Żoni kostali

Messaġġi ewlenin

• It-tibdil fil-klima huwa mistenni li jkollu impatti severi fuq iż-żoni kostali b’mod partikolari minħabba ż-żieda fil-livell tal-baħar, il-maltempati u ż-żidiet fil-maltempati, iżda wkoll minħabba l-intrużjoni tal-ilma mielaħ fl-ekosistemi kostali, iż-żieda fit-temperaturi tal-ilma u l-aċidifikazzjoni tal-oċeani. Fl-aħħar mill-aħħar, dawn l-effetti jistgħu jikkawżaw it-telf ta’ diversi servizzi tal-ekosistema pprovduti miż-żoni kostali, ta’ valur ambjentali, ekonomiku, soċjali u kulturali għal ħafna partijiet ikkonċernati u setturi ekonomiċi.
• Il-qafas ta’ Politika tal-UE fis-seħħ biex jindirizza l-impatti tat-tibdil fil-klima fuq iż-żoni kostali jinkludi strumenti trasversali, bħall-Ġestjoni Integrata taż-Żoni Kostali u l-Ippjanar Spazjali Marittimu. Direttivi oħra tal-UE direttament rilevanti biex iż-żoni kostali jsiru reżiljenti għall-klima, huma d-Direttiva dwar l-Għargħar, u d-Direttiva Kwadru dwar l-Istrateġija Marina.
• Il-Pjanijiet ta’ Mmaniġġjar tal-Baċin tax-Xmara tad-Direttiva Qafas dwar l-Ilma jistgħu potenzjalment joffru għażliet futuri biex jitkejjel il-progress tal-adattament fiż-żoni kostali fil-livelli tal-UE.

Impatti, vulnerabbiltajiet u riskji

Ufuk Turpcan, Climate Change PIX /EEA

It-tibdil fil-klima huwa mistenni li jkollu impatti severi fuq iż-żoni kostali minħabba ż-żieda fil-livell tal-baħar kif ukoll bidliet fil-frekwenza u d-daqs tal-maltempati severi u ż-żidiet relatati mal-maltempati. Dan jista’ jikkawża għargħar, erożjoni kostali u t-telf ta’ żoni baxxi li jospitaw ħabitats ta’ valur ambjentali għoli kif ukoll insedjamenti u infrastrutturi umani. Iż-żieda fil-livell tal-baħar se twassal ukoll għal jew iżżid ir-riskju ta’ intrużjoni tal-ilma mielaħ, u b’hekk tkompli tipperikola l-ekosistemi kostali. Barra minn hekk, iż-żidiet mistennija fit-temperaturi tal-ilma u l-aċidifikazzjoni tal-oċeani se jikkontribwixxu għal ristrutturar tal-ekosistemi kostali, b’effetti fuq iċ-ċirkolazzjoni tal-oċeani u ċ-ċikli bijoġeokimiċi. Il-proliferazzjoni ta’ algi dannużi żdiedet f’dawn l-aħħar deċennji fiż-żoni kostali b’reazzjoni għall-ewtrofikazzjoni flimkien mat-tibdil fil-klima. Fl-aħħar mill-aħħar, dawn l-effetti jistgħu jikkawżaw it-telf ta’ diversi servizzi tal-ekosistema pprovduti miż-żoni kostali, ta’ valur ambjentali, ekonomiku, soċjali u kulturali għal ħafna partijiet ikkonċernati u setturi ekonomiċi.

L-impatti tat-tibdil fil-klima jaggravaw il-problemi li ż-żoni kostali diġà qed jiffaċċjaw, minħabba ż-żieda fl-urbanizzazzjoni tal-kosti u l-preżenza ta’ infrastrutturi u diversi attivitajiet tal-bniedem, kemm fuq l-art kif ukoll fuq il-baħar. Dawn l-ixprunaturi tal-impatt mhux klimatiku jinteraġixxu mal-ixprunaturi tal-impatt klimatiku li jiddeterminaw il-vulnerabbiltà ġenerali tas-sistemi naturali u umani taż-żoni kostali.

Skont il-Valutazzjoni Ewropea tar-Riskju Klimatiku (EUCRA), ir-riskju mill-għargħar kostali għall-popolazzjoni, l-infrastruttura u l-attivitajiet ekonomiċi u r-riskju tal-erożjoni kostali u l-inundazzjoni għall-ekosistemi kostali jeħtieġu l-aktar azzjoni urġenti. Riskji rilevanti oħra jinkludu r-riskju mill-emerġenza ta’ proliferazzjonijiet u patoġeni dannużi tal-algi għas-saħħa tal-bniedem, ir-riskju ta’ tfixkil fl-enerġija minħabba ħsara fit-trasport tal-enerġija jew fl-infrastruttura tal-ħżin mill-għargħar kostali, u r-riskju ta’ tfixkil mifrux tat-trasport kostali u marittimu. Ir-reġjuni kostali huma identifikati fl-EUCRA bħala reġjuni hotspot minħabba li huma esposti għal diversi riskji klimatiċi.

Qafas ta' politika

L-Istrateġija tal-UE tal-2021 dwar l-Adattament għat-Tibdil fil-Klima, sabiex il-proċess ta’ adattament isir aktar intelliġenti, tirrikonoxxi l-importanza li jitnaqqas id-distakk dwar l-impatti klimatiċi u r-reżiljenza fis-setturi kollha, inklużi ż-żoni kostali. Fi ħdan l-objettiv li l-adattament isir aktar sistemiku, l-Istrateġija ta’ Adattament tippromwovi Soluzzjonijiet Ibbażati fuq in-Natura (NbS) u approċċi bbażati fuq l-ekosistema bħala miżuri essenzjali biex jiġu sostnuti ekosistemi b’saħħithom kontra t-theddid tat-tibdil fil-klima. Għaż-żoni kostali, dan jimplika, pereżempju, ir-restawr tal-artijiet mistagħdra u tal-ekosistemi kostali. Dawk l-approċċi jagħmlu użu minn infrastrutturi blu-ekoloġiċi bħala b’diversi skopijiet, u soluzzjonijiet effettivi “mingħajr dispjaċir” li jsaħħu d-difiża kostali kontra l-impatti tat-tibdil fil-klima. Il-benefiċċji tal-assorbiment tal-karbonju offruti mill-ekosistemi kostali u tal-baħar restawrati huma rikonoxxuti wkoll fl-Istrateġija. F’dan ir-rigward, il-Kummissjoni tippromwovi mekkaniżmi ġodda ta’ ċertifikazzjoni li se jippermettu monitoraġġ u kwantifikazzjoni robusti tal-benefiċċji klimatiċi tal-assorbiment tal-karbonju offruti minn ħafna NbS fiż-żoni kostali.

Il-politiki u l-istrumenti transsettorjali tal-UE rilevanti għar-reżiljenza għall-klima taż-żoni kostali jinkludu l-Ġestjoni Integrata taż-Żoni Kostali (ICZM) u l-Ippjanar Spazjali Marittimu (MSP).

L-ICZM jippromwovi approċċ strateġiku u integrat għall-ġestjoni taż-żoni kostali li għandu l-għan li jibbenefika minn sinerġiji u jelimina l-inkonsistenzi fil-politiki u s-setturi differenti. L-approċċ strateġiku meħtieġ mir-Rakkomandazzjoni tal-UE tal-2002 dwar l-ICZM jinkludi l-prinċipju ġenerali tal-approċċ tal-ekosistema biex jiġu ppreservati l-integrità u l-funzjonament kostali, kontra t-theddid maħluq mit-tibdil fil-klima. Id-Direttiva tal-UE tal-2014 dwar l-MSP tirrakkomanda li l-Istati Membri jqisu l-interazzjonijiet bejn l-art u l-baħar fl-iżvilupp tal-MSP tagħhom u jqisu l-bidliet fit-tul minħabba t-tibdil fil-klima fil-proċess ġenerali tal-ippjanar.

Direttivi oħra tal-UE rilevanti għall-ġestjoni sostenibbli taż-żoni kostali fid-dawl tal-adattament għat-tibdil fil-klima huma:

• Id-Direttiva dwar l-Għargħar, li tindirizza l-valutazzjoni u l-ġestjoni tar-riskju ta’ għargħar tal-mogħdijiet tal-ilma u tal-kosti fir-rigward tal-varjabbiltà klimatika u t-tibdil fil-klima;
• Id-Direttiva Kwadru dwar l-Istrateġija Marina li tistabbilixxi qafas komuni li fih l-Istati Membri huma meħtieġa jieħdu l-miżuri meħtieġa biex jiksbu u jżommu Status Ambjentali Tajjeb tal-ilmijiet kostali u tal-baħar tal-UE sal-2020 u biex jipproteġu l-bażi tar-riżorsi li fuqha jiddependu l-attivitajiet ekonomiċi u soċjali relatati mal-baħar.

Dawn id-direttivi għandhom jiġu implimentati b’mod koerenti mar-rekwiżiti tad-Direttiva Qafas dwar l-Ilma, li tistabbilixxi qafas komuni għall-protezzjoni tal-ilmijiet tal-wiċċ interni, l-ilmijiet tranżizzjonali, l-ilmijiet kostali u l-ilma ta’ taħt l-art.

It-titjib tal-bażi tal-għarfien

Il-Valutazzjoni Ewropea tar-Riskju Klimatiku tal-2024 tipprovdi valutazzjoni komprensiva tar-riskji klimatiċi ewlenin li qed tiffaċċja l-Ewropa llum u fil-futur. Huwa jidentifika 36 riskju klimatiku ewlieni li jheddu s-sigurtà tal-enerġija u tal-ikel tagħna, l-ekosistemi, l-infrastruttura, ir-riżorsi tal-ilma, is-sistemi finanzjarji, u s-saħħa tan-nies filwaqt li jqis ukoll ir-riskju għaż-żoni kostali.

Ir-rapport tal-Grupp ta’ Ħidma II tal-AR6 tal-IPCC dwar it-Tibdil fil-Klima 2022: L-Impatti, l-Adattament u l-Vulnerabbiltà jiddeskrivu l-fehim attwali tal-impatti tat-tibdil fil-klima fuq iż-żoni kostali, l-ekosistemi u l-bijodiversità tagħhom, kif ukoll l-għażliet ta’ adattament possibbli, il-fattibbiltà u l-limiti tagħhom.

Preċedentement, ir-Rapport Speċjali dwar l-Oċean u l-Krijosfera fi Klima li qed Tinbidel u r-rapport speċjali tal-IPCC dwar it-tisħin globali ta’ 1,5 °C ivvalutaw kif l-oċean u l-krijosfera huma mistennija li jinbidlu bit-tisħin globali li għaddej, ir-riskji u l-opportunitajiet li dawn il-bidliet iġibu għall-ekosistemi u n-nies, u l-għażliet ta’ mitigazzjoni, adattament u governanza għat-tnaqqis tar-riskji futuri.

L-Atlas Ewropew tal-Ibħra Ewropej huwa għodda bbażata fuq l-internet, li tipprovdi informazzjoni interattiva u diversifikata dwar karatteristiċi naturali u soċjoekonomiċi fir-reġjuni kostali u tal-baħar tal-Ewropa. Tinkludi wkoll informazzjoni dwar il-proġetti tal-ICZM involuti fl-inizjattiva preċedenti OURCOAST.

Id-data u l-mudelli tal-Livell Globali tal-Baħar Estrem li jappoġġaw is-sejbiet tal-aktar studji reċenti dwar l-għargħar kostali huma disponibbli fir-repożitorju tad-data LISCoAsT (Għodda Integrata ta’ Valutazzjoni tal-Livell tal-Baħar u tal-Kosta fuq skala kbira) tal-katalogu tad-data taċ-Ċentru Konġunt tar-Riċerka. Il-JRC mexxa wkoll il-proġetti PESETA, fejn l-impatt tat-tibdil fil-klima fuq is-sistemi kostali kien fil-kamp ta’ applikazzjoni mill-PESETA I fl-2009.

Is-Servizz dwar it-Tibdil fil-Klima ta’ Copernicus (C3S) jappoġġa l-politiki ta’ adattament u mitigazzjoni tal-Unjoni Ewropea billi jipprovdi informazzjoni konsistenti u awtorevoli dwar it-tibdil fil-klima. Is-servizz jippermetti lill-utenti jaċċessaw eżempji ta’ applikazzjonijiet reali tal-Ħanut tad-Data dwar il-Klima tiegħu għal diversi setturi, inklużi ż-żoni kostali, li juru kif id-data dwar il-klima tista’ tiġi aċċessata, ittrasformata u ssir rilevanti biex jiġu indirizzati sfidi klimatiċi speċifiċi u t-teħid ta’ deċiżjonijiet relatati mal-klima.

L-indikatur tal-EEA Il-livelli estremi tal-baħar u l-għargħar kostali juru l-bidla prevista fil-frekwenza tal-avvenimenti tal-għargħar fl-Ewropa skont żewġ xenarji differenti, li jeħtieġu li l-protezzjoni kostali tiġi ppjanata fil-livell lokali jew reġjonali.

Barra minn hekk, għadd ta’ proġetti ta’ riċerka appoġġati minn programmi differenti tal-UE kkontribwew b’għarfien dwar iż-żoni kostali (bħal pereżempju FAIR). Skont iż-Żona Ewropea tar-Riċerka għas-Servizzi Klimatiċi, l-ECLISEA għandha l-għan li tavvanza x-xjenza klimatika kostali li tikkonċerna d-dinamika ta’ wiċċ il-baħar fuq il-kostiu l-ibħra Ewropej, filwaqt li tipproduċi rakkomandazzjonijiet u l-aħjar prattiki dwar l-aspetti tal-klima kostali u tal-impatt kostali. L-INSeaPTION għandha l-għan li tfassal u tiżviluppa b’mod konġunt, flimkien mal-utenti, is-servizzi klimatiċi kostali bbażati fuq żieda fl-ogħla livell tal-baħar, l-impatt, l-adattament u x-xjenza transdixxiplinari.

Diversi proġetti ffinanzjati mill-UE kkontribwew biex juru l-potenzjal tal-NbS għall-mitigazzjoni tal-għargħar u r-reżiljenza kostali (eż. SARCC, ADAPTA BLUES, ADAPTO), u pprovdew għarfien konsiderevoli u bażi ta’ evidenza dwar dan is-suġġett, bi sforzi ta’ riċerka ffukati b’mod speċjali fuq interventi fuq skala żgħira. RECONECT għandu l-għan li jtejjeb malajr il-qafas ta’ referenza Ewropew dwar l-NbS għat-tnaqqis tar-riskju idrometeoroloġiku billi juri, jirreferenzja, iżid u jisfrutta l-NbS fuq skala kbira f’żoni rurali u naturali, inklużi żoni kostali.

Appoġġ għall-investiment u l-finanzjament

Il-qafas finanzjarju pluriennali (QFP) tal-UE għall-2021-27 jammonta għal EUR 1.21 triljun b’EUR 807 biljun addizzjonali mill-istrument għall-irkupru tal-UE tal-ġenerazzjoni li jmiss. 30 % ta’ dan il-baġit huwa allokat għal attivitajiet li jikkontribwixxu għall-objettivi klimatiċi.

L-istrumenti ewlenin tal-UE disponibbli biex jappoġġaw l-adattament huma:

• Il-programm LIFE jappoġġa kemm proġetti ta’ mitigazzjoni tat-tibdil fil-klima kif ukoll ta’ adattament għat-tibdil fil-klima, li jkopru wkoll kwistjonijiet taż-żoni kostali.
• Orizzont Ewropa jinkludi l-Missjonijiet: “Adattamentgħall-Bidlafil-Klima”biex jiġu appoġġati mill-inqas 150 reġjun u komunità Ewropej biex isiru reżiljenti għall-klima sal-2030 u “Nirrestawrawl-Oċean u l-Ilmijiet tagħna sal-2030”.

Ħarsa ġenerali komprensiva tista’ tinstab fuq il-paġna dwar il-finanzjament tal-UE tal-miżuri ta’ adattament.

Appoġġ għall-implimentazzjoni

Il-bliet kostali u l-gvernijiet lokali għandhom awtorità sinifikanti fuq il-politiki u r-regolamenti dwar l-użu tal-art sabiex l-inizjattivi tal-UE u dawk globali (pjattaformi u networks) li jgħaqqdu lill-gvernijiet lokali jkunu jistgħu jagħtu appoġġ fl-implimentazzjoni ta’ miżuri ta’ adattament. Inizjattivi bħall-Patt tas-Sindki għall-Enerġija u l-Klima u C40 (inklużi bliet kostali u delta) jgħaqqdu lill-awtoritajiet lokali madwar id-dinja biex jikkollaboraw lejn azzjoni sostenibbli dwar it-tibdil fil-klima.

Il-pjattaforma Ewropea tal-Miżuri għaż-Żamma tal-Ilma Naturali (NWRM) tappoġġa l-implimentazzjoni tal-Politika Ambjentali Ewropea dwar l-infrastruttura ekoloġika bħala mod kif tikkontribwixxi għal għanijiet integrati li jittrattaw il-konservazzjoni u r-restawr tan-natura u tal-bijodiversità. Il-pjattaforma NWRM tkopri firxa wiesgħa ta’ soluzzjonijiet u studji tal-każijiet, xi wħud minnhom huma rilevanti wkoll għaż-żoni kostali.

MRE ta’ adattament

Id-Direttiva dwar l-Għargħar tenfasizza li t-tibdil fil-klima jwassal għal probabbiltà akbar u impatti negattivi tal-avvenimenti tal-għargħar filwaqt li tistieden lill-Istati Membri jindirizzaw it-tibdil fil-klima fil-Valutazzjonijiet Preliminari tar-Riskju tal-Għargħar u fil-Pjanijiet ta’ Ġestjoni tar-Riskju tal-Għargħar (FRMPs) tagħhom u jindirizzaw l-impatti probabbli tat-tibdil fil-klima fuq l-okkorrenza tal-għargħar fir-rieżamijiet tal-FRMPs tagħhom. Meta wieħed iqis iż-żieda fil-livell tal-baħar u r-riskju li x’aktarx jiżdied ta’ żidiet fil-maltempati, l-għargħar huwa mistenni li jkollu impatti dejjem akbar fiż-żoni kostali. Skont l-aħħar Ħarsa Ġenerali Ewropea lejn il-Pjanijiet ta’ Ġestjoni tar-Riskju ta’ Għargħar, 24 minn 26 Stat Membru qiesu mill-inqas xi aspetti tat-tibdil fil-klima fl-FRMPs tagħhom u għaxra pprovdew evidenza qawwija li tqiesu l-impatti tat-tibdil fil-klima. Madankollu, ftit Stati Membri biss iddeskrivew metodi biex jivverifikaw l-effettività tal-miżuri fid-dawl tax-xenarji tat-tibdil fil-klima, filwaqt li diversi Stati Membri identifikaw miżuri li jindirizzaw it-tibdil fil-klima b’approċċ mingħajr dispjaċir.

It-tibdil fil-klima, b'kunsiderazzjoni tal-għargħar, huwa inkluż ukoll fil-Pjanijiet ta' Mmaniġġjar tal-Baċin tax-Xmara (RBMPs) tad-WFD - li jħaddnu wkoll l-ilmijiet kostali - flimkien mal-valutazzjoni tal-pressjonijiet mit-tibdil fil-klima. F’Ħarsa Ġenerali Ewropea lejn it-tieni Pjanijiet ta’ Mmaniġġjar tal-Baċin tax-Xmara, terz biss tal-Istati Membri jissemmew li applikaw miżuri speċifiċi biex jadattaw għat-tibdil fil-klima.