European Union flag

Príomhtheachtaireachtaí

  • Tá dlúthnasc idir caomhnú na bithéagsúlachta agus gníomhú ar son na haeráide: Tá ról tábhachtach ag an mbithéagsúlacht maidir leis an aeráid a rialáil, ach ag an am céanna, déanann an t-athrú aeráide difear do gach speiceas agus dá ngnáthóga. Bíonn tionchar ag an athrú aeráide ar dhinimicí éiceachórais agus ar oiriúnacht gnáthóg don bhithéagsúlacht.
  • Is féidir le cineálacha cur chuige bunaithe ar éiceachórais cuidiú le leochaileacht na bithéagsúlachta a laghdú, agus is féidir le hearnálacha eacnamaíocha éiceachóras an t-athrú aeráide a aithint agus oiriúnú dó trí chur chuige bunaithe ar éiceachórais a ghlacadh. Is féidir é sin a bhaint amach trí bhearta oiriúnaithe úsáide talún agus bainistithe uisce, le haghaidh bainistiú gnáthóg agus speiceas, lena bhfeabhsaítear an bonneagar éiceolaíoch agus lena méadaítear stóinseacht na bpobal agus na ngnáthóg áitiúil.
  • Le creat beartais an Aontais, lena n-áirítear an Straitéis Bhithéagsúlachta, na Treoracha maidir le hÉin agus Gnáthóga, Natura 2000, an Straitéis um Bonneagar Glas, agus Rialachán an Aontais maidir le Speicis Ionracha, déantar foráil maidir leis sin, le bearta gaolmhara faoi bheartais earnála (e.g. an Comhbheartas Talmhaíochta agus an Comhbheartas Iascaigh). Déantar infheistíochtaí substaintiúla i bhforbairt eolais chun tacú leis an mbithéagsúlacht, agus chun éiceachórais shláintiúla a athbhunú nó a chaomhnú.

Tionchair, leochaileachtaí agus rioscaí

Tá an t-athrú aeráide ar cheann de na príomhchúiseanna le cailliúint na bithéagsúlachta agus díghrádú na n-éiceachóras. Déanann an t-athrú aeráide difear indíreach don bhithéagsúlacht freisin toisc go n-idirghníomhaíonn sé le tiománaithe neamhaeráide amhail athrú ar úsáid talún agus cleachtais bainistithe talún.

Is éard atá i gceist leis an athrú aeráide athruithe ar dháileadh agus ar fhlúirse speiceas agus cuireann sé bia-eangacha atá ann cheana i mbaol. D’fhéadfadh sé go n-athródh nó go n-imeodh gnáthóga, agus d’fhéadfadh pobail speiceas éirí níos scoite amach nó níos leochailí i leith a ndíothaithe (mór-riosca sa Mheasúnú Eorpach ar Rioscaí Aeráide (EUCRA)). Meastar go n-athróidh an t-athrú aeráide saolré plandaí agus ainmhithe. Mar shampla, leis an méadú a bhfuiltear ag súil leis ar theochtaí, tosóidh go leor plandaí ag fás agus ag bláthú níos luaithe san earrach agus leanfaidh an séasúr fáis ar feadh tréimhse níos faide san fhómhar. Beidh roinnt ainmhithe dúisigh níos luaithe ó hibernation nó ar imirce ag amanna éagsúla. Déanann athruithe den sórt sin difear freisin do na seirbhísí a chuireann éiceachórais ar fáil don tsochaí. Ina theannta sin, d’fhéadfadh ionraí speiceas arb í an aeráid is cúis leo an bhithéagsúlacht dhúchasach a chreimeadh a thuilleadh (mórbhaol in EUCRA).

Tagann riosca eile don bhithéagsúlacht as minicíocht agus déine mhéadaithe falscaithe a dhéanann difear do limistéir a bhféadfadh caillteanas gnáthóige do-aisiompaithe a bheith mar thoradh orthu (mórbhaol in EUCRA).

Creat beartais

Le Straitéis Bhithéagsúlachta an Aontais go dtí 2030, a glacadh in 2020 i gcomhthéacs an Chomhaontaithe Ghlais don Eoraip, leagtar síos bithéagsúlacht an Aontais ar bhealach an téarnaimh, agus aithnítear go bhfuil baint idir cailliúint na bithéagsúlachta agus na géarchéimeanna aeráide agus go bhfuil gá le gníomhaíocht chomhordaithe ina leith. Aithnítear na naisc sin go láidir freisin i Straitéis an Aontais Eorpaigh um an Oiriúnú, ar cuid fhíor-riachtanach eile den Chomhaontú Glas don Eoraip í trí réitigh dhúlrabhunaithe a uas-scálú. Meastar gur príomhshásra iad réitigh dhúlrabhunaithe chun dul i ngleic leis an dá ghéarchéim a bhaineann le cailliúint na bithéagsúlachta agus leis an athrú aeráide, chomh maith leis an bhféidearthacht tairbhí a chur ar fáil don dúlra, don tsochaí agus don gheilleagar.

Aithnítear i mbeartas an Aontais an ról ríthábhachtach atá ag gnéithe den tírdhreach glas agus gorm san oiriúnú don athrú aeráide, agus is cnámh droma uathúil de limistéir faoi chosaint é líonra Natura 2000, a bunaíodh faoi Threoracha an Aontais maidir le hÉin agus Gnáthóga. Forbraíodh treoirlínte chun déileáil le hathrú aeráide i mbainistíocht láithreáin Natura 2000 in 2013 chun bainistíocht láithreáin agus cinnteoireacht a éascú ag leibhéil áitiúla agus réigiúnacha. Sonraítear sna treoirlínte an gá atá le bogadh ó thaobh caomhnú statach de go cur chuige bainistíochta oiriúnaitheach, lena mbaineann breithniú ar thionchair aeráide a d’fhéadfadh a bheith ann agus dearadh gníomhaíochtaí bainistíochta lena gcuirtear na tionchair sin san áireamh.

An 22 Meitheamh 2022, ghlac an Coimisiún an togra le haghaidh an Dlí maidir le hAthchóiriú an Dúlra atá ceangailteach ó thaobh dlí. Déantar é sin chun éiceachórais, gnáthóga agus speicis athléimneacha a áirithiú i bhfianaise bagairtí ar an athrú aeráide, chun rannchuidiú leis an maolú ar an athrú aeráide agus leis an oiriúnú don athrú aeráide mar phríomhréiteach dúlrabhunaithe.

Déantar tagairt dhíreach i Straitéis an Aontais maidir le Bonneagar Glas do Straitéis an Aontais Eorpaigh maidir le hOiriúnú don Athrú Aeráide trí ghníomhaíochtaí maidir le bonneagar glas, cineálacha cur chuige bunaithe ar éiceachórais chun oiriúnú agus laghdú rioscaí tubaiste a spreagadh. Déanann coincheap an Bhonneagair Ghlais cur síos ar líonraí éiceolaíocha ina gcomhthéacs níos leithne (lasmuigh de limistéir faoi chosaint) agus leagann sé béim ar a thábhachtaí atá sé soláthar earraí agus seirbhísí éiceachórais don tsochaí agus luach na n-éiceachóras ilfheidhmeach a chothabháil agus a athbhunú. Rannchuidíonn bonneagar glas freisin le comhleanúnachas líonra Natura 2000 trí thréscaoilteacht tírdhreacha a fheabhsú. Cruthaíonn sé líonraí éiceolaíocha a d’fhéadfadh cuidiú le feabhas a chur ar athléimneacht éiceolaíoch amach anseo toisc go gcuireann na conairí glasa ar chumas speiceas a raonta a aistriú mar fhreagairt ar an athrú aeráide.

Tá speicis choimhthíocha ionracha ar cheann de na príomhbhagairtí ar an mbithéagsúlacht agus ar sheirbhísí éiceachórais, go háirithe in éiceachórais iargúlta gheografacha agus éabhlóideacha, amhail oileáin bheaga. I measc tosca eile, méadaíonn an t-athrú aeráide an baol go ndáilfear speicis ionracha (nua), go háirithe speicis theirmifileacha. Tugtar aghaidh air sin i Rialachán an Aontais maidir le Speicis Ionracha .

Go háirithe maidir le seirbhísí éiceachórais, tá sineirgí ann le hearnálacha eile. Le Straitéis an Aontais ‘Ón bhFeirm go dtí an Forc’, nasctar slabhra an tsoláthair bia go sainráite leis an mbithéagsúlacht agus leis an aeráid. Ina theannta sin, tá cur chuige earnála ag an Treoir Réime maidir le hUisce, ag an Treoir Réime um Straitéis Mhuirí, ag an gComhbheartas Talmhaíochta agus ag an gComhbheartas Iascaigh chun aghaidh a thabhairt ar chomhthairbhí a bhaineann leis an mbithéagsúlacht agus leis an aeráid.

An bonn eolais a fheabhsú

Le Measúnú Eorpach 2024 ar Rioscaí Aeráide, soláthraítear measúnú cuimsitheach ar na rioscaí móra aeráide atá roimh an Eoraip sa lá atá inniu ann agus amach anseo. Sainaithnítear ann 36 mhórriosca aeráide a chuireann ár slándáil fuinnimh agus bia, ár n-éiceachórais, ár mbonneagar, ár n-acmhainní uisce, ár gcórais airgeadais agus sláinte daoine i mbaol, agus an riosca d’earnáil na bithéagsúlachta á chur san áireamh freisin.

Meastar go bhfuil an aeráid, an bhithéagsúlacht agus éiceachórais idirspleách ar thuarascáil AR6 WG II IPCC maidir leis an Athrú Aeráide 2022: Tionchair, Oiriúnú agus Leochaileacht. Tá acmhainneacht theoranta ag an mbithéagsúlacht oiriúnú do na hathruithe réamh-mheasta ar an aeráid (mar a tuaradh sa Tuarascáil Speisialta ón bPainéal Idir-Rialtasach ar an Athrú Aeráide (IPCC) maidir le téamh domhanda 1.5 °C). Dá bhrí sin, tá sé ríthábhachtach tacú le hathléimneacht na bithéagsúlachta in aghaidh an athraithe aeráide chun feidhmiú an éiceachórais a choinneáil ar bun. Ní féidir tionchair an athraithe aeráide a laghdú go héifeachtach ach amháin tríd an mbithéagsúlacht a chaomhnú (nó a athbhunú) ar 30-50 % de limistéir talún fionnuisce agus aigéin an Domhain. Trí bhithéagsúlacht a chosaint nó a athbhunú, cruthaítear maolán lena laghdaítear tionchair agus lena laghdaítear ár leochaileacht i leith teagmhais aeráide atá ag éirí níos tromchúisí.

Seoladh comhar idir an tArdán Idir-Rialtasach maidir le Beartas Eolaíochta um Sheirbhísí Bithéagsúlachta agus Éiceachórais (IPBES) agus an Painéal Idir-Rialtasach ar an Athrú Aeráide (IPCC) chun aghaidh a thabhairt ar an gclár oibre comhpháirteach maidir leis an mbithéagsúlacht agus leis an aeráid. Tháinig Toradh Eolaíoch as an gcéad cheardlann, ina leagtar amach na naisc agus na pointí giarála sa rialachas reatha agus sna córais shochéiceolaíocha a d’fhéadfadh cuidiú leis na hathruithe i dtreo rialachas claochlaitheach a chur chun cinn chun aghaidh a thabhairt ar an nasc idir an bhithéagsúlacht, an aeráid agus an tsochaí.

D’fhoilsigh an Ghníomhaireacht Eorpach Chomhshaoil (EEA) measúnú táscaire-bhunaithe ar an athrú aeráide san am a chuaigh thart agus ar an athrú aeráide réamh-mheasta agus ar an tionchar a bheidh aige ar éiceachórais agus ar an tsochaí. I dtuarascáil eile ón nGníomhaireacht Eorpach Comhshaoil, aithnítear Réitigh Dhúlrabhunaithe mar phríomhionstraim chun an clár oibre comhpháirteach maidir leis an mbithéagsúlacht agus an aeráid a shlógadh. D’fhoilsigh Grúpa Uiscí Cósta Intíre agus Mara CCE an Bhithéagsúlacht i bhfarraigí na hEorpa, ina dtugtar forléargas ar staid na bithéagsúlachta uiscí lena n-áirítear na tionchair agus na treochtaí mar gheall ar an athrú aeráide.

Tá Ionad Eolais Bithéagsúlachta ag an Airmheán Comhpháirteach Taighde chun an bonn eolaíoch a sholáthar chun beartais bhithéagsúlachta an Aontais a chomhtháthú, lena n-áirítear an t-athrú aeráide. D’fhoilsigh sé an chéad mheasúnú éiceachórais riamh de chuid an Aontais i mí Iúil 2021 inar cuireadh i dtábhacht go bhfuil méadú ag teacht ar thionchair an athraithe aeráide ar an mbithéagsúlacht. Is treoirthionscadal de chuid an Aontais é BiodiverCities, a seoladh le déanaí, chun feabhas a chur ar rannpháirtíocht na sochaí sibhialta i gcinnteoireacht pleanála maidir leis an mbithéagsúlacht uirbeach, an dúlra i gcathracha agus timpeall orthu.

Bailíonn Seirbhís Copernicus um an Athrú Aeráide (C3S), a chuireann an Lárionad Eorpach um Réamhaisnéisí Aimsire Meánraoin chun feidhme thar ceann an Aontais Eorpaigh, sonraí chun faireachán a dhéanamh ar an aeráid agus chun a thuar conas a athróidh sí amach anseo. Is féidir an fhaisnéis sin a úsáid chun imscrúdú a dhéanamh ar cé chomh díreach agus a bheidh tionchar ag an athrú aeráide ar earnálacha, ar thírdhreacha agus ar éiceachórais éagsúla.

Tá sonraí agus faisnéis chuimsitheach maidir leis an mbithéagsúlacht san Aontas le fáil ar an gCóras Faisnéise Bithéagsúlachta don Eoraip (BISE), ina bhfuil faisnéis faoin tionchar a bhíonn ag an athrú aeráide ar an mbithéagsúlacht.

Tacú le hinfheistíocht agus maoiniú

Is ionann creat airgeadais ilbhliantúil (CAI) an Aontais do 2021-27 agus €1.21 trilliún le €807 mbilliún breise ón gcéad ghlúin eile d’ionstraim téarnaimh an Aontais. Tá 30 % den bhuiséad sin curtha i leataobh do ghníomhaíochtaí a rannchuidíonn le cuspóirí aeráide.

Is é is aidhm do Straitéis Bhithéagsúlachta an Aontais Eorpaigh go dtí 2030 €20 billiún ar a laghad in aghaidh na bliana a chur ar fáil don dúlra agus a áirithiú go ndéanfar sciar suntasach den 30 % de CAI atá tiomnaithe don ghníomhú ar son na haeráide a infheistiú i réitigh bhithéagsúlachta agus i réitigh dhúlrabhunaithe. Aithnítear ann athchóiriú cineálacha éiceachórais ar linnte carbóin thar a bheith tábhachtach iad, amhail foraoisí, tailte portaigh, féarthailte, bogaigh, mangróibh agus móinéir féir mara, agus aithnítear ann freisin an ról atá ag ithreacha a athbhunú i ndáil leis sin. Fágann sé gur féidir Gréasán Dúlra Tras-Eorpach comhleanúnach a bheith ann faoina cholún cosanta chun imirce speiceas agus oiriúnú don athrú aeráide a chumasú.

Is iad seo a leanas príomhionstraimí an Aontais atá ar fáil chun tacú leis an oiriúnú:

  • Clár LIFE;
  • Fís Eorpach : is é Braisle 6 maidir le bia, bithgheilleagar, acmhainní nádúrtha, talmhaíocht agus an comhshaol an ceann is ábhartha don bhithéagsúlacht agus d’oiriúnú don athrú aeráide.

Tacaítear freisin le taighde ar bhithéagsúlacht agus oiriúnú trí BiodivERsA ERA-Net, a chomhordaíonn cláir thaighde náisiúnta ar bhithéagsúlacht ar fud na hEorpa.

Faoi láthair, is é an Comhbheartas Talmhaíochta is mó a spreagann an caiteachas bithéagsúlachta taifeadta i mbuiséad an Aontais, agus meastar go leanfaidh sé sin ar aghaidh. Déantar caiteachas tábhachtach freisin faoi Chiste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa, faoin gCiste Sóisialta agus faoin gCiste Comhtháthaithe. Tá forléargas cuimsitheach le fáil ar leathanach an mhaoinithe ón Aontas le haghaidh bearta oiriúnúcháin.

MRE an oiriúnaithe

Áirítear ar phríomhthorthaí Thuarascáil EEA ar Staid an Dúlra ó 2020 deimhniú gur bagairt mhéadaitheach ar an mbithéagsúlacht é an t-athrú aeráide agus gur brúnna móra ar ghnáthóga agus ar speicis iad gníomhaíochtaí talmhaíochta, tréigean talún agus truailliú. Chun tuiscint a fháil ar na hathruithe ar bhithéagsúlacht na hEorpa le himeacht ama, braitheann an tAontas Eorpach ar shonraí a bhailítear agus a thuairiscítear ar bhealach comhsheasmhach inchomparáide. Gach 6 bliana, ceanglaítear ar Bhallstáit an Aontais tuairisc a thabhairt ar mhéideanna agus ar threochtaí i bpobail éan (Airteagal 12 den Treoir maidir le hÉin) agus ar stádas caomhantais gnáthóg agus speiceas spriocdhírithe (Airteagal 17 den Treoir maidir le Gnáthóga) laistigh dá gcríocha Eorpacha agus ar threochtaí sna gnáthóga agus sna speicis sin. Chun scrúdú a dhéanamh ar na sineirgí agus na comhbhabhtálacha idir cosaint na bithéagsúlachta agus maolú ar an athrú aeráide agus oiriúnú don athrú sin, d’óstáil eagrú IPBES (an tArdán Idir-Rialtasach maidir le Beartas Eolaíochta um Sheirbhísí Bithéagsúlachta agus Éiceachórais) agus IPCC ceardlann in 2021. Is tuarascáil eolaíoch í seo a forbraíodh i gcomhthéacs na gcomhaontuithe idirnáisiúnta tábhachtacha lena n-áirítear Comhaontú Pháras, agus spriocanna forbartha inbhuanaithe. Rinneadh iniúchadh sa cheardlann sin ar an idirghníomhaíocht idir an aeráid agus an bhithéagsúlacht, ó threochtaí reatha go ról agus cur chun feidhme réiteach dúlrabhunaithe agus forbairt inbhuanaithe shochaí an duine.

Language preference detected

Do you want to see the page translated into ?

Exclusion of liability
This translation is generated by eTranslation, a machine translation tool provided by the European Commission.

Eisiamh dliteanais
Gintear an t-aistriúchán seo le eTranslation, uirlis aistriúcháin meaisín arna soláthar ag an gCoimisiún Eorpach.