Flutningar

Lykilskilaboð

• Áhrif loftslagsbreytinga í flutningageiranum tengjast öfgakenndu veðri og vatnafræðilegum atburðum, eins og hvirfilregni, stormum og miklum vindi, sjávarbylgjum, flóðum eða hitabylgjum. Þessi fyrirbrigði loftslagsbreytinga hafa sérstaklega áhrif á samgöngumannvirki og þar af leiðandi flutningana sjálfa, áreiðanleika þeirra og öryggi.
• Innan áætlunar ESB um aðlögun að loftslagsbreytingum verður aðlögunaraðgerðum í samgöngum hrint í framkvæmd á samþættan hátt með öðrum evrópskum grænum samstarfsverkefnum eins og sjálfbærri og snjallri hreyfanleikastefnu. Þessi stefna, ásamt aðgerðaáætlun, leggur grunninn að því hvernig samgöngukerfi ESB getur náð grænni og stafrænni umbreytingu og orðið þolnari gagnvart loftslagsbreytingum. Lykilsvið aðgerða ESB er loftslagsvörn samevrópska flutninganetsins sem styrkt er af ESB. Mat á loftslagsaðlögunarþáttum sem tengjast flutningum er að finna í skýrslum um skýrslukerfi EEA um samgönguumhverfi.
• Annað mikilvægt svið er að uppfæra staðla sem gilda um öryggi og frammistöðu grunnvirkja í breytilegu loftslagi, sem gerðir eru í samvinnu við evrópsku staðlasamtökin.

Áhrif, veikleikar og áhætta

ÖBB Infra AG

Samgöngur eru órjúfanlegur hluti af atvinnulífi og samfélagi og gegna mikilvægu hlutverki í daglegu lífi fólks og fyrirtækja. Samþætta ætti ráðstafanir, sem miða að því að gera flutningakerfið síður berskjaldað fyrir loftslagsbreytingum, við viðleitni til að gera flutninga kolefnisfrekari, sjálfbærari og snjallari.

Loftslagsbreytingar hafa margvísleg áhrif á samgöngugeirann. Flest áhrif tengjast öfgakenndu veðri og vatnafræðilegum atburðum, eins og hvirfilregni, stormum og miklum vindi, sjávarbylgjum, skógareldum, flóðum eða hitabylgjum sem eru líklegar til að eiga sér stað oftar í hlýnandi loftslagi.

Í evrópska matinu á loftslagsáhættu var bent á að áhætta vegna flóða af völdum flóða, flóða af völdum strauma og stranda væri sérstaklega brýn fyrir samgöngugrunnvirki á landi. Hins vegar eru allar tegundir flutninga á landi, ám og sjó útsettar fyrir loftslagsvá. Í matinu er einnig lögð áhersla á að innviðaeignir og -net eru oft samtengd, þannig að bilun á einum stað í netinu getur náð til annarra svæða og geira. Til dæmis getur öfgafullt veður haft áhrif á flutningaþjónustu, sem getur takmarkað heilbrigðis- og neyðarþjónustu.  Lágt vatnsborð í ám getur haft áhrif á siglingar í atvinnuskyni, sem hefur áhrif á iðnaðar- og orkuframleiðslu.

Rammi um stefnumótun

Á evrópskum vettvangi beinast stefnuferli í flutningageiranum fyrst og fremst að því að draga úr loftslagsbreytingum og draga úr umhverfisáhrifum samgangna sem eru til hagsbóta fyrir aðlögun en ekki aðlögun sérstaklega.

Í ljósi kerfislægs eðlis áætlunar ESB um aðlögun að loftslagsbreytingum verður aðlögunaraðgerðum í samgöngum hrint í framkvæmd á samþættan hátt með öðrum evrópskum grænum samstarfsverkefnum eins og sjálfbærri og snjallri hreyfanleikaáætlun. Þessi hreyfanleikastefna, ásamt aðgerðaáætlun, leggur grunninn að því hvernig samgöngukerfi ESB getur náð grænum og stafrænum umbreytingum og orðið þolnari fyrir loftslagsbreytingum. The Fit for 55 pakkinn inniheldur tillögur að nýrri löggjöf og stefnumótandi frumkvæði um endurskoðun á viðskiptakerfi ESB fyrir losunarheimildir (EU ETS), þ.m.t. útvíkkun þess þannig að það nái til sjóflutninga, endurskoðun á reglum um losun frá flugi og stofnun sérstaks viðskiptakerfis fyrir losunarheimildir vegna flutninga á vegum og bygginga.

Samevrópska flutninganetið (samevrópskt flutninganet sem styrkt er af Evrópusambandinu) er tryggt með löggjöf Evrópusambandsins um viðmiðunarreglur Sambandsins um þróun samevrópska flutninganetsins. Matsferli framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins um samevrópskt flutninganet 2019 hefur leitt til endurskoðunar reglugerðarinnar og viðkomandi viðmiðunarreglna. Tilgangurinn með þessu matsferli er að þróa flutninganet, sem er skilvirkt, öruggt, snjallt og sjálfbært, sem tekur stafræna væðingu um borð og sem tekur á loftslagsbreytingum. Á grundvelli niðurstaðna matsferlisins undirbýr framkvæmdastjórnin endurskoðaða reglugerð um samevrópskt flutninganet og leggur hana fram í nóvember 2021.

Að bæta þekkingargrunninn

Evrópska matið á loftslagsáhættu 2024 veitir yfirgripsmikið mat á helstu loftslagsáhættum sem Evrópa stendur frammi fyrir í dag og í framtíðinni. Það greinir 36 helstu loftslagsáhættur sem ógna orku- og matvælaöryggi okkar, vistkerfum, innviðum, vatnsauðlindum, fjármálakerfum og heilsu fólks, einnig með tilliti til áhættunnar fyrir flutningageirann.

IPCC AR6 WG II skýrslan Loftslagsbreytingar 2022: Áhrif, aðlögun og viðkvæmni ná yfir veikleika og aðlögunarmöguleika fyrir flutningageirann innan ýmissa kafla, frá hnattrænu sjónarhorni og nokkrum svæðisbundnum sjónarmiðum, þar á meðal Evrópu, Miðjarðarhafið og norðurslóðir. Litið er á flutninga sem þátt í víðtækari samtölum, s.s. þéttbýlisbyggðum og lykilgrunnvirkjum, einkum í tengslum við hækkun sjávarborðs eða sífreraþenslu. Truflun á samgöngugrunnvirkjum er stór áhættuþáttur innan fulltrúa lykiláhættu fyrir láglæg strandkerfi og fyrir matvælaöryggi, í ljósi mikilvægis alþjóðlegra matvælaviðskipta. Á norðurslóðum er gert ráð fyrir miklum umbreytingum í samgöngum vegna loftslagsbreytinga: gert er ráð fyrir að opnun nýrra flugleiða skapi bæði ný tækifæri og nýjar áskoranir fyrir vöru- og farþegaskip, Gert er ráð fyrir að sífreraþensla valdi verulegri röskun á landflutningaleiðum á norðurslóðum með mjög takmörkuðu svigrúmi til að innleiða skilvirkar aðlögunarlausnir.

Þekking á CCIVA í samgöngum í Evrópu er smám saman byggð upp og aukin með rannsóknum sem fjármagnaðar eru af ESB og reglulegum matsferlum vel þekktra stofnana, þar á meðal IPPC matsskýrslna, UNEP GEO skýrslna og EEA Transport and Environment Reporting Mechanism (TERM) skýrslna.

IPPC AR5 skýrslan benti á að fyrir flutningageirann er mælt með skipulagsaðlögunarráðstöfunum, endurbótum á innviðum og áhættustjórnun vegna hamfara en sum aðlögunarviðbrögð geta falið í sér verulegan ávinning, samlegðaráhrif og málamiðlanir.

Efnahags- og framfarastofnunin bregst við þeirri áskorun sem loftslagsaðlögun felur í sér með því að styðja ríkisstjórnir við að skipuleggja og innleiða skilvirkar, skilvirkar og sanngjarnar aðlögunarstefnur. Árið 2016 birti OECD, í samstarfi við International Transport Forum, skýrsluna Adapting Transport to Climate Change and Extreme Weather sem fjallar um þær grundvallaráskoranir sem loftslagsbreytingar valda eigendum samgöngugrunnvirkja. Þessi skýrsla skoðar aðferðir sem geta hjálpað samgönguyfirvöldum að draga úr hættu á netframmistöðu í tengslum við að breyta öfgakenndum veðurmynstrum.

Einnig er fjallað um samgöngutengda þætti loftslagsaðlögunar í TERM skýrslum EEA TERM.  EEA skýrsla Náttúrumiðaðar lausnir í Evrópu: Í stefnu, þekkingu og framkvæmd vegna aðlögunar að loftslagsbreytingum og minnkunar á hamfaraáhættu er litið svo á að sjálfbærir flutningar í þéttbýli séu órjúfanlegur hluti af aðlöguðum borgum og borgum sem eru þolnar gagnvart loftslagsbreytingum. Aðlögun flutninga að loftslagsbreytingum í Evrópu kannar núverandi starfshætti við aðlögun loftslagsbreytinga að flutningum þvert á Evrópulönd. Það veitir yfirlit yfir áskoranir og stöðu aðlögunaraðgerða, endurskoðun á nokkrum framtaksverkefnum í mismunandi löndum og ályktanir um hugsanlega leið fram á við.

Rannsóknarverkefni sem miða að aðlögun flutninga að loftslagsbreytingum voru studd innan ramma Horizon 2020 áætlunarinnar, einkum sem hluti af samfélagslegum áskorunum á sviði snjallflutninga, grænna flutninga og samþættra flutninga. Megintilgangurinn með RESilient transport InfraSTructure to extreme events project er að auka viðnámsþrótt flutningsaðgerða til náttúrulegra og manngerðra öfgaviðburða. Annað verkefni, Future proofing strategies FOr RESilient transport networks against Extreme Events, miðar að því að auka viðnámsþrótt mikilvægra þátta fjölþættra samgöngugrunnvirkja eins og brýr, göng og skautstöðvar. Verkefnið GIS-undirstaða Infrastructure Management System for Optimized Response to Extreme Events on Terrestrial Transport Networks miðar að því að hanna, fullgilda og framkvæma heildrænar aðferðir, áætlanir, verkfæri og tæknilegar inngrip til að auka viðnámsþrótt samgöngugrunnvirkja á landi verulega. þróun stuðningskerfis fyrir ákvarðanir til að auka viðnámsþrótt samgöngugrunnvirkja á grundvelli sameiginlegrar notkunar nema á landi og í lofti, og háþróuð reiknilíkön eru megintilgangur PANOPTIS verkefnisins.

Stuðningur við fjárfestingar og fjármögnun

Í fjárhagsrammanum til margra ára (MFF) er heildarúthlutun áætlunarinnar Connecting Europe Facility – Transport 12,8 milljarðar evra fyrir allt áætlunartímabilið 2021–2027. Þessum fjármunum er ætlað að fjárfesta í uppbyggingu samgönguinnviða og auka viðnámsþrótt þeirra, þ.m.t. samevrópska flutninganetið.

Flutningaverkefni á landsvísu, sem miða m.a. að því að auka viðnámsþrótt flutninga gagnvart loftslagsbreytingum, verða fjármögnuð með fjármögnunarleiðum ESB í samheldnistefnunni í gegnum aðgerðaáætlanir. Heildarúthlutun framlags ESB fyrir allt áætlunartímabilið verður € 274,3 milljarðar €.

Á fyrra fjármögnunartímabilinu 2014–2020 voru Samheldnistefnan studd af uppbyggingar- og fjárfestingarsjóðum Evrópu og meðal fjárfestingaráherslna, sem tengjast aðlögun í flutningum, voru „Netgrunnvirki í flutningum og orku“ með heildarfjárhagsáætlun 67,3 milljarða evra og „Climate Change Adaptation & Risk Prevention“ með fjárveitingu upp á 43,2 milljarða evra. Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hefur gefið út staðreyndablað um loftslagsbreytingar og stærri verkefni þar sem gerð er grein fyrir kröfum og leiðbeiningum sem tengjast loftslagsbreytingum fyrir stærri verkefni.

Civitas SUMP plús verkefnið, sem fjármagnað er af Horizon 2020 áætluninni, hjálpar til við að koma í framkvæmd sjálfbærum hreyfanleikaáætlunum í þéttbýli. Þetta verkefni er að búa til nýjar aðferðir og verkfæri í sex "borg rannsóknarstofur" eins og Antwerp í Belgíu og Platanias í Grikklandi. Góðar starfsvenjur og lærdómur sem lært er af þessum rannsóknarstofum verður fluttur til stjórnmálamanna, iðkenda og vísindamanna í aðildarríkjum og til að leiðbeina efni og verkfærum.

Framhald af Horizon 2020 er Horizon Europe rannsóknar- og nýsköpunaráætlunin fyrir tímabilið 2021-2027 með heildarfjárhagsáætlun upp á 95,5 milljarða evra. Skipulag áætlunarinnar samanstendur af fjórum rannsóknaráherslum. Innan forgangs alþjóðlegra viðfangsefna og samkeppnishæfni iðnaðarins í Evrópu verða verkefnin í flutningageiranum fjármögnuð undir þemanu Loftslag, orka og hreyfanleiki með heildarfjárhagsáætlun € 15,1 milljarðar.

Ítarlegt yfirlit er að finna á síðu ESB um fjármögnun aðlögunarráðstafana.

Stuðningur við framkvæmd

Mikilvæga ráðstöfunin við að gera flutninga í ESB minna viðkvæmir fyrir loftslagsbreytingum er að þróa og nota víða loftslagsþétta innviðastaðla. Samgöngugrunnvirki er burðarás samgöngukerfisins og beiting þessara staðla mun hjálpa til við að tryggja viðnámsþrótt innviða gegn skaðlegum áhrifum loftslagsbreytinga, eins og flóðum, sterkum vindi eða mjög háum hita. Framkvæmdastjórnin hefur unnið með evrópskum staðlastofnunum að því að uppfæra staðla sem gilda um öryggi og frammistöðu grunnvirkja í breytilegu loftslagi. Snemma árs 2015 var CEN-CENELEC samræmingarhópnum um aðlögun að loftslagsbreytingum komið á fót í samræmi við umboð ESB til að endurskoða og þróa loftslagsþolna innviðistaðla. Í fyrsta áfanga þessarar beiðni um stöðlun voru 13 staðlar valdir til endurskoðunar af tækninefndum, þar af tveir staðlar, þ.e. rafmagns- og rafræn umsókn um járnbrautir og búnað á jörðu niðri fyrir loftför, sem tengjast flutningageiranum. Í seinni áfanganum, sem hófst síðla árs 2017, hélt endurskoðun staðla áfram. Samhliða þessu hafa CEN-CENELEC leiðbeiningarnar um aðlögun staðla að loftslagsbreytingum verið þróaðar til að styðja tækninefndir við endurskoðun staðla að því er varðar loftslagsbreytingar. Framkvæmdastjórnin hefur hvatt aðildarríkin til að taka þátt í landsbundinni stöðlun við framkvæmd landsbundinna aðlögunaráætlana sinna.

Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins styður sjálfbæran hreyfanleika í þéttbýli sem stuðlar að hugmyndinni um sjálfbæra hreyfanleikaáætlun í þéttbýli (SUMP), sem er lýst í Saman í átt að samkeppnishæfum og auðlindanýtnum samgöngum í þéttbýli. Heildarmarkmið SUMPs er að bæta lífsgæði borgaranna með því að takast á við helstu umhverfistengdar samgönguáskoranir í borgum eins og loft-/hávaðamengun, loftslagsbreytingar og samþættingu nýrrar hreyfanleikaþjónustu. Innleiðing SUMP tryggir að flutningskerfið verði fjölbreyttara og umhverfisvænna þannig að það verði einnig þolnara fyrir áhrifum loftslagsbreytinga. Endurskoðuð útgáfa viðmiðunarreglnanna um þróun og framkvæmd áætlunar um sjálfbæran hreyfanleika í þéttbýli hefur verið þróuð í kjölfar eins árs þátttökuferlis hagsmunaaðila.

Lágmarkskrafa um aðlögun

Samevrópsk vöktunar-, skýrslugjafar- og matsferli í flutningageiranum eiga sér aðallega stað að því er varðar mildun loftslagsbreytinga, þ.e. kolefnisinnihald flutninga og losunar gróðurhúsalofttegunda (tilkynnt til rammasamnings Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar), notkun endurnýjanlegra orkugjafa í flutningum eða vistvænleika flutninga. Það er engin evrópsk, skyldubundin og lögbundin skýrslugjöf sem veitir yfirlit yfir áhrif, veikleika og aðlögun flutninga í aðildarríkjum ESB.

Í framtíðinni ætti að fylgjast reglulega með framkvæmd áætlana um sjálfbæra þróun í þéttbýli og meta þær samkvæmt leiðbeiningum SUMP til að hámarka skilvirkni og virðisauka fyrir lífsgæði í borgum og aðlögun flutninga að loftslagsbreytingum.