Na réigiúin is forimeallaí san Aontas agus na tíortha agus na críocha thar lear

Tíortha an réigiúin

Tá 22 chríoch thar lear san Aontas atá nasctha le cúig Bhallstát (an Fhrainc, an Ísiltír, an Danmhairg, an Spáinn agus an Phortaingéil).

Aicmítear naoi gcinn díobh mar na Réigiúin is Forimeallaí (ORanna) agus is cuid dhílis den Aontas iad. Is éard atá iontu: trí roinn thar lear de chuid na Fraince (Martinique, Guadalúip agus Ghuáin na Fraince) agus pobal thar lear amháin de chuid na Fraince sa Mhuir Chairib (Saint-Martin); ranna Francacha thar lear Mayotte agus La Réunion san Aigéan Indiach; dhá réigiún fhéinrialaitheacha Phortaingéalacha (Madeira agus na hAsóir) agus comhphobal féinrialaitheach Spáinneach amháin (na hOileáin Chanáracha) san Atlantach.

Tá stádas ‘comhlach’ speisialta ag na 13 Thír agus Chríoch Thar Lear atá fágtha agus tá siad nasctha leis an Danmhairg, leis an bhFrainc agus leis an Ísiltír. Tá nasc bunreachtúil idir na críocha sin agus an máthair-Bhallstát, ach ní cuid den mhargadh aonair iad agus ní mór dóibh na hoibleagáidí maidir le trádáil a fhorchuirtear ar thríú tíortha a chomhlíonadh. Sonraítear i gCinneadh (AE) 2021/1764 ón gComhairle agus i gCinneadh 2013/755/AE ón gComhairle caidreamh comhlachais an Aontais le tíortha agus críocha thar lear le haghaidh na dtréimhsí 2021-2027 agus 2014-2020 faoi seach.

Caribean agus an tAtlantach

An tAigéan Indiach

Amazonia

foinse na léarscáile: CCE/CCA 2018

Creat beartais

1.    Clár um chomhar trasnáisiúnta

Don chlárthréimhse 2021-2027, aithnítear sainiúlachtaí na réigiún is forimeallaí trí shraith shonrach de Chlár Interreg (Snáithe D), lena dtacaítear le comhar le tíortha agus críocha comharsanachta. Baineann Interreg VI-D leis na limistéir gheografacha seo a leanas: Amazonia, Muir Chairib, Maidéara-na hAsóir-na hOileáin Chanáracha (MAC), an tAigéan Indiach, Cainéal Mhósaimbíc. Le haghaidh 2014-2020, bhí RFanna i Muir Chairib agus san Aigéan Indiach rannpháirteach i dtrí chlár um chomhar trasnáisiúnta INTERREG, a bhfuil cur síos orthu thíos

Bhí baint ag Guadalúip, Guáin na Fraince, Martinique agus Saint Martin, agus thart ar 40 tríú tír agus tír agus críoch thar lear in imchuach Mhuir Chairib le Clár Comhair Limistéar Mhuir Chairib 2014-2020. Reáchtáladh é i gcomhpháirtíocht leis na trí eagraíocht eacnamaíocha réigiúnacha, i.e. Comhphobal Mhuir Chairib (CARICOM), Comhlachas Stáit Mhuir Chairib (ACS), agus Eagraíocht Stáit Oirthear na Cairibe (OECS). Rinneadh an clár a struchtúrú ina dhá chomhpháirt: (1) comhar trasteorann idir tíortha Ghuadalúip, Martinique agus OECS, agus (2) comhar trasnáisiúnta lena mbaineann Guadalúip, Guáin na Fraince, Martinique agus Saint-Martin agus na tíortha agus na críocha rannpháirteacha eile. Tá 6 réimse tosaíochta ann arb é is aidhm dóibh:

• Iomaíochas fhiontair Mhuir Chairib a mhéadú;
• Acmhainneacht freagartha ar ghuaiseacha nádúrtha a mhéadú;
• an comhshaol cultúrtha agus nádúrtha a chosaint;
• Freagairt do shaincheisteanna sláinte comhroinnte ar leibhéal Mhuir Chairib;
• Tacú le forbairt fuinnimh in-athnuaite;
• Caipiteal daonna a neartú.

Is é is aidhm do Thosaíocht 2 feabhas a chur ar an eolas ar ghuaiseacha nádúrtha agus córais chomhroinnte bainistithe riosca a chruthú, go háirithe trí uirlisí comhroinnte breathnóireachta agus córas faisnéise geografaí a fhorbairt a bheidh oiriúnach do bhainistiú géarchéime.

Le Clár Comhair Limistéar an Aigéin Indiaigh 2014-2020, cothaíodh comhar idir La Réunion agus Mayotte (an Fhrainc) agus 12 thríú tír i ndeisceart an Aigéin Indiaigh (Aontas Oileáin Chomóra, Mhadagascar, Oileán Mhuirís, na Séiséil, an Afraic Theas, an Tansáin, Mósaimbíc, an Chéinia, an India, Srí Lanca, Oileáin Mhaildíve agus an Astráil), chomh maith le Críocha an Deiscirt agus an Antartaigh de chuid na Fraince. Bhí an clár bunaithe ar an méid seo a leanas:

• An comhar trasteorann idir La Réunion agus Oileáin Chomóra, Madagascar, Oileán Mhuirís agus na Séiséil mar chomhaltaí de Choimisiún an Aigéin Indiaigh, agus
• Comhar trasnáisiúnta níos leithne idir La Réunion, Mayotte agus na tíortha rannpháirteacha eile. Tá cúig thosaíocht straitéiseacha ag an gclár, dhá cheann acu a bhaineann leis an athrú aeráide.

Tosaíocht 1 dírithe ar ionad taighde agus nuálaíochta a chruthú, ag díriú ar pharmacopoeia, biteicneolaíocht, fuinneamh agus athrú aeráide. Le Tosaíocht 3 féachadh le hacmhainneachtaí a fhorbairt maidir le hoiriúnú don athrú aeráide agus maidir le rioscaí a chosc agus a bhainistiú, trí bhearta cosanta sibhialta réigiúnacha a neartú; comhar maidir le rioscaí eipidéimeolaíocha agus ionfhabhtaíocha; agus rioscaí a bhaineann le gníomhaíochtaí muirí a chosc.

Chuir Clár Comhair AMAZONIA 2014-2020 comhar trasteorann agus trasnáisiúnta chun cinn i measc Ghuáin na Fraince, Suranam agus stáit Amapá agus Amazonas sa Bhrasaíl. Ní dhearnadh aon tagairt sa chlár d’oiriúnú ná do bhainistiú riosca ina réimsí tosaíochta. Go ginearálta, dhéileáil Tosaíocht 2 le caomhnú an chomhshaoil agus le bainistiú acmhainní nádúrtha. Leagadh béim ar leith ar an mbithéagsúlacht áitiúil agus ar an oidhreacht nádúrtha agus chultúrtha a chosaint agus a fheabhsú trí ghníomhaíochtaí caomhnaithe comhpháirteacha.

2.     Coinbhinsiúin idirnáisiúnta agus tionscnaimh chomhair eile

I gcomhthéacs Phobal CARICOM, bunaíodh Ionad Pobail Mhuir Chairib um Athrú Aeráide agus is pointe tagartha é don taighde ar thionchair an athraithe aeráide agus ar straitéisí oiriúnaithe sa réigiún. Osclaíodh an t-ionad in 2005 chun comhordú a dhéanamh ar fhreagairt an réigiúin ar an athrú aeráide a bhainistiú agus oiriúnú dó. Cuireann an lárionad faisnéis ar fáil do chinnteoirí (is é sin an stór oifigiúil agus an teach imréitigh le haghaidh sonraí réigiúnacha maidir leis an athrú aeráide. Forbraíonn sé tionscadail maidir le maolú ar an athrú aeráide agus oiriúnú don athrú sin, eagraíonn sé cúrsaí oiliúna, seirbhísí comhairliúcháin agus comhfhiontair.  Cuireann an lárionad comhairle beartais a bhaineann leis an athrú aeráide ar fáil do Bhallstáit CARICOM agus do Chríocha Thar Lear na Ríochta Aontaithe i Muir Chairib. Is Eintiteas Cur Chun Feidhme Réigiúnach Creidiúnaithe (RIE) don Chiste Glas don Aeráid (GCF) de chuid UNFCCC é an t-ionad.

Samplaí de thionscadail a maoiníodh sa tréimhse 2014-2020.

Foilsiúchláir Interreg sna réigiúin is forimeallaí 2014-2020’,léirítear an chaoi ar rannchuidigh cláir INTERREG le forbairt réigiúnach na réigiún is forimeallaí agus le comhtháthú níos dlúithe lena gcomharsana.

Is é is aidhm do thionscadal CARIBE-COAST (líonra Mhuir Chairib le haghaidh rioscaí cósta a bhaineann leis an athrú aeráide, 2018-2022) cuir chuige faireacháin agus cur chuige maidir le rioscaí cósta a chosc agus oiriúnú don athrú aeráide a chomhthiomsú, a chomhthógáil agus a scaipeadh. Is iad seo a leanas trí chuspóir an tionscadail: catalóg samhaltaithe hidridinimiciúil a chruthú chun guaiseacha atá ann faoi láthair agus a bheidh ann amach anseo a ionsamhlú; faireachlanna atá ann cheana a fhorbairt agus dea-chleachtais faireacháin a roinnt maidir le prótacal coiteann, agus uirlisí tacaíochta cinnteoireachta a sholáthar chun rioscaí nádúrtha cósta a chosc.

Leis an Tionscadal Réidh le Chéile (2019-2022), neartaítear an comhar réigiúnach, trí chomhordú feabhsaithe, trí acmhainní a chomhthiomsú agus trí chultúr riosca a chur chun cinn ar bhonn comhchoiteann chun aghaidh a thabhairt ar na dúshláin mhóra a bhaineann le guaiseacha nádúrtha agus leis an athrú aeráide i Muir Chairib. Cuireann an tionscadal cur chuige cuimsitheach chun cinn, cuimsitheach agus rannpháirteach, chun freagairt éifeachtach a chinntiú ar riachtanais an daonra is leochailí atá neamhchosanta ar ghuaiseacha nádúrtha agus ar éifeachtaí an athraithe aeráide.

Maidir le limistéar an Aigéin Indiaigh, cuireadh cistiú ar fáil leis an gclár oibríochtúil 2007-2013 don sásra réigiúnach um chosaint shibhialta faoi thosaíocht Ais 1 ‘Forbairt inbhuanaithe’. Go háirithe, thacaigh sé le Cros Dhearg na Fraince in Reunion chun Clár um Chomhar Réigiúnach a fhorbairt chun riosca tubaiste san Aigéan Indiach Thiar Theas a bhainistiú chomh maith leis an bplean gníomhaíochta ina dhiaidh sin.

Faigh
amach conas a spreag an t-eolasa thaispeántar ar an leathanach seo gníomhaithe atá ag obair ar leibhéil éagsúla rialachais chun réitigh shaincheaptha a fhorbairt i gcomhthéacsanna éagsúla beartais agus cleachtais.

• Ard-Stiúrthóireacht an Aontais Eorpaigh um Thaighde agus um Nuálaíocht: Climate-ADAPT a úsáid chun teacht ar an eolas eolaíoch is déanaí maidir le hoiriúnú chun cláir oibre a shocrú do chistiú taighde agus nuálaíochta an Aontais
• Sléibhte Cairp: Faisnéis tíre ó Climate-ADAPT a úsáid chun leathanach réigiúin trasnáisiúnta Shléibhte Cairp a fhorbairt agus chun cur le beartais oiriúnaithe idirnáisiúnta
• Faireachlann na bPiréiní um an Athrú Aeráide: Leathanaigh na réigiún trasnáisiúnta ó Climate-ADAPT a úsáid chun straitéis oiriúnaithe trasteorann a fhorbairt sna Piréiní