Economische prikkels voor gedragsverandering

Het is dan ook niet verwonderlijk dat inspraak van het publiek van cruciaal belang is om de algemene acceptatie van EPI’s te vergroten en belanghebbenden te motiveren om deel te nemen. Dit wil niet zeggen dat publieke participatie altijd nodig is om de EPI aanvaardbaar te maken. Zo kan het belang van inspraak van het publiek worden verminderd in gevallen waarin het EPI als zodanig, of de specifieke oplossing die het EPI wil bevorderen, al door het publiek (sociaal) wordt aanvaard.

Bij de toepassing van EPI's zijn er aanzienlijke verschillen in de behoeften, kansen en beperkingen waarmee elk land wordt geconfronteerd. Zelfs binnen landen is er een aanzienlijke variatie in de capaciteit om economische instrumenten in verschillende regio's of sectoren toe te passen. Sommige gewenste wijzigingen zijn gemakkelijker te implementeren door middel van economische instrumenten, terwijl andere gemakkelijker te implementeren zijn door middel van commando- en controlevoorschriften. EPI's zijn geenszins vervangingen voor andere vormen van overheidsoptreden, maar instrumenten die het bestuur kunnen aanvullen en versterken als onderdeel van een brede mix van beleidsinstrumenten. In grote lijnen is het mogelijk om onderscheid te maken tussen: combinaties van EPI’s, als onderdeel van een strategie voor “verpakkingsstimulansen”, en ii) vermenging met andere soorten beleidsinstrumenten, waaronder regelgeving, bewustmaking, informatie enz. Bij het screenen van potentiële EPI’s moet men zich bewust zijn van de bestaande beleidsmix, maar de selectie mag er niet door worden gedicteerd.

De kosten en baten van EPI’s worden nauwelijks onderzocht en er is weinig informatie te vinden over hoe zij zich verhouden tot klassieke commando- en controlebenaderingen.

De kosten van een EPI kunnen worden onderscheiden tussen de directe kosten (bv. de kosten van het betalen van de belasting) en transactiekosten (bv. de tijd- en geldkosten van het op de markt komen, het vinden van een koper of verkoper, het onderhandelen over een aankoop, het consumeren van de handel en het terugkeren van de markt). Transactiekosten kunnen ook verband houden met aanvullende monitoring die vereist is. De transactiekosten van de monitoring van grond- of oppervlaktewater kunnen bijvoorbeeld de invoering van een belasting belemmeren (bv. belasting op de afvoer van verontreinigd drainagewater op volumetrische basis), maar het kan ook de moeite waard zijn om te betalen om ervoor te zorgen dat de belasting effectief is. Evenzo kan een nieuw watertoewijzingsmechanisme de economische efficiëntie verhogen, maar hoge onderhandelings- en handhavingskosten met zich meebrengen, waardoor eenvoudiger toewijzingsmechanismen mogelijk de voorkeur verdienen.

De voordelen van EPI’s zijn onder meer een betere milieukwaliteit en economische efficiëntie, alsook een betere sociale verdeling van de lasten om de gewenste doelstelling te bereiken. Tegelijkertijd genereren EPI’s inkomsten (in het geval van heffingen) om bijvoorbeeld activiteiten op het gebied van monitoring en bestrijding van verontreiniging of toewijzing te financieren, en kunnen zij daarom relevant zijn voor de financiering van aanpassingsmaatregelen.

EPI’s worden op politiek niveau erkend in verschillende belangrijke stukken Europese wetgeving en beleidsdocumenten:

• De EU-kaderrichtlijn Water introduceert een reeks beginselen en maatregelen die het watergebruik in de lidstaten rationaliseren. In artikel 9 wordt opgeroepen tot het volledig terugverdienen van de kosten van waterdiensten door middel van prijsstelling.
• In de EU-blauwdruk voor het behoud van de Europese wateren van 2012 wordt het belang benadrukt van stimulerende waterprijzen en andere EPI’s, zoals de handel in water en betalingen voor ecosysteemdiensten, in de beleidsmix om het waterbeheer in Europa te verbeteren.
• De EU-actie inzake waterschaarste en droogte (vanaf 2007) benadrukt de rol van stimulerende prijsstelling voor het aanpassen van de watervraag en het waarborgen van duurzaam waterbeheer
• De EU-overstromingsrichtlijn (2007) moedigt het gebruik van groene infrastructuur en natuurlijk overstromingsbeheer aan door landbeheerders en watergebruikers financieel te belonen.
• Het gemeenschappelijk landbouwbeleid omvat een financiële beloning (in de vorm van subsidies) voor de bescherming van het watermilieu.
• De nitraatrichtlijn (1991) bevordert de goedkeuring van samenwerkingsovereenkomsten door middel van codes van goede landbouwpraktijken.
• De strategie voor aanpassing aan de klimaatverandering (2013) moedigt aan om meer gebruik te maken van verzekeringen om veerkracht op te bouwen tegen de gevolgen van de klimaatverandering, met name waterschaarste, droogte en overstromingsrisico’s.
• Het biodiversiteitsbeleid van de EU (met inbegrip van de habitat- en de vogelrichtlijn en het financieringsmechanisme LIFE) stimuleert het gebruik van financiële en niet-financiële beloningen voor de bescherming van aquatische ecosystemen.

Het ontwerp en de uitvoering van EPI’s kunnen 1 tot 5 jaar in beslag nemen.

EPI’s zijn doorgaans langdurige maatregelen. De levensduur wordt echter vaak bepaald door het beleidskader, de specifieke wetgeving en de maatschappelijke acceptatie.