Ferðaþjónusta

Lykilskilaboð

• Ferðaþjónusta er þverskurðargeiri sem veltur á nokkrum öðrum geirum. (t.d. vatn, landbúnaður) Aðlögun í þessum geira krefst því góðrar tengingar og tengingar við þessa aðra geira.
• Ferðaþjónusta og náttúra eru oft nátengd. Náttúruvernd er því mikilvæg aðlögunarráðstöfun sem skiptir mestu máli fyrir ferðaþjónustuna.
• Aukning öfgafullra atburða mun koma niður á ferðaþjónustunni með ýmsum hætti: Aukinn þrýstingur á innviði ferðaþjónustunnar, minna framboð á ákveðnum ferðamannastöðum eða meiri áhætta fyrir gesti vegna tiltekinnar ferðaþjónustu, svo sem skíði, gönguferðir, siglingar.
• Nokkur ferðaþjónustusvæði gætu einnig notið góðs af loftslagsbreytingum þar sem gestir geta oftar valið kaldari svæði að sumri eða árstíðum vegna aukinna hagstæðra veðurskilyrða.

Áhrif, veikleikar og áhætta

Roberto Bueno, Climate Change PIX /EEA

Þar sem veður og loftslag hafa afgerandi áhrif á ferðatímann og val á orlofsstöðum er ferðaþjónustan mjög háð þeim. Náttúruauðlindir (t.d. snjór, hreint vatn, skógar) og ferðaþjónusta, auk menningararfs og ferðaþjónustu eru sterklega tengdar. Loftslagsbreytingar draga úr snjóþekju, auka og lengja hitabylgjur, auka tíðni skógarelda og breyta úrkomumynstri. Ferðaþjónusta er einnig ein af þeim atvinnugreinum sem verða fyrir áhrifum af auknum vatnsskorti í Suður-Evrópu.

Vetrarferðamennska hefur verið skilgreind sem mikil áhætta í mati á evrópskri loftslagsáhættu, einkum fyrir ákvörðunarstaði í lítilli hæð, og í Mið- og Suður-Evrópu.

Hitaálag getur dregið úr aðdráttarafli Suður-Evrópu sem sumaráfangastað. Árstíðabundnar vaktir eru mögulegar en þær krefjast sveigjanleika bæði frá ferðamönnum og þjónustuaðilum. Þrengsli fyrir ferðaþjónustu geta einnig stafað af breytingum á líffræðilegum aðstæðum, sérstaklega vegna aukningar á skaðlegum skordýrum eða þörungavexti í hlýnunarvatni og útbreiðslu nýfrumufrumna og ofnæmisvaldandi plantna.

Ferðaþjónusta gæti einnig hagnast á loftslagsbreytingum. Til dæmis gætu hærri (og þar með kaldari) svæði hagnast á auknum fjölda ferðamanna sem forðast heitar borgir.

Rammi um stefnumótun

Hæfni ESB í ferðaþjónustu er einn af stuðningi og samhæfingu til viðbótar við aðgerðir aðildarríkjanna.

Í júní 2010 samþykkti framkvæmdastjórn Evrópusambandsins orðsendinguna Evrópa, heimsins nr. 1 ferðamannastaður – nýjan pólitískan ramma fyrir ferðaþjónustu í Evrópu. Í þessari orðsendingu var sett fram ný stefna og aðgerðaáætlun fyrir ferðaþjónustu innan ESB. Fjögur forgangsatriði voru tilgreind fyrir aðgerðir:

• að örva samkeppnishæfni í evrópskum ferðaþjónustugeira,
• að stuðla að þróun sjálfbærrar, ábyrgrar og vandaðrar ferðaþjónustu,
• að styrkja ímynd Evrópu sem safn sjálfbærra og vandaðra áfangastaða;
• að hámarka möguleika fjármálastefnu ESB til að þróa ferðaþjónustu.

Gerð hefur verið breytileg framkvæmdaáætlun, sem er uppfærð reglulega, þar sem gerð er grein fyrir helstu framtaksverkefnum sem hrinda á í framkvæmd sem hluta af áætluninni, í samstarfi við opinber yfirvöld, ferðaþjónustusamtök og aðra opinbera/einkahagsmunaaðila í ferðaþjónustu.

Það er mikilvægt að nefna að nokkur ferðaþjónustustarfsemi eða aðdráttarafl er stjórnað af öðrum stefnumálum ESB, svo sem vatnsstjórnun (td að tryggja hreint baðvatn), landbúnaður (td að tryggja ákveðna landslagseiginleika), líffræðilegur fjölbreytileiki og nokkrir fleiri.

Að bæta þekkingargrunninn

Evrópska matið á loftslagsáhættu 2024 veitir yfirgripsmikið mat á helstu loftslagsáhættum sem Evrópa stendur frammi fyrir í dag og í framtíðinni. Það greinir 36 helstu loftslagsáhættur sem ógna orku- og matvælaöryggi okkar, vistkerfum, innviðum, vatnsauðlindum, fjármálakerfum og heilsu fólks, einnig með tilliti til áhættunnar fyrir ferðaþjónustuna.

Rannsóknin „Tími er kjarninn: Aðlögun eftirspurnar í ferðaþjónustu að loftslagsbreytingum í Evrópu“ greinir hugsanleg áhrif loftslagsbreytinga á eftirspurn í ferðaþjónustu í Evrópusambandinu (ESB) og gerir langtímaspá (2100) þar sem gerð er grein fyrir aðlögun loftslags að því er varðar orlofstíma og tíðni.

The Copernicus Service European Tourism veitir notandi-ekin loftslag upplýsingakerfi fyrir ferðaþjónustu.  Með því að skila mikilvægum samevrópskum loftslagsvísum (snjóskilyrðum, vísitölum fyrir hentugleika loftslags fyrir ferðaþjónustu, skógareldavísitölu) miðar sýnandinn að því að auðvelda áframhaldandi og langtíma aðlögun geirans að breyttu loftslagi.  Sýnendurþjónustan býður upp á gagnvirka verkfærakassaforrit sem byggja á gæðagögnum og verkfærum frá Loftslagsgagnaversluninni (CDS). Þetta eru yfir mismunandi tímamörk, þar á meðal fyrri loftslag (endurgreiningargögn) og langtíma (svæðisbundin loftslagsspá). Viðeigandi upplýsingar eru fáanlegar frjálslega á ýmsan hátt (kortlagning, niðurhal á loftslagsáhrifavísum, niðurhal eða grafík byggð á upplýsingum sem hafa verið unnar eftir á), sem gerir grein fyrir þörfum notenda.

Interreg Euro-MED áætlunin veitir fjármagn til verkefna sem eru þróuð og stjórnað af opinberum stjórnsýslustofnunum, háskólum, einka- og borgaralegum samtökum á Miðjarðarhafssvæðinu í tengslum við sjálfbæra ferðaþjónustu. MED yfirlýsingin er lokastefnuskjalið sem útfært er eftir sex ára vinnu og samstarf um snjallara og grænna sjálfbært ferðaþjónustukerfi á Miðjarðarhafi.

Stuðningur við fjárfestingar og fjármögnun

Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hefur þróað leiðarvísi sem leggur áherslu á hagnýt málefni sem tengjast mikilvægustu fjármögnunaráætlunum ESB fyrir ferðaþjónustuna. Hún beinist m.a. að fyrirtækjum, einstaklingum, litlum og meðalstórum fyrirtækjum og opinberum yfirvöldum sem starfa í ferðaþjónustu. Það má finna hér.

Engu að síður er mikilvægt að viðurkenna að mest af fjármagni til ferðaþjónustunnar kemur frá lands- eða svæðisvísu.

Stuðningur við framkvæmd

Ferðaþjónustan getur vissulega ekki aðlagað ferðaþjónustuna ein og sér, þar sem önnur samtök bera oft ábyrgð á ferðaþjónustutengdri starfsemi. Sem dæmi má nefna að vatnsveita hluti af grunnþjónustu samfélaga eða flóðaverndarverkefni stjórnvalda eru bæði aðlögunarsvæði sem eru nauðsynleg fyrir ferðaþjónustu. Sama gildir um hreint og heilbrigt umhverfi og vistkerfi, sem er nauðsynlegt fyrir nokkra ferðaþjónustu. Þannig þarf ferðaþjónustan að tengjast og tengjast öðrum geirum eins og líffræðilegri fjölbreytni, borgarskipulagi, áhættustjórnun vegna hamfara, vatnsstjórnun, landbúnaði.

Til að auka fjölbreytni í ferðaþjónustuframboði ESB býður framkvæmdastjórn Evrópusambandsins sameiginlega fjármögnun í gegnum COSME áætlunina til sjálfbærra millilandaferðaafurða. Þetta eru þematengdar ferðaþjónustuvörur eins og fjölþjóðlegar ferðaáætlanir, leiðir, gönguleiðir með áherslu á mismunandi þemu eins og: umhverfisvæn ferðaþjónusta, íþróttatengd ferðaþjónusta, matar- og vínferðaþjónusta, heilsu- og vellíðunarferðaþjónusta, náttúrutengd ferðaþjónusta eða „hæg ferðaþjónusta“ – ferðalög sem gera ferðamönnum kleift að eiga meiri samskipti við samfélög á leiðinni. Öll þessi starfsemi er einnig hægt að nota til að laga sig að loftslagsbreytingum.