Limistéar na Danóibe

Tíortha an réigiúin

Síneann limistéar comhair na Danóibe ón bhForaois Dhubh (an Ghearmáin) go dtí an Mhuir Dhubh (an Rómáin-an Úcráin-an Mholdóiv) lena gcumhdaítear abhantrach iomlán na Danóibe. Tá réimse comhair 2021-2027 i gcomhthráth leis an gclárthréimhse roimhe sin (2014-2020) agus áirítear ann: An Ostair, an Bhulgáir, an Chróit, Poblacht na Seice, Länder thoir theas Baden-Württemberg agus an Bhaváir sa Ghearmáin, an Ungáir, an Rómáin, an tSlóvaic, an tSlóivéin, chomh maith leis an mBoisnia agus an Heirseagaivéin, an Mholdóiv, Montainéagró, an tSeirbia, agus ceithre chúige na hÚcráine. Is féidir léarscáil ina ndéantar comparáid idir na seanteorainneacha agus na teorainneacha nua a fheiceáil anseo.

Creat beartais

1.     Clár um chomhar trasnáisiúnta

Glacadh Clár Interreg do Réigiún na Danóibe 2021-2027 an 29^Samhain 2022. Cuireann Clár Interreg na Danóibe comhtháthú eacnamaíoch, sóisialta agus críochach chun cinn i Réigiún na Danóibe trí chomhtháthú beartais i réimsí roghnaithe.

Tá Clár 2021-2027 bunaithe ar cheithre thosaíocht:

• Tosaíocht 1: Réigiún níos iomaíche agus níos cliste sa Danóib
• Tosaíocht 2 Réigiún na Danóibe atá níos glaise agus ísealcharbóin
• Tosaíocht 3: Réigiún níos sóisialta sa Danóib
• Tosaíocht 4: Rialachas comhair níos fearr i Réigiún na Danóibe.

Déantar oiriúnú don athrú aeráide agus laghdú rioscaí tubaiste a mheas go príomha faoi Thosaíocht 2 agus tugtar aghaidh orthu go sonrach i gCuspóir Sonrach 2.4 (Oiriúnú don athrú aeráide agus cosc rioscaí tubaiste a chur chun cinn, athléimneacht agus cineálacha cur chuige bunaithe ar éiceachórais á gcur san áireamh). Cuirfear san áireamh sna tionscadail dá dtugtar tacaíocht na sásraí agus na réitigh atá ann cheana, chun sineirgí a fháil agus dúbláil na n-iarrachtaí a sheachaint. Meastar go nginfidh gníomhaíochtaí comhair thrasnáisiúnta sochaí, geilleagar agus dúlra atá níos ullmhaithe agus níos athléimní. Maidir le saincheisteanna bithéagsúlachta, táthar ag súil go mbeidh torthaí ar ghníomhaíochtaí trasnáisiúnta breise faoi Chuspóir Sonrach 2.7 (Cosaint agus caomhnú an dúlra, na bithéagsúlachta agus an bhonneagair ghlais a fheabhsú, lena n-áirítear i gceantair uirbeacha, agus gach cineál truaillithe a laghdú). I ndáil leis an méid sin, moltar sa chlár bearta comhordaithe agus comhchuibhithe laistigh de réigiúin éiceolaíocha atá ábhartha go trasnáisiúnta lena n-áirithítear athléimneacht agus oiriúnú don athrú aeráide chun a thionchair ar an mbithéagsúlacht a laghdú.

Sa chlárthréimhse 2014-2020, dhéileáil Clár Interreg na Danóibe le dúshláin a bhaineann leis an athrú aeráide go príomha i gcomhthéacs bainistiú trasnáisiúnta uisce, bainistiú tuilte agus bainistiú riosca gaolmhar. Breithníodh oiriúnú don athrú aeráide agus laghdú rioscaí tubaiste go sainráite faoi thosaíocht 2, a chomhfhreagraíonn do chuspóir téamach an chláir maidir le ‘Comhshaol agus éifeachtúlacht acmhainní’ (TO6).

2.     Straitéisí macrairéigiúin

Straitéis mhacrairéigiúnach is ea Straitéis an AE do Réigiún na Danóibe (EUSDR), a ghlac an Coimisiún Eorpach i mí na Nollag 2010 agus a d'fhormhuinigh an Chomhairle Eorpach in 2011, a d'fhorbair an CE, tíortha na Danóibe agus páirtithe leasmhara go comhpháirteach chun aghaidh a thabhairt ar dhúshláin choiteanna le chéile. Féachann an straitéis le sineirgí agus comhordú a chruthú idir na beartais agus na tionscnaimh atá ann cheana agus atá ar siúl ar fud réigiún na Danóibe.

Tá trí phríomhsprioc ag Plean Gníomhaíochta athbhreithnithe an Aontais (2020) le haghaidh EUSDR: na gníomhaíochtaí a luaitear i bPlean Gníomhaíochta an réigiúin roimhe seo (2010) a thabhairt cothrom le dáta agus a chuíchóiriú; treoir níos straitéisí a chur ar fáil maidir le EUSDR a chur chun feidhme; comhoiriúnacht níos fearr idir Plean Gníomhaíochta EUSDR agus cláir agus ionstraimí cistiúcháin eile a bhaint amach. Sainaithnítear sa Phlean punann de 85 ghníomhaíocht le haghaidh an 12 Réimse Tosaíochta (PA) arna sainaithint ag EUSDR. Tá tionchair an athraithe aeráide agus saincheisteanna maidir le hoiriúnú don athrú aeráide le feiceáil go soiléir i gcolún comhshaoil na straitéise, atá comhdhéanta de Réimse Tosaíochta 4 ‘Cáilíocht na n-uiscí a athbhunú agus a chothabháil’ (PA4), Réimse Tosaíochta 5 ‘Rioscaí comhshaoil a bhainistiú’ (PA5) agus Réimse Tosaíochta 6 ‘Bithéagsúlacht, tírdhreacha agus cáilíocht an aeir agus na n-ithreacha a chaomhnú’ (PA6). Ina measc sin, tá an ábharthacht is airde ag PA5 maidir le hoiriúnú. Le Plean Gníomhaíochta EUSDR, spreagtar gníomhaíochtaí chun an méid seo a leanas a dhéanamh: tionchair réigiúnacha agus áitiúla an athraithe aeráide a réamh-mheas chun rioscaí tubaiste a laghdú (Gníomhaíochtaí 2, 3, 4, 5, PA5); oiriúnú do thionchair an athraithe aeráide ar cháilíocht agus ar chainníocht an uisce agus tacú le húsáidí cliste na hacmhainne uisce (Gníomhaíocht 6, PA4); bogaigh a athchóiriú go héiceolaíoch, go háirithe i ndeilt na Danóibe (Gníomhaíocht 10, PA6).

Mar gheall ar fhorluí geografach le macrairéigiúin eile, tá an Straitéis Eorpach don Spás Alpach (EUSALP) agus an Straitéis Eorpach don Réigiún Aidriadach-Iónach (EUSAIR) ábhartha go pointe áirithe don chomhar trasnáisiúnta maidir le hoiriúnú i réigiún na Danóibe.

3.     Coinbhinsiúin idirnáisiúnta agus tionscnaimh chomhair eile

Is é príomhchuspóir Choinbhinsiún na Danóibe um Chosaint Abhann (DRPC) a chinntiú go ndéantar uiscí dromchla agus screamhuisce laistigh d'abhantrach na Danóibe a bhainistiú agus a úsáid go hinbhuanaithe agus go cothrom. D'aontaigh sínitheoirí an choinbhinsiúin comhoibriú ar shaincheisteanna bunúsacha bainistíochta uisce. Tugtar aghaidh ar an athrú aeráide ar bhealach indíreach trí dhíriú, inter alia, ar chaomhnú, ar fheabhsú agus ar úsáid réasúnach uiscí dromchla agus screamhuisce chomh maith le bearta coisctheacha chun guaiseacha a thagann ó thionóiscí a bhaineann le tuilte a rialú. Bunaíodh an Coimisiún Idirnáisiúnta um Chosaint Abhainn na Danóibe (ICPDR) chun cur chun feidhme an choinbhinsiúin a chomhordú. Oibríonn an ICPDR i dtreo rioscaí tuilte a bhainistiú ar bhealaí inbhuanaithe. Tacaíonnan Sainghrúpa um Chosaint Tuilte le cur i bhfeidhm an Chláir Gníomhaíochta um Chosaint Inbhuanaithe Tuilte in Abhantrach na Danóibe. Tacaíonn sé freisin leis na gníomhaíochtaí a bhaineann le cur chun feidhme Threoir an Aontais maidir le Tuilte, amhail forbairt léarscáileanna guaise agus riosca tuilte agus Plean Bainistíochta Riosca Tuilte Abhantrach na Danóibe. I mí Feabhra 2021, d’fhormhuinigh Airí na mBallstát, an Comhalta den Choimisiún Eorpach, agus na hArdoifigigh, iad siúd atá freagrach as Coinbhinsiún Cosanta Abhann na Danóibe a chur chun feidhme, Dearbhú na Danóibe 2022– Fís maidir le Bainistiú Comhtháite Uisce inár nAbhantrach Comhroinnte, lena dtógtar Todhchaí Inbhuanaithe in Abhantrach na Danóibe’. Is díol sásaimh di cuspóirí agus príomhtheachtaireachtaí Straitéis ICPDR 2018 maidir le hOiriúnú don Athrú Aeráide agus athdhearbhaíonn sí éifeachtaí an athraithe aeráide (triomach, ganntanas uisce, feiniméin hidreolaíocha foircneacha agus tionchair eile) mar shaincheist shuntasach nua bainistithe uisce d’abhantrach na Danóibe.

Chun feabhas a chur ar chomhordú gníomhaíochtaí trasteorann bainistithe uisce – a bhaineann freisin le hoiriúnú don athrú aeráide agus le laghdú rioscaí tubaiste – in abhantrach na Danóibe, chomhaontaigh ICPDR agus EUSDR Páipéar Comhpháirteach maidir le Comhar agus Sineirge do Chur Chun Feidhme EUSDR.

Tá limistéar Choinbhinsiún Shléibhte Cairp san áireamh go príomha i réigiún trasnáisiúnta na Danóibe. Shínigh seacht Stát Shléibhte Cairp (Poblacht na Seice, an Ungáir, an Pholainn, an Rómáin, an tSeirbia, Poblacht na Slóvaice agus an Úcráin) an conradh foréigiúnach sin in 2003. Is é is aidhm dó cáilíocht na beatha a fheabhsú, geilleagair agus pobail áitiúla a neartú, agus luachanna nádúrtha agus oidhreacht chultúrtha cheantar Shléibhte Cairp a chaomhnú. Ag an gCúigiú cruinniú de Chomhdháil na bPáirtithe i gCoinbhinsiún Shléibhte Cairp (COP5, 2017) glacadh leasú ar Choinbhinsiún Shléibhte Cairp chun Airteagal nua maidir leis an Athrú Aeráide (12bis) a chur san áireamh. Iarrann sé ar na Páirtithe beartais a shaothrú arb é is aidhm dóibh maolú ar an athrú aeráide agus oiriúnú don athrú sin i ngach earnáil atá ábhartha don Choinbhinsiún. Dá bhrí sin, bunaíodh Fís fhadtéarmach 2030 do limistéar Shléibhte Cairp ‘chun iarrachtaí comhoibríocha a neartú i dtreo conair aeráidneodrach lena soláthraítear forbairt atá athléimneach ó thaobh na haeráide de agus inbhuanaithe i Sléibhte Cairp’. Déantar an fhís sin, atá ailínithe le cur chun feidhme Airteagal 12bis de Choinbhinsiún Shléibhte Cairp, a mhionsonrú i seacht gcuspóir straitéiseacha agus i seacht sprioc nithiúla. Tacaíonn an Mheitheal um an Athrú Aeráide le cur chun feidhme an Choinbhinsiúin agus béim ar leith á leagan ar an airteagal seo. Oibríonn sé i dtreo Fhís fhadtéarmach 2030 agus cuireann sé conairí chun cinn go gníomhach maidir le forbairt atá díonach ar an aeráid in earnálacha ábhartha.

Cuireann Rúnaíocht Choinbhinsiún Shléibhte Cairp faisnéis mhionsonraithe ar fáil, lena n-áirítear naisc chuig na doiciméid is ábhartha maidir le hoiriúnú i sléibhte Shléibhte Cairp, bunaithe ar aighneacht ó Mheitheal an Choinbhinsiúin um Oiriúnú don Athrú Aeráide.

4.     Straitéisí agus pleananna oiriúnaithe

Mar fhreagairt ar ‘Dearbhú na Danóibe’, glacadh Straitéis ICPDR maidir le hOiriúnú don Athrú Aeráide i mí na Nollag 2012 agus tugadh cothrom le dáta í in 2018. Is é is aidhm do Straitéis ICPDR maidir le hOiriúnú don Athrú Aeráide treoir a chur ar fáil maidir le hoiriúnú don athrú aeráide a chomhtháthú i bpróisis phleanála ICPDR. Cuireann sé gníomhaíocht comhair iltaobhaigh agus trasteorann chun cinn i gcomhthéacs oiriúnú don athrú aeráide agus feidhmíonn sé mar thagairt do lucht ceaptha beartas náisiúnta agus d’oifigigh eile. Soláthraíonn an Straitéis an bonn eolais agus creat straitéiseach chun oiriúnú don athrú aeráide in earnáil an uisce a chomhtháthú i gcur chun feidhme Chreat-Treoir Uisce an AE agus Threoir Tuilte an AE. Le bosca uirlisí cuimsitheach atá éasca le húsáid de bhearta oiriúnúcháin a d’fhéadfadh a bheith ann, cuirtear ar chumas úsáideoirí faisnéis mhionsonraithe a fháil maidir le bearta leasa, trí earnálacha scagtha, típeolaíochtaí beart, tréimhse ama agus ábharthacht do Chreat-Treoir Uisce an Aontais agus do Threoir an Aontais maidir le Tuilte.

Déantar oiriúnú don athrú aeráide a phríomhshruthú sna nuashonruithe tréimhsiúla ar Phlean Bainistíochta Abhantraí na Danóibe (Plean RBBM) agus ar Phlean Bainistíochta Riosca Tuilte na Danóibe . Tá cur chun feidhme an dá phlean ina dhlúthchuid de Phlean Gníomhaíochta EUSDR.

Samplaí de thionscadail a maoiníodh sa tréimhse 2014-2020.

Tionscadail arna gcistiú ag Clár na Danóibe 2014-2020 a dhéileáil, go hindíreach ar a laghad, le dúshláin maidir leis an athrú aeráide, tagraíonn siad go príomha do bhainistiú trasnáisiúnta uisce, do bhainistiú tuilte agus do bhainistiú riosca gaolmhar (e.g. JOINTISZA, DANUBE FLOODPLAIN, tionscadail DAREFFORT). Dhírigh tionscadal DriDanube ar bhainistiú triomaigh.

Le tionscadal JOINTISZA (An comhar a neartú idir pleanáil bainistithe abhantraí agus cosc ar riosca tuilte chun feabhas a chur ar stádas uiscí Abhantrach Tisza) (2017-2019), tugadh comhpháirtithe ó chúig thír a roinneann uiscí Abhantrach Tisza le chéile chun oibriú i dtreo Plean Comhtháite um Bainistiú Abhantrach Tisza (ITRBMP) nuashonraithe a fhorbairt faoi chur chun feidhme na Creat-Treorach Eorpaí maidir le hUisce. Le dhá ghníomhaíocht phíolótacha maidir le bainistiú hidreolaíochta uirbí agus bainistiú triomaigh, cuireadh ar chumas gníomhaithe cuir chuige nua a fhorbairt chun anailís a dhéanamh ar thionchair an athraithe aeráide i limistéir roghnaithe den abhantrach agus chun aghaidh a thabhairt orthu. Bhí dlúthbhaint ag Grúpa Tisza ICPDR chomh maith le comhordaitheoirí EUSDR PA4 (Cáilíocht uisce) agus PA5 (Rioscaí comhshaoil) le gníomhaíochtaí den sórt sin. Bhí Rúnaíocht Choinbhinsiún Shléibhte Cairp ina comhpháirtí straitéiseach comhlachaithe agus ghníomhaigh sí mar chomhairleoir tionscadail laistigh de JOINTISZA maidir le saincheisteanna a bhaineann le hoiriúnú don athrú aeráide.

Bhí sé d’aidhm ag tionscadal DANUBE FLOODPLAIN (An riosca tuilte a laghdú trí athchóiriú tuilemhá feadh Abhainn agus craobh-aibhneacha na Danóibe, 2018-2020) feabhas a chur ar bhainistiú trasnáisiúnta uisce agus ar chosc rioscaí tuilte agus tairbhí do chaomhnú na bithéagsúlachta a uasmhéadú ag an am céanna. Ceann de phríomhthorthaí an tionscadail ná cúrsa ar líne faoi athchóiriú tuilemhá. Bhí mé dírithe ar ghairmithe óga agus meánleibhéil a bhí ag obair ar bhainistiú uisce agus ar laghdú rioscaí tubaiste, agus ar mhic léinn. Stóráladh torthaí uile an tionscadail ar shuíomh gréasáin Thuilemhá na Danóibe GIS. Ligeann sé do thuilemhánna gníomhacha, féideartha agus iarthuiltemhánna a léirshamhlú, a n-éileamh ar athchóiriú, a bhfeidhmíocht i gcás buaic-urscaoilte, gnéithe éiceolaíocha agus socheacnamaíocha etc.

Bhí sé mar aidhm ag tionscadal DAREFFORT (Comhar Réamhaisnéise Tuilte Feabhsaithe Abhantrach na Danóibe, 2018-2021) córas réamhaisnéise tuilte a chruthú bunaithe ar an gcomhar i measc thíortha Abhantrach na Danóibe. Chuir an tionscadal feabhas ar an meastóireacht ar réamhaisnéis, ar mhalartú comhchuibhithe sonraí agus ar aistriú eolais. Tríd an tionscadal seo, chomhoibrigh comhpháirtithe i mbailiú agus i bpróiseáil sonraí a bhaineann le tuilte, chomh maith le treochlár comhpháirteach le haghaidh réamhaisnéis choiteann tuilte, lena n-áirítear malartú torthaí réamhaisnéise.

Bhí tionscadal DriDanube (Riosca Triomaithe i Réigiún na Danóibe) (2017-2019) dírithe ar acmhainneacht réigiún na Danóibe a mhéadú chun rioscaí a bhaineann le triomach a bhainistiú. D'fhorbair comhpháirtithe tionscadail DriDanube Straitéis Triomaigh na Danóibe. Bhí sé d’aidhm aige acmhainneacht réigiún na Danóibe a fhorbairt chun easnaimh choiteanna a shárú maidir le déileáil le triomach, agus ar an gcaoi sin chuidigh sé le haistriú ó chur chuige frithghníomhach go cur chuige réamhghníomhach maidir le bainistiú triomaigh. D’fhorbair tionscadal DriDanube roinnt uirlisí freisin a thacaíonn le bainistiú réamhghníomhach triomaigh a chur chun feidhme i dtíortha réigiún na Danóibe. Is ardán gréasáin idirghníomhach é an Drought Watch chun dálaí triomaigh a thuar agus cabhraíonn sé le cinntí cuí a dhéanamh. Thacaigh DriDanube le cur chun feidhme PA5 EUSDR maidir le rioscaí comhshaoil agus rannchuidigh sé leis an gClár Comhtháite um Bainistiú Triomaigh - Lár agus Oirthear na hEorpa (IDMP CEE). Is tionscnamh réigiúnach é seo a thacaíonn le forbairt, measúnú agus cur i bhfeidhm uirlisí agus beartas bainistithe riosca triomaigh in Oirdheisceart na hEorpa agus é mar aidhm leis ullmhacht triomaigh a fheabhsú agus tionchair triomaigh a laghdú.

Faigh
amach conas a spreag an t-eolasa thaispeántar ar an leathanach seo gníomhaithe atá ag obair ar leibhéil éagsúla rialachais chun réitigh shaincheaptha a fhorbairt i gcomhthéacsanna éagsúla beartais agus cleachtais.

• Ard-Stiúrthóireacht an Aontais Eorpaigh um Thaighde agus um Nuálaíocht: Climate-ADAPT a úsáid chun teacht ar an eolas eolaíoch is déanaí maidir le hoiriúnú chun cláir oibre a shocrú do chistiú taighde agus nuálaíochta an Aontais
• Sléibhte Cairp: Faisnéis tíre ó Climate-ADAPT a úsáid chun leathanach réigiúin trasnáisiúnta Shléibhte Cairp a fhorbairt agus chun cur le beartais oiriúnaithe idirnáisiúnta
• Faireachlann na bPiréiní um an Athrú Aeráide: Leathanaigh na réigiún trasnáisiúnta ó Climate-ADAPT a úsáid chun straitéis oiriúnaithe trasteorann a fhorbairt sna Piréiní