Verbeterd ontwerp van dijken en dijken

De keuze van het type dijk- of dijkinterventie dat moet worden uitgevoerd, heeft niet alleen belangrijke gevolgen voor de veiligheid van de mensen en activa achter deze infrastructuren, maar ook voor de visuele en landschapseffecten. Betrokkenheid van belanghebbenden tijdens de ontwerpfase is belangrijk om mensen te informeren over de positieve effecten op het gebied van aanpassing en veiligheid. Participatie van belanghebbenden kan ook helpen bij het identificeren van verzachtende maatregelen die de visuele en landschapseffecten van de verbeterde dijken en dijken kunnen verminderen en hun maatschappelijke acceptatie kunnen verbeteren.

Dijk- of dijkversterking heeft sterke voor- en tegenstanders, waarbij zorgen en voorkeuren in de loop van de tijd veranderen en sterk afhankelijk zijn van lokale prioriteiten. Ondersteuning is meestal sterk na een overstroming. Waar versterking is gepland om zich proactief aan te passen aan klimaatverandering, is de kans groter dat er enige weerstand wordt geboden. Het verhogen en versterken van dijken en dijken kan het omliggende landschap negatief beïnvloeden. Bovendien kan het verhogen van rivierdijken de omvang van piekstromen stroomafwaarts vergroten, waardoor het overstromingsgevaar en het risico stroomafwaarts toenemen. Bovendien bevordert het verhogen van de overstromingsbescherming en de daaruit voortvloeiende vermindering van de frequentie van overstromingsgebeurtenissen het "verlies van overstromingsgeheugen". Dit kan leiden tot een toename van de blootstelling in overstromingsgevoelige gebieden, wat gewoonlijk “levee-effect” wordt genoemd. In geval van onverwachte en plotselinge storingen van de waterkeringen kan dit catastrofale gevolgen hebben (JRC PESETA IV-project, Dottori et al., 2020).

Gezien de fysieke grenzen aan hoe hoog en sterk dijken en dijken kunnen worden gebouwd, is het belangrijk om alternatieve en integratieve oplossingen te beoordelen en te overwegen. Het betekent vooral focussen op oplossingen die meer ruimte bieden voor de rivier of de zee. Bovendien zijn vele bestaande dijken en dijken tientallen jaren geleden aangelegd. Ze voldoen mogelijk niet aan de huidige normen voor overstromingsbescherming, waardoor dure upgrades nodig zijn.

De aanleg van dijken en dijken brengt aanzienlijke financiële investeringen met zich mee. Financiering kan een grote hindernis zijn, vooral in economisch minder welvarende regio's. Kostenramingen voor het aanpassen van dijken en dijken verschillen afhankelijk van het type structuur en versterkingsmethode. Enkele indicatieve kosten worden gerapporteerd in een evaluatiestudie (Aerts, 2018): 20,8 à 25 miljoen dollar per km in Nederland opgetrokken zeedijk per meter; 21,8 tot 31,2 miljoen dollar per km zeedijk voor Europese steden; $ 5,3 miljoen/km per m dijk ingezameld in Canada; 1,9 miljoen dollar/km per m aarden dijk in Canada; 5,6 miljoen dollar per kilometer voor mobiele overstromingsmuren in de Verenigde Staten; 130-330/m2 om kustlijnen te bepantseren met rots of ander materiaal in het Verenigd Koninkrijk. Deze kosten omvatten geen onderhoudskosten .Deze zijn van cruciaal belang voor de effectiviteit van deze maatregelen. Ze kunnen bijzonder hoog zijn voor grote infrastructuur, vooral gezien de nieuwe uitdagingen die de klimaatverandering met zich meebrengt.

De voordelen van de uitvoering van verschillende maatregelen voor aanpassing aan de overstromingen worden meestal uitgedrukt als een verminderd overstromingsrisico of verminderde schade, waardoor de veiligheid en het welzijn van gemeenschappen worden verbeterd. De bescherming van eigendommen, de veiligheid van de landbouw en de toeristische economie profiteren van deze structuren. Wanneer het ontwerp van dijken en dijken goed geïntegreerd is in het gebied, kunnen deze beschermingsmaatregelen de recreatieve en toeristische mogelijkheden vergroten. Voorbeelden hiervan zijn promenades (zie bijvoorbeeld de casestudy Implementatie van het integrale Masterplan Kustveiligheid in Vlaanderen).

Investeringen in dijken en dijken kunnen economisch aantrekkelijk zijn om het overstromingsrisico in grote delen van de wereld te verminderen, maar niet overal. Daarom moeten alternatieve oplossingen altijd worden geëvalueerd en moet worden opgemerkt dat maatregelen die meer ruimte geven aan de zee of de rivier vaak verschillende nevenvoordelen voor ecosystemen opleveren.

Wijzigingen van bestaande dijk- en dijksystemen moeten in overeenstemming zijn met de eisen van de kaderrichtlijn water, die een goede toestand van de Europese waterlichamen vereisen. Bovendien is het vanaf de tweede uitvoeringscyclus verplicht om rekening te houden met de gevolgen van klimaatverandering op grond van de EU-overstromingsrichtlijn. Om milieuschade te voorkomen, schrijft de EU-richtlijn milieueffectbeoordeling (MEB) voor dat bepaalde infrastructuurprojecten aan een MEB moeten worden onderworpen. De bouw van kustwerken ter beperking van erosie en harde zeeweringen “die de kust kunnen veranderen”, zoals dijken, en overstromingsbestrijdingswerken in het binnenland, vallen onder bijlage II bij de MEB-richtlijn. De lidstaten beslissen of de projecten in bijlage II aan een MEB-procedure moeten worden onderworpen, hetzij per geval, hetzij op basis van drempelwaarden en criteria. Onderhoud en reconstructie van deze werken zijn uitdrukkelijk uitgesloten. Elk infrastructuurproject, met inbegrip van dijken en dijken, dat aanzienlijke gevolgen kan hebben voor habitats en soorten die in het kader van het Natura 2000-netwerk van de EU worden beschermd, wordt onderworpen aan een “passende beoordeling van de gevolgen ervan voor het gebied” om te bepalen of het project de natuurlijke kenmerken van het gebied zal aantasten.

De tijd om aanpassingsmaatregelen voor dijken en dijken uit te voeren varieert aanzienlijk, afhankelijk van de typologie van de structuur, de gekozen versterkingsmaatregel en of een MEB moet worden uitgevoerd. Implementatietijden liggen in het ruwe bereik van 5-25 jaar.

De verwachte levensduur van aangepaste dijken en dijken is meestal meer dan 30 jaar. Opgemerkt moet echter worden dat onderhoud een belangrijke rol speelt en dat onderhoudseisen in de loop van de tijd veranderen als gevolg van de veroudering van de structuren en veranderingen in rivierlozingen en zeespiegel.