Iarthuaisceart na hEorpa

Tíortha an réigiúin

Áirítear seacht dtír i réimse comhair Iarthuaisceart na hEorpa do chlárthréimhse Interreg 2021-2027: críoch iomlán na hÉireann, na Beilge, Lucsamburg, na hEilvéise agus na hÍsiltíre, agus codanna den Fhrainc agus den Ghearmáin. Is iad na hathruithe móra i ndáil leis an gclárthréimhse roimhe seo (2014-2020) eisiamh na Ríochta Aontaithe*, agus síneadh an réigiúin thrasnáisiúnta, lena gcumhdaítear críoch iomlán na hÍsiltíre agus réigiúin níos leithne na Gearmáine. Is féidir léarscáil ina ndéantar comparáid idir na seanteorainneacha agus na teorainneacha nua a fheiceáil anseo.

* Ó theacht i bhfeidhm Chomhaontú um Tharraingt Siar na Ríochta Aontaithe an 1 Feabhra 2020, ní dhéanfar ábhar ón Ríocht Aontaithe a nuashonrú a thuilleadh ar an suíomh gréasáin seo.

Creat beartais

1.     Clár um chomhar trasnáisiúnta

Le Clár Interreg VI B Iarthuaisceart na hEorpa (2021-2027), a d’fhormheas an Coimisiún Eorpach an 24 Lúnasa 2022, cuirtear aistriú glas, cliste agus cóir chun cinn do chríocha uile NWE agus é mar aidhm leis tacú le forbairt chothrom agus na réigiúin uile a dhéanamh níos athléimní, rud a mhéadóidh a gcumas freagairt níos fearr a thabhairt ar aon dúshlán atá ann cheana agus a bheidh ann amach anseo. Cuidíonn clár Interreg NEW le tacú le haistriú fuinnimh agus ciorclach na réigiún trí réitigh thrasnáisiúnta agus áitbhunaithe a chur chun feidhme agus a ghlacadh chun rannchuidiú le caomhnú acmhainní nádúrtha, le feabhas a chur ar réitigh dhúlrabhunaithe ar an athrú aeráide.

Cumhdaítear le raon feidhme téamach an chláir gnéithe den aistriú glas, cliste agus cóir agus eagraítear é bunaithe ar thrí thosaíocht:

• Tosaíocht 1-Athléimneacht chliste aeráide agus chomhshaoil
• Tosaíocht 2 – Aistriú fuinnimh cliste agus cóir
• Tosaíocht 3- Aistriú i dtreo geilleagar ciorclach áitbhunaithe
• Tosaíocht 4 – Athléimneacht chríochach a fheabhsú trí chlaochlú nuálach cliste

Cistítear tionscadail oiriúnaithe don athrú aeráide go háirithe laistigh de thosaíocht 1, agus é mar chuspóir sonrach acu ‘Cosaint agus caomhnú an dúlra, na bithéagsúlachta agus an bhonneagair ghlais a fheabhsú, lena n-áirítear i gceantair uirbeacha, agus gach cineál truaillithe a laghdú’. Tacaíonn an clár le hiarrachtaí chun bonneagar glas/gorm a fhorbairt. Is é is aidhm do na gníomhaíochtaí sin a áirithiú go ndéanfar raon leathan éiceachóras a chosaint nó a athbhunú agus go gcuirfear cosc ar chailliúint na bithéagsúlachta agus an chaipitil nádúrtha. Ós rud é go bhfuil ag teip ar fhormhór réigiúin NWE spriocanna maidir le cáilíocht an aeir a bhaint amach, tá sé mar aidhm ag an gClár freisin strus teasa a laghdú agus cáilíocht an aeir a fheabhsú.

Cumhdaítear saincheist na héifeachtúlachta fuinnimh, atá ábhartha do shaincheisteanna maolaithe agus oiriúnaithe araon, faoi thosaíocht 2, agus go háirithe Cuspóir Sonrach 2.2 (Éifeachtúlacht fuinnimh a chur chun cinn agus astaíochtaí gás ceaptha teasa a laghdú). Bainfear amach é trí dheiseanna a shainaithint a mhéadaíonn feidhmíocht fuinnimh e.g. teaghaisí agus foirgnimh phoiblí, iompar/soghluaisteacht, Iompar ar Uiscebhealaí Intíre, chomh maith le línte gréasáin téimh agus fuaraithe ceantair.

Bhí sé mar aidhm ag Clár Interreg V B Iarthuaisceart na hEorpa (NWE) (2014-2020) todhchaí eacnamaíoch, chomhshaoil, shóisialta agus chríochach réigiún NWE a chur chun cinn. , Mar gheall ar an ard-dlús uirbeach agus nochtadh na gceantar uirbeach do bhaol na dtuilte cósta agus abhann, sainaithníodh i gClár NWE aghaidh a thabhairt ar leochaileacht an athraithe aeráide mar cheann de na dúshláin mhóra i limistéar an chláir. Mar sin féin, níor aistríodh an dúshlán sin ina thosaíocht théamach don chlár. Áiríodh é i measc na dtosaíochtaí infheistíochta a bhaineann leis an aistriú chuig sochaí ísealcharbóin (tosaíocht 2, agus tosaíocht infheistíochta 4e den chuid is mó), ina luaitear ‘go bhfuil gá le gníomhaíochtaí maolaithe/oiriúnaithe’.

2.     Coinbhinsiúin idirnáisiúnta agus tionscnaimh chomhair eile

In éineacht le réigiúin eile, cumhdaítear codanna d’Iarthuaisceart na hEorpa le ‘Coinbhinsiún OSPAR maidir le Cosaint Mhuirthimpeallacht an Atlantaigh Thoir Thuaidh’. Cumhdaítear na codanna thiar thuaidh agus thoir thuaidh de chóstaí na réigiún go háirithe le dhá fhoréigiún de choinbhinsiún OSPAR: foréigiún na Mara Ceiltí agus foréigiún na Mara Thuaidh Mór. Faoin gcoinbhinsiún sin, tugtar aghaidh ar an athrú aeráide (agus ar aigéadú na n-aigéan) mar shaincheist thrasearnálach ó thaobh eolas a ghiniúint, faireachán a dhéanamh ar thionchair agus roghanna bainistíochta a dhearadh arb é is aidhm dóibh athléimneacht na n-éiceachóras a mhéadú. In 2019, bhunaigh OSPAR Grúpa Comhfhreagrais Idirsheisiúnach maidir le haigéadú na n-aigéan (ICG-OA).

I measc na dtionscnamh comhair eile a bhaineann le codanna áirithe de réigiún an Iarthuaiscirt tá Comhar Tríthaobhach Mhuir Wadden agus Coimisiún na Mara Thuaidh laistigh de Chomhdháil Réigiúin Mhuirí Fhorimeallacha. Cuirtear tuilleadh sonraí faoi na tionscnaimh sin i láthair ar leathanach Réigiún Trasnáisiúnta na Mara Thuaidh.

3.     Straitéisí agus Pleananna oiriúnaithe

Cé nach ann d’aon straitéis ná plean oiriúnaithe go sonrach do Réigiún an Iarthuaiscirt, tá a straitéisí féin ag na tionscnaimh chomhair lena mbaineann roinnt tíortha sa réigiún trasnáisiúnta (OSPAR, Comhar Tríthaobhach na Mara Wadden agus Coimisiún na Mara Thuaidh) atá ábhartha maidir le hoiriúnú don athrú aeráide (Straitéis 2030 Réigiún na Mara Thuaidh, Straitéis Oiriúnaithe um Athrú Aeráide Mhuir Wadden agus Straitéis Chomhshaoil an Atlantaigh Thoir Thuaidh (NEAES) 2030). Déantar cur síos iomlán orthu ar leathanach Réigiún Trasnáisiúnta na Mara Thuaidh.

Samplaí de thionscadail a maoiníodh sa tréimhse 2014-2020.

Níor thug aon cheann de na tionscadail, a formheasadh faoi chlárthréimhse 2014-2020, aghaidh go díreach ar dhúshláin a bhaineann leis an oiriúnú. Ina ionad sin, díríonn siad ar mhaolú ar an athrú aeráide (trí astaíochtaí carbóin a laghdú) le luachanna breise don oiriúnú freisin (trí éifeachtúlacht fuinnimh a fheabhsú).

Mar sin féin, is féidir le hIarthuaisceart na hEorpa brath ar thaithí leathan ar thionscadail chomhair thrasnáisiúnta a dhéileálann le cruthú agus comhroinnt eolais maidir le hoiriúnú don athrú aeráide. Maoiníodh na tionscadail sin i gclárthréimhse INTERREG 2007-2013, mar shampla i gcás thionscadail AMICE, DROP agus IMCORE.  Thairis sin, rinneadh an tsraith iomlán d’ocht dtionscadal a dhéileálann le hoiriúnú don athrú aeráide, a maoiníodh in 2007-2013, a ghrúpáil in SIC-adapt!, Is cnuasach straitéiseach é atá dírithe ar infheictheacht agus caipitliú thorthaí na dtionscadal a mhéadú.

Faigh
amach conas a spreag an t-eolasa thaispeántar ar an leathanach seo gníomhaithe atá ag obair ar leibhéil éagsúla rialachais chun réitigh shaincheaptha a fhorbairt i gcomhthéacsanna éagsúla beartais agus cleachtais.

• Ard-Stiúrthóireacht an Aontais Eorpaigh um Thaighde agus um Nuálaíocht: Climate-ADAPT a úsáid chun teacht ar an eolas eolaíoch is déanaí maidir le hoiriúnú chun cláir oibre a shocrú do chistiú taighde agus nuálaíochta an Aontais
• Sléibhte Cairp: Faisnéis tíre ó Climate-ADAPT a úsáid chun leathanach réigiúin trasnáisiúnta Shléibhte Cairp a fhorbairt agus chun cur le beartais oiriúnaithe idirnáisiúnta
• Faireachlann na bPiréiní um an Athrú Aeráide: Leathanaigh na réigiún trasnáisiúnta ó Climate-ADAPT a úsáid chun straitéis oiriúnaithe trasteorann a fhorbairt sna Piréiní