Kystområde

Hovudbodskap

• Klimaendringane forventast å ha alvorlege konsekvensar for kystområda, særleg på grunn av havnivåstiging, stormar og stormflod, men òg på saltvassinntrenging i kystøkosystemer, auka vasstemperaturar og havforsuring. Til sjuande og sist kan desse effektane føre til tap av flere økosystemtenester levert av kystområde, av miljømessig, økonomisk, sosial og kulturell verdi for mange interessentar og økonomiske sektorar.
• EUs politiske rammeverk for å takle konsekvensane av klimaendringar til kystområde inkluderer tverrgåande instrumentar, til dømes integrert kystsoneforvalting og maritim romplanlegging. Andre EU-direktiv som er direkte relevante for å gjera kystsoner klimarobuste, er flaumdirektivet og havstrategidirektivet.
• The River Basin Management Plans of the Water Framework Directive kan potensielt tilby framtidige alternativ for å måle framdrifta i tilpasninga i kystområde på EU-nivå.

Verknader, sårbarheiter og risiko

Ufuk Turpcan, Climate Change PIX /EEA

Klimaendringane forventast å ha alvorlege konsekvensar for kystområda på grunn av havnivåstiging, samt endringar i hyppigheita og omfanget av alvorlege stormar og relaterte stormsvingingar. Dette kan føra til flaum, kysterosjon og tap av lågtliggande område som er vert for habitatar med høg miljøverdi, samt menneskelege busetjingar og infrastrukturar. Havnivåstiging vil òg indusarar eller auke risikoen for saltvassinntrenging, noko som ytterlegare trugar kystøkosystema. Vidare vil forventa auke i vasstemperaturar og havforsuring bidra til ei restrukturering av kystøkosystemer, med effektar på havsirkulasjon og biogeokjemisk sykling. Skadelege algeoppblomstringar har auka dei siste tiåra i kystområde som svar på eutrofiering kombinert med klimaendringar. Til sjuande og sist kan desse effektane føre til tap av flere økosystemtenester levert av kystområde, av miljømessig, økonomisk, sosial og kulturell verdi for mange interessentar og økonomiske sektorar.

Konsekvensane av klimaendringane forverrar problema som kystområda allereie står overfor, på grunn av den aukande urbaniseringa av kysten og tilstadeværinga av infrastrukturar og flere menneskelege aktivitetar, både på land og til sjøs. Slike ikkje-klimatiske påverknadsdrivarar samhandlar med klimatiske påverknadsdrivarar som bestemmer den generelle sårbarheita til naturlege og menneskelege systemar i kystområde.

Ifølgje den europeiske klimarisikovurderinga (EUCRA) krev risikoen frå kystflaumar til folkesetnad, infrastruktur og økonomiske aktivitetar og risikoen for kysterosjon og oversvømming av kystøkosystemer det mest presserande tiltak. Ytterlegare relevante risikoar inkluderer risikoen frå framveksten av skadelege algeoppblomstringar og patogenar for menneskes helse, risikoen for energiforstyrringar på grunn av skade på energitransport eller lagringsinfrastruktur frå kystflom, og risikoen for utbreitt forstyrring av kyst- og sjøtransport. Kystregionar er identifiserte i EUCRA som hotspot-regionar fordi dei er utsett for flere klimarisikoar.

Rammeverk for politikk

EUs strategi for tilpasning til klimaendringar frå 2021, for å gjere tilpasningsprosessen smartare, anerkjenner viktigheita av å lukke gapet om klimapåverknad og motstandskraft i alle sektorar, inkludert kystområde. Innanfor målet om å gjere tilpasning meir systemisk, fremjar tilpasningsstrategien naturbaserte løysingar (NbS) og økosystembaserte tilnærmingar som viktige tiltak for å oppretthalde sunne økosystemar mot truslane frå klimaendringar. For kystområde inneber dette til dømes gjenoppretting av våtmarker og kystøkosystemer. Desse tilnærmingsmåtane gjer bruk av blågrøn infrastruktur som fleirbruks- og «ikkje-bekymra» effektive løysingar som styrkar kystforsvaret mot verknadene av klimaendringar. Karbonfjerningsfordelar frå restaurerte kyst- og marine økosystemer er òg anerkjend i strategien. I dette samband fremjar Kommisjonen nye sertifiseringsmekanismar som vil mogleggjere robust overvåking og kvantifisering av klimafordelar for karbonfjerning som tilbys av mange NbS i kystområde.

EUs tverrsektorielle politikk og verkemiddel som er relevante for klimamotstanden i kystområda, inkluderer integrert kystsoneforvalting (ICZM) og maritim romplanlegging (MSP).

ICZM fremjar ei strategisk og integrert tilnærming til kystsoneforvalting med sikte på å dra nytte av synergier og jamne ut uoverensstemmelser på tvers av ulike politikkar og sektorar. Den strategiske tilnærminga som krevst av EU 2002-rekommandasjonen om ICZM, inkluderer det overordna prinsippet om økosystemtilnærming for å bevare kystintegritet og funksjon, mot truslane frå klimaendringar. EU-direktivet om MSP frå 2014 tilrår medlemslanda å ta omsyn til land-sjø-interaksjonar i utviklinga av deira MSP og å ta omsyn til langsiktige endringar på grunn av klimaendringar i den overordna planleggingsprosessen.

Andre EU-direktivar som er relevante for berekraftig forvaltning av kystområde i lys av tilpasning til klimaendringar, er:

• Oversvømmelsesdirektivet, som omhandlar vurdering og styring av flaumrisiko for vassdrag og kystar i forhold til klimavariabilitet og klimaendringar;
• Havstrategidirektivet etablerer eit felles rammeverk der medlemslanda må treffe dei naudsynte tiltak for å oppnå og oppretthalde god miljøtilstand i EUs kyst- og havområde innan 2020, og for å beskytte ressursgrunnlaget som havrelaterte økonomiske og sosiale aktivitetar er avhengige av.

Desse direktiva må gjennomførast i samsvar med krava i rammedirektivet om vatn, som fastset ei felles ramme for vern av innlands overflatevatn, overgangsvatn, kystvatn og grunnvatn.

Forbetre kunnskapsgrunnlaget

Den europeiske klimarisikovurderinga frå 2024 gjev ei omfattande vurdering av dei store klimarisikoane Europa står overfor i dag og i framtida. Den identifiserer 36 store klimarisikoar som trugar vår energi- og mattryggleik, økosystemar, infrastruktur, vassressursar, finansielle systemer og folks helse, også med tanke på risikoen for kystområda.

IPCCs AR6 WG II-rapport Climate Change 2022: Verknader, tilpasning og sårbarheit beskriv den noverande forståinga av klimaendringars innverknad på kystområde, deira økosystemar og biologisk mangfald, samt moglege tilpasningsalternativar, deira gjennomførbarheit og grenser.

Tidlegare har Special Report on the Ocean and Cryosphere in a Changing Climate og IPCCs spesialrapport om global oppvarming på 1,5 °C vurdert korleis havet og kryosfæren forventast å endre seg med pågåande global oppvarming, risikoane og moglegheitene desse endringane medfører for økosystemar og menneske, og reduksjons-, tilpasnings- og styringsalternativar for å redusere framtidige risikoar.

European Atlas of European Seas er eit nettbasert verktøy som gjev interaktiv og diversifisert informasjon om naturlege og sosioøkonomiske eigenskapar i kyst- og havområda i Europa. Den inneheld òg informasjon om ICZM-prosjekter som er involvert i det tidlegare OURCOAST-initiativet.

Global Extreme Sea Level data og modellar som støttar funn frå dei siste studiane om kystflom er tilgjengelege i LISCoAsT (Large scale Integrated Sea-level and Coastal Assessment Tool) repository av Joint Research Centre datakatalog. FFS dreiv òg PESETA-prosjekta, der verknaden av klimaendringar på kystsystemer var i omfang sidan PESETA I i 2009.

Copernicus Climate Change Service (C3S) støttar EUs tilpasnings- og reduksjonspolitikk ved å gje konsekvent og autoritativ informasjon om klimaendringar. Tenesta gjev brukarane tilgang til døme på reelle applikasjonar av klimadatalageret for flere sektorar, inkludert kystområde, som demonstrerer korleis klimadata kan nåast, transformerast og gjerast relevante for å takle spesifikke klimautfordringar og klimarelaterte beslutningsprosessar.

EEA-indikatoren Ekstreme havnivåar og oversvømmingar langs kysten viser den forventa endringa i hyppigheita av flaumhendingar i Europa i samsvar med to ulike scenari, som krev at kystvernet planleggast på lokalt eller regionalt nivå.

Ei rekkje forskingsprosjekter støtta av ulike EU-program har dessutan bidrege med kunnskap om kystområde (som til dømes FAIR). Under det europeiske forskingsområdet for klimatenester har ECLISEA som mål å fremje kystklimavitskap om havoverflatedynamikk over dei europeiske kystane og hava,og produsere anbefalingar og beste praksis om kystklima og kystverknadsaspekter. INSeaPTION har som mål å samdesigne og utvikle saman med brukarar kystklimatenester basert på toppmoderne havnivåstiging, innverknad, tilpasning og tverrfagleg vitskap.

Flere EU-finansierte prosjekter bidro til å demonstrere potensialet for NbS for flaumreduksjon og kystmotstand (t.d SARCC, ADAPTA BLUES, ADAPTO),og gjev betydeleg kunnskap og bevisgrunnlag på dette emnet, med forskingsinnsats spesielt fokusert på småskala intervensjonar. RECONNECT har som mål å raskt styrke det europeiske referanserammeverket for NbS for hydro-meteorologisk risikoreduksjon ved å demonstrere, referere, oppskalarar og utnytte storskala NbS i landlege og naturområde, inkludert kystsoner.

Støtte investeringar og finansiering

EUs fleirårige finansielle rammeverk (MFF) for 2021-27 utgjer EUR 1.21 billionar med ytterlegare EUR 807 milliardar frå neste generasjons EU-gjenopprettingsinstrument. 30 % av dette budsjettet er øyremerket aktivitetar som bidreg til klimamåla.

Dei viktigaste EU-instrumenta som er tilgjengelege for å støtte tilpasning, er:

• Life-programmet støttar både klimatiltak og klimatilpasningsprosjekter, og dekkjer òg spørsmål om kystområde.
• Horisont Europa omfattar oppdraga: «Tilpasningtil klimaendringar»for å støtte minst 150 europeiske regionar og lokalsamfunn til å bli klimarobuste innan 2030» og «Gjenoppretthav og vatn innan 2030».

Ei omfattande oversikt finst på EU-finansieringssida for tilpasningstiltak.

Støttar implementeringa

Kystbyar og lokale styresmakter har betydeleg myndigheit over arealbrukspolitikk og forskrifter, slik at EU og globale initiativer (plattformer og nettverk) som forbind lokale styresmakter, kan gje støtte til implementering av tilpasningstiltak. Initiativer som Covenant of Mayors for Energy and Climate og C40 (inkludert kyst- og deltabyar) knyter lokale styresmakter over heile verd saman for å samarbeide om berekraftige tiltak mot klimaendringar.

Den europeiske plattforma for bevaring av naturleg vatn (NWRM) støttar implementeringa av den europeiske miljøpolitikken for grøn infrastruktur som ein måte å bidra til integrerte mål som omhandlar natur og bevaring og restaurering av biologisk mangfald. NWRM-plattforma dekkjer eit breitt spekter av løysingar og case-studiar, nokre av dei er òg relevante for kystområde.

Meir om tilpasning

Flaumdirektivet understrekar at klimaendringar fører til større sannsyn for og negative verknader av flaumhendingar, og oppfordrar medlemsstatane til å ta opp klimaendringar i sine foreløpige flaumrisikovurderinger og flaumrisikohandteringsplanar (FRMPs) og til å ta opp sannsynlege klimaendringar på førekomsten av flaumar i gjennomgangane av deira FRMPs. Med tanke på havnivåstiging og den sannsynlege aukande risikoen for stormflod, forventast flaum å ha aukande innverknad i kystområde. Ifølgje den siste europeiske oversikta over flaumrisikostyringsplanar, vurderte 24 av 26 medlemsstatar minst somme aspektar av klimaendringar i sine FRMPs og ti ga sterke prov på at klimaendringar vart vurdert. Imidlertid beskreiv berre nokre få medlemsstatar metodar for å kontrollere effektiviteten av tiltak i møte med klimaendringsscenari, medan flere medlemsstatar identifiserte tiltak som adresserer klimaendringar med ei ikkje-beklageleg tilnærming.

Klimaendringar, med omsyn til flaum, er òg inkludert i River Basin Management Plans (RBMPs) av WFD — som òg omfattar kystvatn — saman med vurdering av press frå klimaendringar. I A European Overview of the second River Basin Management Plans nemnast det at berre ein tredjedel av medlemsstatane har sett i verk konkrete tiltak for å tilpasse seg klimaendringane.