibbli biex jappoġġaw l-adattament:

• is-Sottoprogramm għall-Azzjoni Klimatika LIFE;
• il-Programm INTERREG Ewropa;
• il-programm ta’ riċerka u innovazzjoni ta’ Orizzont Ewropa, partikolarment rilevanti għall-adattament fis-settur agrikolu huwa r-Raggruppament 6 dwar l-Ikel, il-Bijoekonomija, ir-Riżorsi Naturali, l-Agrikoltura u l-Ambjent.

Ħarsa ġenerali komprensiva tista’ tinstab fuq il-paġna dwar il-finanzjament tal-UE tal-miżuri ta’ adattament.

MRE ta’ adattament

Ġie żviluppat mekkaniżmu ta’ rapportar marbut mal-pjanijiet strateġiċi nazzjonali għall-PAK fis-settur agrikolu u ġie adottat qafas ta’ indikaturi korrispondenti għar-rapport dwar il-prestazzjoni għall-kondiviżjoni ta’ ħarsiet ġenerali aggregati fil-livell nazzjonali.