Forimeall an Tuaiscirt agus an tArtach

Tíortha an réigiúin

Cuimsíonn Réigiún Trasnáisiúnta an Fhorimill Thuaidh agus an Artaigh an chuid is faide ó thuaidh den Eoraip lena n-áirítear codanna de chríocha an Atlantaigh Thuaidh. Cumhdaítear le clárthréimhse Interreg 2021-2027 an Fhionlainn Thuaidh agus Thoir, Réigiúin Thuaisceart agus Iarthar na hÉireann, agus Tuaisceart na Sualainne. Lasmuigh den Aontas, tá Oileáin Fharó, an Ghraonlainn, an Íoslainn agus codanna Thuaisceart na hIorua san áireamh ann. I gcomparáid leis an gclárthréimhse roimhe seo (2014-2020), ní áirítear Tuaisceart Éireann, Albain, agus réigiún na hIorua Vestlandet (réigiún an Deiscirt) sa limistéar nua a thuilleadh. Ar an láimh eile, tá contaetha Éireannacha Ros Comáin, an Chabháin, Mhuineacháin agus Thiobraid Árann sa chlár anois. Is féidir léarscáil ina ndéantar comparáid idir na seanteorainneacha agus na teorainneacha nua a fheiceáil anseo.

Creat beartais

1.     Clár um chomhar trasnáisiúnta

Díríonn Clár Interreg um Fhorimeallacht an Tuaiscirt agus um an Artach (NPA) 2021-2027 ar thrí thosaíocht:

• Tosaíocht: 1 — An acmhainneacht nuálaíochta a neartú le haghaidh pobail NPA atá athléimneach agus tarraingteach
• Tosaíocht: 2 - An acmhainneacht maidir le hoiriúnú don athrú aeráide, agus leordhóthanacht acmhainní i bpobail NPA a neartú
• Tosaíocht: 3 - An cumas eagraíochtúil a neartú i measc phobail NPA chun leas a bhaint as deiseanna comhair.

Déantar an t-oiriúnú don athrú aeráide a mheas go forleathan i ndoiciméad an Chláir, ar príomhábhar de Thosaíocht 1 agus 2 é. Sprioc shainráite a dtugtar aghaidh uirthi le Tosaíocht 1, laistigh de Chuspóir Sonrach 1.1 (RSO1.1), is ea an acmhainneacht nuálaíochta mar mhodh chun athrú a oiriúnú, a bhainistiú agus chun freagairt dó. Acmhainneachtaí taighde agus nuálaíochta agus glacadh ardteicneolaíochtaí a fhorbairt agus a fheabhsú). Tá Tosaíocht 2, atá tiomnaithe go sonrach don oiriúnú, eagraithe bunaithe ar thrí chuspóir shonracha lena dtugtar aghaidh ar éifeachtúlacht fuinnimh (RSO2.1), laghdú rioscaí tubaiste (RSO2.4) agus aistriú chuig geilleagar ciorclach atá tíosach ar acmhainní (RSO2.6).

Tacóidh an clár le haistriú eolais agus taithí idir réimsí éagsúla den réigiún trasnáisiúnta, agus le cruthú líonraí trasnáisiúnta nua. Ba cheart do na gníomhaíochtaí iarracht a dhéanamh forbairt inbhuanaithe a bhaint amach, le comhdheiseanna d’fhir agus do mhná agus cuimsiú grúpaí faoi ghannionadaíocht.

Thairis sin, aithnítear gur cumasóir é feabhas a chur ar an gcomhar trasnáisiúnta, a chumhdaítear le Tosaíocht 3, chun pobail níos athléimní a fhorbairt, trí straitéisí macrairéigiúnacha nua, straitéisí imchuach farraige, chomh maith le straitéisí críochacha eile a chur chun feidhme.

Don chlárthréimhse roimhe sin (2014-2020), mheas Interreg V B oiriúnú don athrú aeráide go sainráite ina chuspóirí téamacha chomh maith le bheith ina phríomhchuid dá phrionsabal cothrománach maidir le ‘Inbhuanaitheacht chomhshaoil’ .

2.    Straitéisí macrairéigiúin

Comhfhreagraíonn réigiún NPA go páirteach do limistéar Straitéis an Aontais Eorpaigh do Réigiún Mhuir Bhailt. Go deimhin, cumhdaítear leis an straitéis críocha Bhallstáit an Aontais, an tSualainn agus an Fhionlainn, agus is díol sásaimh di an comhar le tíortha comharsanachta an Aontais, an Íoslainn agus an Iorua. Chun tuilleadh eolais a fháil, féach leathanach Mhuir Bhailt.

3.     Coinbhinsiúin idirnáisiúnta agus tionscnaimh chomhair eile

In éineacht le Limistéar an Atlantaigh agus an Mhuir Thuaidh, tá an réigiún sin mar chuid den limistéar a chumhdaítear le ‘Coinbhinsiún OSPAR maidir le Cosaint Mhuirthimpeallacht an Atlantaigh Thoir Thuaidh’. Comhfhreagraíonn an limistéar Forimeallach Thuaidh agus an limistéar Artach d’fhoréigiún OSPAR ‘Uiscí Artacha’. Faoin gcoinbhinsiún sin, tugtar aghaidh ar an athrú aeráide (agus ar aigéadú na n-aigéan) mar shaincheist thrasearnálach maidir le giniúint eolais, faireachán ar thionchair agus dearadh roghanna bainistíochta arb é is aidhm dóibh athléimneacht na n-éiceachóras a mhéadú.

Is í an Chomhairle Artach an príomhfhóram idir-rialtasach sa réigiún Artach. Tá clúdach timpeallach aige, rud a fhágann go bhfuil sé níos mó ná réigiún trasnáisiúnta an Fhorimill Thuaidh agus an Artaigh. Is iad a chomhaltaí rialtais náisiúnta (Ceanada, an Danmhairg lena n-áirítear an Ghraonlainn agus Oileáin Fharó, an Fhionlainn, an Íoslainn, an Iorua, an Rúis, an tSualainn agus na Stáit Aontaithe) agus ionadaithe ó phobail dhúchasacha Artacha agus ó áitritheoirí Artacha eile. Tugtar aghaidh ar an athrú aeráide, go háirithe, leis an gClár Faireacháin agus Measúnaithe Artaigh (AMAP) chomh maith le meithleacha eile de chuid na Comhairle Artaí. Tá Grúpa Saineolaithe Aeráide bunaithe ag AMAP. Déanann an grúpa sonraí agus faisnéis a eascraíonn as clár faireacháin AMAP agus as gníomhaíochtaí taighde agus faireacháin ábhartha eile a thiomsú agus a mheasúnú.  Tuarascáil AMAP 2021 ‘Nuashonrú ar an Athrú Aeráide Artach: príomhthreochtaí agus príomhthionchair’ ina ndéantar achoimre ar na torthaí is déanaí don réigiún Artach.

Is í Comhairle Nordach na nAirí fóram comhair idir-rialtasach na Stát Nordach Eorpach ina bhfuil an Danmhairg, an Fhionlainn, an Íoslainn, an Iorua, an tSualainn, Oileáin Fharó, an Ghraonlainn agus Åland páirteach. De réir a fhís do 2030, beidh an réigiún Nordach ar an réigiún is inbhuanaithe agus is comhtháite ar domhan in 2030. Déantar cur síos sa phlean gníomhaíochta (2021-2024) d’Fhís 2030 ar conas cuspóirí na físe a bhaint amach trí shraith tionscnamh atá nasctha le trí thosaíocht straitéiseacha na físe: Réigiún Nordach glas, Réigiún Nordach iomaíoch, agus Réigiún Nordach atá inbhuanaithe go sóisialta. Saothraítear an t-oiriúnú don athrú aeráide go háirithe tríd an tosaíocht ‘réigiún Nordach glas’, Is é is aidhm dó eolas a fhorbairt maidir leis an bpleanáil spásúil inbhuanaithe atá oiriúnaithe don aeráid (cuspóir 1), réitigh dhúlrabhunaithe don bhithéagsúlacht agus don aeráid a chothú (cuspóir 2), agus cur chun feidhme comhaontuithe maidir leis an gcomhshaol agus leis an aeráid a chur chun cinn go gníomhach trí chomhar idirnáisiúnta (cuspóir 5). Tá Clár ceithre bliana maidir le réitigh dhúlrabhunaithe maoinithe ag Comhairle Nordach na nAirí . Tá cúig thionscadal sa chlár ó 2021 go 2024 chun na tíortha Nordacha a spreagadh chun comhoibriú agus feabhas a chur ar a mbonn eolais maidir le réitigh dhúlrabhunaithe, athchóiriú, maolú ar an athrú aeráide agus bonneagar gorm/glas.

4.     Straitéisí agus pleananna oiriúnaithe

Is fóram é Comhairle Eora-Artach Barents (BEAC) le haghaidh comhar idir-rialtasach go sonrach do réigiún Barents agus tá an Danmhairg, an Fhionlainn, an Íoslainn, an Iorua, an Rúis, an tSualainn agus an Coimisiún Eorpach ina gcomhaltaí di. Ghlac BEAC an chéad 'Phlean Gníomhaíochta maidir leis an Athrú Aeráide do Chomhar Barents' in 2013. Tugadh cothrom le dáta é in 2017 agus in 2021, ina dhiaidh sin d’iarr Airí comhshaoil Barents go neartófaí gníomhú ar son na haeráide tar éis 2020 le rannchuidiú feabhsaithe ó mheithleacha uile Barents. Tugtar aghaidh i bPlean Gníomhaíochta 2021 ar an dúshlán a bhaineann leis an aistriú chuig réitigh ísealcharbóin atá cliste ó thaobh na haeráide de agus feabhas á chur ag an am céanna ar an acmhainneacht oiriúnaithe agus ar an bhfeasacht i réigiún Barents. Cumhdaítear le Plean Gníomhaíochta 2021 gníomhaíochtaí le haghaidh 2021-2025 den chuid is mó, agus tá athbhreithniú eile ar an bPlean beartaithe in 2025.

Samplaí de thionscadail a maoiníodh sa tréimhse 2014-2020.

Tugtar tuairisc thíos ar shamplaí de thionscadail arna gcistiú ag Clár NPA 2014-2020.

Bhí sé mar aidhm ag an tionscadal CLIMATE (Tionscnamh Foghlama Comhoibríoch maidir le Bainistiú agus Oiriúnú don Chomhshaol) (2017-2020) feasacht ar an athrú aeráide a chur chun cinn agus a fheabhsú i bpobail tuaithe fhorimeallacha Eorpacha trí chur chuige eolasbhunaithe agus pleanáil acmhainní inbhuanaithe faoi stiúir an phobail. Thug sé údaráis áitiúla le chéile i gceantair iargúlta inar tearc an daonra ón tSualainn, ó Thuaisceart Éireann, ó Phoblacht na hÉireann agus ó oileáin Fharó chun pleananna oiriúnaithe a fhorbairt. Forbraíodh samhail dea-chleachtais agus treoir céim ar chéim d'údaráis áitiúla ar fud réigiún an NPA. Thacaigh an tionscadal go praiticiúil le trí bhardas phíolótacha de réigiún NPA agus a bpleananna oiriúnaithe á n-ullmhú acu.

Thacaigh tionscadal ANH (Oidhreacht an Tuaiscirt a chur in oiriúint) (2017-2020) le pobail agus le húdaráis áitiúla oidhreacht chultúrtha an tuaiscirt a chur in oiriúint do thionchair chomhshaoil an athraithe aeráide agus na nguaiseacha nádúrtha a bhaineann leo trí rannpháirtíocht an phobail agus trí phleanáil chaomhnaithe eolasach. D’fhorbair an tionscadal sraith straitéisí ina bhfuil cúig uirlis chun cabhrú le tuiscint a fháil ar an gcaoi a rachaidh an t-athrú aeráide i bhfeidhm ar shuíomhanna stairiúla an tuaiscirt agus chun roghanna oiriúnaithe sonracha a fhiosrú. Úsáidtear naoi láithreán stairiúla ó thuaisceart na hEorpa in Oiriúnú na hOidhreachta Thuaidh mar chás-staidéir agus cuireadh bonn eolais faoi dhearadh shraith straitéisí an tionscadail.

Bhí sé d’aidhm ag an tionscadal Water-Pro (Northern Runoffs into Profits) (2016-2019) uirlisí agus samhlacha éiceaéifeachtúla a fhorbairt agus a aistriú le haghaidh bainistíocht rití chun srutha sa talmhaíocht agus in eastóscadh mianraí i limistéir an Tuaiscirt agus an Artaigh. Le báisteach níos minice agus níos déine, mar a réamh-mheastar faoin athrú aeráide, beidh dúshláin bhreise ann maidir le rith chun srutha agus sábháilteacht uisce a rialú agus maidir le cuspóirí cáilíochta uisce a leagtar síos sa Chreat-Treoir Eorpach maidir le hUisce a chomhlíonadh. D’fhorbair an tionscadal bosca uirlisí de dhea-chleachtais bhainistíochta do na tionscail eastósctha talmhaíochta agus mianadóireachta

Bhí sé d’aidhm ag tionscadal COAST (Cóstaí Athléimneacha Inbhuanaithe) (2020-2022) treochlár a chur ar fáil chun oidhreacht chultúrtha agus nádúrtha na bpobal cósta inar tearc an daonra agus na bpobal cósta iargúlta a chosaint, a chur chun cinn agus a fhorbairt. Bunaithe ar cheithre thionscadal taispeántais, chuir an tionscadal bosca uirlisí rialachais ar fáil d’údaráis áitiúla chun tacú le forbairt inbhuanaithe na limistéar cósta.

Faigh
amach conas a spreag an t-eolasa thaispeántar ar an leathanach seo gníomhaithe atá ag obair ar leibhéil éagsúla rialachais chun réitigh shaincheaptha a fhorbairt i gcomhthéacsanna éagsúla beartais agus cleachtais.

• Ard-Stiúrthóireacht an Aontais Eorpaigh um Thaighde agus um Nuálaíocht: Climate-ADAPT a úsáid chun teacht ar an eolas eolaíoch is déanaí maidir le hoiriúnú chun cláir oibre a shocrú do chistiú taighde agus nuálaíochta an Aontais
• Sléibhte Cairp: Faisnéis tíre ó Climate-ADAPT a úsáid chun leathanach réigiúin trasnáisiúnta Shléibhte Cairp a fhorbairt agus chun cur le beartais oiriúnaithe idirnáisiúnta
• Faireachlann na bPiréiní um an Athrú Aeráide: Leathanaigh na réigiún trasnáisiúnta ó Climate-ADAPT a úsáid chun straitéis oiriúnaithe trasteorann a fhorbairt sna Piréiní