Aanpassing van overstromingsbeheerplannen

De uitvoering van de EU-overstromingsrichtlijn vereist de instelling van mechanismen voor inspraak van het publiek om de betrokkenheid van burgers bij de overstromingsbeheercyclus te waarborgen. Alle beoordelingen, kaarten en plannen die zijn opgesteld overeenkomstig de richtlijnen inzake overstromingen en de kaderrichtlijn water moeten openbaar worden gemaakt en worden geüpload naar het gemeenschappelijke digitale register WISE, dat wordt beheerd door het Europees Milieuagentschap.

FRMP’s vragen om de input van verschillende niveaus van instellingen (nationaal en regionaal) en van een groot aantal competenties. Er werd gebruikgemaakt van verschillende raadplegingskanalen met het publiek en belanghebbenden en over het algemeen werd een breed scala aan belanghebbenden betrokken bij de voorbereiding van de eerste overstromingsrisicobeheerplannen (die tegen 2015 moeten zijn opgesteld). Van de relevante belanghebbenden is de betrokkenheid van particuliere subjecten ook zeer belangrijk, aangezien particuliere eigendommen zeer vaak direct of indirect worden getroffen door de uitvoering van de maatregelen waarin de overstromingsrisicobeheerplannen voorzien.

In sommige gevallen is de tenuitvoerlegging van de levensmiddelenrichtlijn gunstig geweest voor het verbeteren en versterken van het gebrek aan coördinatie en samenwerking tussen verschillende sectoren (bv. overstromingsbescherming, noodplanning, civiele bescherming, ruimtelijke ordening, verzekeringen, rivierherstel), besluitvormers en belanghebbenden die op verschillende ruimtelijke schalen actief zijn. Ondanks deze belangrijke inspanningen is het gebrek aan coördinatie tussen verschillende onderwerpen, en met name tussen overstromingsrisicobeheerplannen en nationale aanpassingsstrategieën of -plannen, nog steeds een belangrijke lacune in het gedeelde beheer van het overstromingsrisico.

Als gevolg van het overstromingskarteringsproces is de kwetsbaarheid van een groot aantal Europese waterlopen en kustgebieden in kaart gebracht en beoordeeld, waardoor zeer nuttige kennis is verkregen voor het beheer van overstromingsgevoelige gebieden. In de eerste cyclus van overstromingsrisicobeheerplannen werd het pluviale overstromingsrisico (als gevolg van hevige regenval die de bodeminfiltratiecapaciteit overschreed) echter niet als even relevant beschouwd en was de beoordeling ervan minder gedetailleerd in vergelijking met de beoordeling van rivier- en kustrisico’s.

De beschikbaarheid van gegevens en de personele en financiële middelen die nodig zijn om het overstromingskarterings- en beoordelingsproces uit te voeren, ook rekening houdend met prognoses inzake klimaatverandering, behoren tot de belangrijkste beperkingen bij de behandeling van overstromingsrisicobeheerplannen.

In de overstromingsrichtlijn wordt de stroomgebiedsschaal als beheerseenheid gehanteerd en wordt gekozen voor een meerlagige benadering van het stellen van doelen en normen, wat een positief kenmerk is voor adaptief bestuur, met name in het licht van de klimaatverandering. Het gebrek aan passende instrumenten die formeel in het rechtsstelsel zijn ingebed en die het samenwerkingsmechanisme ondersteunen, kan echter de grensoverschrijdende samenwerking beperken. Bovendien kunnen verschillen in de rechtskaders, politieke standpunten over overstromingsrisicobeheer en economische, sociale en fysieke omgevingen een goede coördinatie en samenwerking tussen schalen belemmeren.

De voorbereiding van een overstromingsrisicobeheerplan verloopt normaal gesproken volgens een planningscyclus van zes jaar, waarbij een breed scala aan deskundigen moet worden betrokken, waaronder land- en kustplanners, hydrologen, modelleurs, milieuwetenschappers, ingenieurs, enz. De inspanningen op het gebied van middelen en tijd die aan de uitwerking van het plan moeten worden besteed, hangen af van de omvang van de analyse, de strategische doelstellingen en streefdoelen van het plan en de beschikbaarheid van gegevens en hulpmiddelen voor de analyse ervan. Gezien het belang ervan moeten er ook specifieke middelen worden uitgetrokken voor de betrokkenheid en raadpleging van belanghebbenden.

Op grond van de EU-overstromingsrichtlijn moeten de lidstaten beoordelen of gebieden in de buurt van waterlopen en kustlijnen door overstromingen worden bedreigd, de omvang van de overstromingen, de activa en de mensen die in deze gebieden gevaar lopen in kaart brengen, en passende en gecoördineerde maatregelen nemen om dit overstromingsrisico te verminderen. De richtlijn verplicht de lidstaten ook rekening te houden met de gevolgen van de klimaatverandering voor de omvang, frequentie en locatie van overstromingen, en deze gevolgen derhalve te integreren in overstromingsrisicobeoordeling, bescherming, preventie en paraatheid.

Naast de overstromingsrisicobeheerplannen zelf vormen de effecten van klimaatverandering en langetermijnontwikkelingen op het optreden van overstromingen deel 2 van de voorafgaande stappen van het planningsproces en van de rapportagevereisten: zowel de voorlopige overstromingsrisicobeoordeling als de overstromingsrisico- en -risicokaarten moeten duidelijk maken hoe klimaatverandering al dan niet in de in kaart gebrachte scenario’s wordt opgenomen.

De overstromingsrichtlijn wordt uitgevoerd in coördinatie met de kaderrichtlijn water, met name door de coördinatie van overstromingsrisicobeheersplannen en stroomgebiedbeheersplannen, en door de coördinatie van de inspraakprocedures bij de opstelling van deze plannen. Beide richtlijnen versterken het recht van het publiek op toegang tot deze informatie en op inspraak in het planningsproces. Ter ondersteuning van deze coördinatie iseen afzonderlijke leidraad “Rivierbekkenbeheer in een veranderend klimaat”opgesteld.

De opstelling van een overstromingsrisicobeheerplan is gebaseerd op drie belangrijke stappen die elk twee jaar duren: i) voorlopige overstromingsrisicobeoordeling (PFRA); ii) het in kaart brengen van overstromingsgevaar en overstromingsrisico's, iii) het opstellen van overstromingsrisicobeheerplannen. De uitvoeringstijd van het plan is sterk afhankelijk van de vastgestelde doelstellingen en streefdoelen en de daarmee verband houdende vastgestelde maatregelen.

Overstromingsrisicobeheerplannen moeten om de zes jaar worden herzien overeenkomstig de overstromingsrichtlijn. Wat de uitvoering betreft, hangt de looptijd van specifieke maatregelen in de plannen af van de typologie van de maatregel, die varieert van maanden tot decennia.