Limistéir chósta

Limistéir chósta

Príomhtheachtaireachtaí

• Meastar go mbeidh tionchair thromchúiseacha ag an athrú aeráide ar limistéir chósta go háirithe mar gheall ar ardú ar leibhéal na farraige, stoirmeacha agus borradh stoirme, ach freisin ar chur isteach sáile ar éiceachórais chósta, ar theochtaí uisce méadaithe agus ar aigéadú na n-aigéan. I ndeireadh na dála, d’fhéadfadh na héifeachtaí sin a bheith ina gcúis le caillteanas éicisheirbhísí iomadúla arna soláthar ag limistéir chósta, ar seirbhísí iad a bhfuil luach comhshaoil, eacnamaíoch, sóisialta agus cultúrtha ag baint leo do go leor páirtithe leasmhara agus earnálacha eacnamaíocha.
• I measc chreat beartais an Aontais atá i bhfeidhm chun dul i ngleic le tionchair an athraithe aeráide ar limistéir chósta, tá ionstraimí cothrománacha, amhail Bainistiú Comhtháite an Chreasa Cósta agus Pleanáil Spásúil Mhuirí. Treoracha eile de chuid an Aontais atá ábhartha go díreach chun limistéir chósta a dhéanamh athléimneach ó thaobh na haeráide de, is ea an Treoir maidir le Tuilte, agus an Treoir Réime um Straitéis Mhuirí.
• D’fhéadfadh Pleananna Bainistíochta Abhantraí na Creat-Treorach Uisce roghanna a chur ar fáil amach anseo chun dul chun cinn an oiriúnaithe i limistéir chósta ar leibhéal an Aontais a thomhas.

Tionchair agus leochaileachtaí

Meastar go mbeidh tionchair thromchúiseacha ag an athrú aeráide ar limistéir chósta go háirithe mar gheall ar ardú ar leibhéal na farraige agus athruithe ar mhinicíocht agus ar mhéid na stoirmeacha tromchúiseacha agus na mborradh stoirme a bhaineann leo. D’fhéadfadh sé sin a bheith ina chúis le tuilte, creimeadh cósta agus cailliúint limistéar íseal ina bhfuil gnáthóga a bhfuil ardluach comhshaoil ag baint leo chomh maith le lonnaíochtaí agus bonneagair dhaonna. Le hardú ar leibhéal na mara, spreagfar nó méadófar an baol go gcuirfear isteach ar sháile, rud a chuirfidh éiceachórais chósta i mbaol a thuilleadh. Thairis sin, leis na méaduithe a mheastar a thiocfaidh ar theochtaí uisce agus ar aigéadú na n-aigéan, cuirfear le hathstruchtúrú na n-éiceachóras cósta, agus beidh tionchar aige sin ar chúrsaíocht na n-aigéan agus ar an rothaíocht bhithgheoiceimiceach. I ndeireadh na dála, d’fhéadfadh na héifeachtaí sin a bheith ina gcúis le caillteanas éicisheirbhísí iomadúla arna soláthar ag limistéir chósta, ar seirbhísí iad a bhfuil luach comhshaoil, eacnamaíoch, sóisialta agus cultúrtha ag baint leo do go leor páirtithe leasmhara agus earnálacha eacnamaíocha.

Is measa na fadhbanna atá roimh limistéir chósta cheana féin mar gheall ar thionchair an athraithe aeráide, mar gheall ar uirbiú na gcóstaí atá ag dul i méid agus mar gheall ar bhonneagair agus gníomhaíochtaí iomadúla daonna a bheith ann, ar talamh agus ar muir araon. Idirghníomhaíonn fórsaí tiomána nach mbaineann leis an aeráid den sórt sin le spreagthaí a bhaineann leis an aeráid lena gcinntear leochaileacht fhoriomlán chórais nádúrtha agus dhaonna na limistéar cósta.

Creat beartais

Aithnítear i Straitéis 2021 an Aontais Eorpaigh maidir le hOiriúnú don Athrú Aeráide, chun an próiseas oiriúnaithe a dhéanamh níos cliste, a thábhachtaí atá sé an bhearna maidir le tionchair aeráide agus athléimneacht a dhúnadh i ngach earnáil, lena n-áirítear limistéir chósta. Mar chuid den chuspóir an t-oiriúnú a dhéanamh níos sistéamaí, cuirtear réitigh dhúlrabhunaithe (NbS) agus cineálacha cur chuige atá bunaithe ar éiceachórais chun cinn sa Straitéis um Oiriúnú mar bhearta riachtanacha chun éiceachórais shláintiúla a chothú i gcoinne bhagairtí an athraithe aeráide. I gcás limistéir chósta, tugtar le tuiscint leis sin, mar shampla, bogaigh agus éiceachórais chósta a athchóiriú. Baineann na cineálacha cur chuige sin úsáid as bonneagair ghormaghlasa mar réitigh ilchuspóireacha, agus réitigh éifeachtacha ‘gan aiféala’ lena neartaítear cosaint chósta i gcoinne thionchair an athraithe aeráide. Aithnítear sa Straitéis freisin na tairbhí aistrithe carbóin a bhaineann le héiceachórais chósta agus mhuirí athchóirithe. I ndáil leis an méid sin, cuireann an Coimisiún sásraí deimhniúcháin nua chun cinn lena gcumasófar faireachán agus cainníochtú láidir ar thairbhí aeráide aistrithe carbóin a chuireann go leor NbS ar fáil i limistéir chósta.

Áirítear ar bheartais agus ionstraimí trasearnála an Aontais atá ábhartha d’athléimneacht aeráide limistéar cósta Bainistiú Comhtháite Criosanna Cósta (ICZM) agus Pleanáil Spásúil Mhuirí (MSP).

Cuireann ICZM cur chuige straitéiseach agus comhtháite chun cinn maidir le bainistiú an chreasa cósta arb é is aidhm dó leas a bhaint as sineirgí agus neamhréireachtaí a chothromú ar fud beartas agus earnálacha éagsúla. Áirítear leis an gcur chuige straitéiseach a cheanglaítear le Moladh 2002 an Aontais maidir le ICZM prionsabal uileghabhálach an chur chuige éiceachórais chun sláine agus feidhmiú cósta a chaomhnú, i gcoinne na mbagairtí a bhaineann leis an athrú aeráide. Le Treoir 2014 ón Aontas maidir le pleanáil spásúil mhuirí, moltar do na Ballstáit idirghníomhaíochtaí ar muir agus ar tír a chur san áireamh agus a bpleanáil spásúil mhuirí á forbairt acu agus athruithe fadtéarmacha mar gheall ar an athrú aeráide a chur san áireamh sa phróiseas pleanála foriomlán.

Seo a leanas treoracha eile de chuid an Aontais atá ábhartha maidir le bainistiú inbhuanaithe na limistéar cósta i bhfianaise an oiriúnaithe don athrú aeráide:

• An Treoir maidir le Tuilte, lena dtugtar aghaidh ar mheasúnú agus bainistiú riosca tuilte ar shruthchúrsaí agus ar chóstaí i ndáil le hinathraitheacht aeráide agus leis an athrú aeráide;
• An Treoir Réime um Straitéis Mhuirí lena mbunaítear creat comhchoiteann ina gceanglaítear ar na Ballstáit na bearta is gá a dhéanamh chun dea-stádas comhshaoil uiscí cósta agus mara an Aontais a bhaint amach agus a chothabháil faoi 2020 agus chun an bonn acmhainní ar a bhfuil gníomhaíochtaí eacnamaíocha agus sóisialta a bhaineann le muirí ag brath a chosaint.

Ní mór na treoracha sin a chur chun feidhme go comhleanúnach le ceanglais na Treorach Réime maidir le hUisce, lena mbunaítear creat coiteann chun uiscí dromchla intíre, uiscí trasdultacha, uiscí cósta agus screamhuisce a chosaint.

An bonn eolais a fheabhsú

Tuarascáil AR6 ó Mheitheal II IPCC maidir leis an Athrú Aeráide 2022: Tionchair, Oiriúnú agus Leochaileacht, déantar cur síos ar an tuiscint atá ann faoi láthair ar thionchair an athraithe aeráide ar limistéir chósta, ar a n-éiceachórais agus ar a mbithéagsúlacht, chomh maith le roghanna oiriúnaithe a d’fhéadfadh a bheith ann, a n-indéantacht agus a dteorainneacha.

Roimhe seo, sa Tuarascáil Speisialta maidir leis an Aigéan agus an Crióisféar in Aeráid atá ag Athrú agus sa tuarascáil speisialta ón bPainéal Idir-Rialtasach ar an Athrú Aeráide (IPCC) maidir le téamh domhanda 1.5 °C, rinneadh measúnú ar an gcaoi a bhfuiltear ag súil go n-athróidh an t-aigéan agus an crióisféar de bharr an téimh dhomhanda leanúnaigh, ar na rioscaí agus na deiseanna a bhaineann leis na hathruithe sin d’éiceachórais agus do dhaoine, agus ar roghanna maolaithe, oiriúnaithe agus rialachais chun rioscaí a bheidh ann amach anseo a laghdú.

Is uirlis ghréasánbhunaithe é Atlas Eorpach na bhFarraigí Eorpacha, lena soláthraítear faisnéis idirghníomhach agus éagsúlaithe maidir le gnéithe nádúrtha agus socheacnamaíocha i réigiúin chósta agus mhuirí na hEorpa. Tá faisnéis ann freisin faoi thionscadail ICZM a raibh baint acu le hiar-thionscnamh OURCOAST.

Tá sonraí agus samhlacha a thacaíonn le torthaí na staidéar is déanaí ar thuilte cósta ar fáil i dtaisclann sonraí LISCoAsT (Uirlis Mhórscála Chomhtháite um Measúnú ar Leibhéal na Mara agus ar an gCósta) de chatalóg sonraí an Airmheáin Chomhpháirtigh Taighde. Reáchtáil JRC tionscadail PESETA freisin, áit a raibh tionchar an athraithe aeráide ar chórais chósta i raon feidhme ó PESETA I in 2009.

Tacaíonn Seirbhís Copernicus um an Athrú Aeráide (C3S) le beartais oiriúnaithe agus maolaithe an Aontais Eorpaigh trí fhaisnéis chomhsheasmhach údarásach a sholáthar faoin athrú aeráide. Leis an tseirbhís, is féidir le húsáideoirí rochtain a fháil ar shamplaí d’fhíor-fheidhmchláir a Stór Sonraí Aeráide i gcás roinnt earnálacha, lena n-áirítear limistéir chósta, lena léirítear conas is féidir rochtain a fháil ar shonraí aeráide, iad a chlaochlú agus iad a dhéanamh ábhartha chun aghaidh a thabhairt ar dhúshláin shonracha aeráide agus ar chinnteoireacht a bhaineann leis an aeráid.

Léiríonn táscaire an EEA Leibhéil farraige foircneacha agus tuilte cósta an t-athrú réamh-mheasta ar mhinicíocht na dteagmhas tuilte san Eoraip de réir dhá chás éagsúla, a éilíonn cosaint chósta a phleanáil ar leibhéal áitiúil nó réigiúnach.

Ina theannta sin, chuir roinnt tionscadal taighde a fhaigheann tacaíocht ó chláir éagsúla de chuid an Aontais le heolas ar limistéir chósta (mar shampla FAIR). Faoin Limistéar Eorpach Taighde um Sheirbhísí Aeráide, is é is aidhm do ECLISEA eolaíocht aeráide chósta a chur chun cinn maidir le dinimic dhromchla farraige thar chóstaí agus fharraigí na hEorpa, moltaí agus dea-chleachtais a tháirgeadh maidir le gnéithe aeráide cósta agus tionchair chósta. Is é is aidhm doINSeaPTION seirbhísí aeráide cósta a chomhdhearadh agus a chomhfhorbairt, in éineacht le húsáideoirí, bunaithe ar ardú, tionchar, oiriúnú agus eolaíocht thrasdisciplíneach úrscothach ar leibhéal na farraige.

Rannchuidigh roinnt tionscadal arna gcistiú ag an Aontas le léiriú a thabhairt ar acmhainneacht SN maidir le maolú tuilte agus athléimneacht cósta (e.g. SARCC, ADAPTA BLUES, ADAPTO), lena gcuirtear bonn suntasach eolais agus fianaise ar fáil maidir leis an ábhar sin, agus iarrachtaí taighde dírithe go háirithe ar idirghabhálacha ar mhionscála. Is é is aidhm doRECONECT feabhas tapa a chur ar an gcreat tagartha Eorpach maidir le NbS chun rioscaí hidreamheitéareolaíocha a laghdú trí NbS ar mhórscála a léiriú, tagairt a dhéanamh dóibh, iad a mhéadú agus leas a bhaint astu i limistéir thuaithe agus nádúrtha, lena n-áirítear limistéir chósta.

Tacú le hinfheistíocht agus maoiniú

Is fiú EUR 1.21 trilliún creat airgeadais ilbhliantúil (CAI) an Aontais do 2021-27 agus EUR 807 mbilliún breise ó ionstraim théarnaimh an Aontais den chéad ghlúin eile. Tá 30 % den bhuiséad sin curtha in áirithe do ghníomhaíochtaí a rannchuidíonn le cuspóirí aeráide.

Is iad seo a leanas príomhionstraimí an Aontais atá ar fáil chun tacú leis an oiriúnú:

• Tacaíonn an clár LIFE le maolú ar an athrú aeráide agus le tionscadail oiriúnaithe don athrú aeráide araon, lena gcumhdaítear saincheisteanna a bhaineann le limistéir chósta freisin.
• Áirítear le Fís Eorpach na Misin: ‘Oiriúnúdo Climate Change’chun tacú le 150 réigiún agus pobal Eorpach ar a laghad a bheith athléimneach ó thaobh na haeráide de faoi 2030’ agus ‘ÁrnAigéan agus ár nUiscí a Athbhunú faoi 2030’.

Is féidir forléargas cuimsitheach a fháil ar an leathanach maidir le maoiniú ón Aontas le haghaidh bearta oiriúnúcháin.

Tacú le cur chun feidhme

Tá údarás suntasach ag cathracha cósta agus ag rialtais áitiúla maidir le beartais agus rialacháin um úsáid talún ionas gur féidir le tionscnaimh an Aontais agus tionscnaimh dhomhanda (ardáin agus líonraí) a nascann rialtais áitiúla le chéile tacaíocht a thabhairt chun bearta oiriúnaithe a chur chun feidhme. Le tionscnaimh amhail Cúnant na Méaraí don Fhuinneamh agus don Aeráid agus C40 (lena n-áirítear cathracha cósta agus deilte), nasctar údaráis áitiúla ar fud an domhain chun comhoibriú i dtreo gníomhaíocht inbhuanaithe maidir leis an athrú aeráide.

Tacaíonn ardán na mBeart Eorpach um Choinneáil Uisce Nádúrtha (NWRM) le cur chun feidhme Bheartas Comhshaoil na hEorpa maidir le bonneagar glas mar bhealach chun cur le spriocanna comhtháite a bhaineann le caomhnú agus athbhunú an dúlra agus na bithéagsúlachta. Clúdaíonn an t-ardán NWRM raon leathan réitigh agus cás-staidéir, tá cuid acu ábhartha freisin do cheantair chósta.

MRE an oiriúnaithe

Cuirtear i dtábhacht sa Treoir maidir le Tuilte go mbíonn dóchúlacht níos mó agus drochthionchair níos mó ag baint le teagmhais tuilte mar thoradh ar an athrú aeráide lena n-iarrtar ar na Ballstáit aghaidh a thabhairt ar an athrú aeráide ina Réamh-Mheasúnuithe Riosca Tuilte agus ina bPleananna Bainistíochta Riosca i gCás Tuilte (FRMPanna) agus aghaidh a thabhairt ar thionchair dhóchúla an athraithe aeráide ar tharlú tuilte sna hathbhreithnithe ar a gcuid FRMPanna. I bhfianaise ardú ar leibhéal na farraige agus an riosca méadaithe is dócha go mbeidh borradh stoirme ann, táthar ag súil go mbeidh tionchair mhéadaitheacha ag tuilte i limistéir chósta. De réir an Fhorbhreathnaithe Eorpaigh is déanaí ar Phleananna Bainistithe Riosca Tuilte, bhreithnigh 24 Bhallstát as 26 Bhallstát roinnt gnéithe den athrú aeráide ar a laghad ina gcuid FRMPanna agus chuir 10 mBallstát fianaise láidir ar fáil gur breithníodh tionchair ar an athrú aeráide. Mar sin féin, níor thug ach roinnt Ballstát tuairisc ar mhodhanna chun éifeachtacht na mbeart a sheiceáil i bhfianaise cásanna maidir leis an athrú aeráide, agus shainaithin roinnt Ballstát bearta lena dtugtar aghaidh ar an athrú aeráide le cur chuige gan aiféala.

Tá athrú aeráide, agus tuilte san áireamh, san áireamh freisin i bPleananna Bainistíochta Abhantraí (RBMPanna) an WFD - a chuimsíonn uiscí cósta freisin — in éineacht le measúnú ar bhrúnna ón athrú aeráide. In Forbhreathnú Eorpach ar na dara Pleananna Bainistíochta Abhantraí, ní luaitear ach aon trian de na Ballstáit a chuir bearta sonracha i bhfeidhm chun oiriúnú don athrú aeráide.