Dónásvæðið

Lönd á svæðinu

Danube-samstarfssvæðið nær frá Svartaskógi (Þýskalandi) til Svartahafs (Rómönsku-Úkraín-Moldova) sem nær yfir alla Dónásvæðið. Samstarfssviðið 2021-2027 fellur saman við fyrra áætlunartímabil (2014-2020) og felur í sér: Austurríki, Búlgaría, Króatía, Tékkland, suðaustur af Baden-Württemberg og Bæjaralandi í Þýskalandi, Ungverjalandi, Rúmeníu, Slóvakíu, Slóveníu, auk Bosníu og Hersegóvínu, Moldóvu, Svartfjallalands, Serbíu og fjórum héruðum Úkraínu. Kort sem bera saman gömlu og nýju landamærin má sjá hér.

Stefnurammi

1.     Samstarfsáætlun milli landa

Interreg Danube Region áætlunin 2021-2027 var samþykkt 29.^nóvember 2022. Interreg Danube áætlunin (DTP) stuðlar að efnahagslegri, félagslegri og svæðisbundinni samheldni á Dónársvæðinu með samþættingu stefnu á völdum sviðum.

Áætlunin 2021-2027 vinnur að fjórum áherslum:

• 1. forgangsmál: A meiri samkeppnishæf og betri Danube svæði
• Forgangsmál 2 A grænni, lítill-kolefnis Danube svæði
• Forgangsmál 3: Meira félagslegt Dóná svæðinu
• Forgangsmál 4: Betra samstarf á Danube-svæðinu.

Aðlögun að loftslagsbreytingum og minnkun á hamförum er aðallega tekin til athugunar í 2. forgangsröð og sérstaklega fjallað um hana í sértæka markmiðinu 2.4 (að stuðla að aðlögun að loftslagsbreytingum og forvarnir gegn hamförum eða stóráföllum, viðnámsþrótt að teknu tilliti til aðferða sem byggjast á vistkerfum). Verkefni, sem njóta stuðnings, skulu taka tillit til núverandi fyrirkomulags og lausna til að ná fram samlegðaráhrifum og koma í veg fyrir tvíverknað. Gert er ráð fyrir að fjölþjóðlegar samvinnuaðgerðir skapi betur undirbúið og viðnámsþolið samfélag, efnahag og náttúru. Að því er varðar málefni er varða líffræðilega fjölbreytni er gert ráð fyrir að frekari fjölþjóðlegar aðgerðir skili árangri samkvæmt sértæka markmiðinu 2.7 (Að auka vernd og varðveislu náttúru, líffræðilegrar fjölbreytni og grænna grunnvirkja, þ.m.t. í þéttbýli, og draga úr hvers kyns mengun). Í þessu tilliti er mælt með samræmdum og samhæfðum ráðstöfunum á vistfræðilegum svæðum sem skipta máli milli landa og tryggja viðnámsþrótt og aðlögun að loftslagsbreytingum til að draga úr áhrifum hennar á líffræðilega fjölbreytni.

Á áætlunartímabilinu 2014-2020 fjallaði Interreg áætlunin um áskoranir sem tengjast loftslagsbreytingum, einkum í tengslum við fjölþjóðlega stjórnun vatns, flóðastjórnun og tengda áhættustjórnun. Aðlögun að loftslagsbreytingum og minnkun á áhættu vegna hamfara eða stóráfalla voru tekin til athugunar undir forgangs 2 sem samsvarar þemamarkmiði áætlunarinnar um „Umhverfis- og auðlindanýtni“(TO6).

2.     Þjóðhagslegar áætlanir

Stefna ESB fyrir Dónásvæðið (EUSDR), samþykkt af framkvæmdastjórn Evrópusambandsins í desember 2010 og samþykkt af leiðtogaráðinu í 2011, er þjóðhags-svæðisáætlun sem var þróað í sameiningu af EB, Dóná löndum og hagsmunaaðilum í því skyni að takast á við sameiginlegar áskoranir saman. Stefnan miðar að því að skapa samlegðaráhrif og samræmingu milli núverandi stefnu og framtaksverkefna sem eiga sér stað á Dónársvæðinu.

Endurskoðuð aðgerðaáætlun ESB (2020) fyrir EUSDR hefur þrjú megin markmið: að uppfæra og hagræða aðgerðum sem tilgreindar eru í fyrri aðgerðaáætlun svæðisins (2010), að veita frekari stefnumótandi leiðbeiningar um framkvæmd SDR ESB, að ná betri samrýmanleika aðgerðaáætlunar ESB um vegabréfsáritanir til lausnar deilumálum á Netinu við aðrar áætlanir og fjármögnunarleiðir. Áætlunin auðkennir safn 85 aðgerða fyrir þau 12 forgangssvæði (PA) sem skilgreind eru af SDR. Áhrif loftslagsbreytinga og loftslagsaðlögunarmál eru áberandi í umhverfisstoð áætlunarinnar, sem samanstendur af forgangssvæði 4 „Að endurheimta og viðhalda gæðum vatns“(PA4), forgangssvæði 5 „Að stjórna umhverfisáhættu“(PA5) og forgangssvæði 6 „Að varðveita líffræðilega fjölbreytni, landslag og gæði lofts og jarðvegs“(PA6). Meðal þeirra hefur PA5 hæsta gildi fyrir aðlögun. EUSDR-aðgerðaáætlunin hvetur aðgerðir til að: gera ráð fyrir svæðisbundnum og staðbundnum áhrifum loftslagsbreytinga til að draga úr áhættu vegna hamfara eða stóráfalla (aðgerðir 2, 3, 4, 5, PA5), laga sig að loftslagsbreytingum á gæði og magn vatns og styðja snjallnotkun vatnsauðlindarinnar (aðgerð 6, PA4), vistfræðilega endurheimta votlendi, sérstaklega í Dóná delta (Action 10, PA6).

Vegna skörunar landfræðilegra svæða eru einnig evrópsk áætlun um Alparými ( EUSALP) og European Strategy for Adriatic-Ionian Region (EUSAIR) að einhverju leyti mikilvæg fyrir fjölþjóðlegt samstarf um aðlögun á Dónársvæðinu.

3.     Alþjóðasamningar og önnur samstarfsverkefni

Meginmarkmið Dónárverndarsamningsins ( DRPC) er að tryggja að yfirborðsvatn og grunnvatn innan Dónársvæðisins sé stjórnað og þau notuð á sjálfbæran og sanngjarnan hátt. Undirritunaraðilar samningsins hafa samþykkt að vinna saman að grundvallar vatnsstjórnunarmálum. Fjallað er um loftslagsbreytingar með óbeinum hætti m.a. með því að miða að varðveislu, umbótum og skynsamlegri notkun yfirborðsvatns og grunnvatns sem og að fyrirbyggjandi ráðstöfunum til að verjast hættum sem stafa af slysum þar sem flóð koma upp. Alþjóðanefndin um vernd Dónár (ICPDR) hefur verið stofnuð til að samræma framkvæmd samningsins. ICPDR vinnur að því að stjórna flóðaáhættu á sjálfbæran hátt. Sérfræðingahópurinn um flóðvarnir (FP EG) styður framkvæmd aðgerðaáætlunarinnar um sjálfbæra flóðvernd í Dóná. Það styður einnig starfsemi sem tengist framkvæmd ESB flóðatilskipunarinnar, svo sem þróun flóðahættu og áhættukorta og Danube River Basin Flood Risk Management Plan. Í febrúar 2021 samþykktu ráðherrar aðildarríkjanna, framkvæmdastjórn Evrópusambandsins og háttsettir embættismenn sem bera ábyrgð á framkvæmd Dónárverndarsamningsins 2022 Danube-yfirlýsinguna-A Vision for Integrated Water Management in our shared Basin, að byggja upp sjálfbæra framtíð í Danube River Basin. Það fagnar markmiðum og helstu skilaboðum 2018 ICPDR loftslagsaðlögunaráætlunarinnar og staðfestir áhrif loftslagsbreytinga (drátta, vatnsskorts, öfgafullra vatnafræðilegra fyrirbæra og annarra áhrifa) sem nýtt mikilvægt vatnsstjórnunarvandamál fyrir Danube River Basin.

Til að bæta samræmingu starfsemi á sviði vatnsstjórnunar sem nær yfir landamæri — einnig í tengslum við aðlögun að loftslagsbreytingum og minnkun á hamförum — á vatnasviðinu Dónár, samþykktu ICPDR og lausnar deilumálum Evrópusambandsins um siglingar á sjó sameiginlega skýrslu um samvinnu og samvirkni fyrir framkvæmd SDR-réttar Evrópusambandsins.

Svæðið í Karpatasamningnum er aðallega hluti af fjölþjóðlegu svæði Dóná. Samningurinn var undirritaður árið 2003 af sjö Karpataríkjum (Tékklandi, Ungverjalandi, Póllandi, Rúmeníu, Serbíu, Slóvakíu og Úkraínu). Markmiðið með henni er að bæta lífsgæði, styrkja staðbundin hagkerfi og samfélög og varðveita náttúrugildi og menningararfleifð Karpatasvæðisins. Á fimmtu ráðstefnu aðila að Karpatasamningnum (COP5 2017) var samþykkt breyting á Karpatasamningnum til að bæta við nýrri grein um loftslagsbreytingar (12a). Hún fer þess á leit við aðila að fylgja stefnum sem miða að því að draga úr og aðlagast loftslagsbreytingum á öllum sviðum sem tengjast samningnum. Af þessum sökum var langtímasýn fyrir Karpatasvæðið komið á fót "til að styrkja samstarf um að stuðla að loftslagshlutlausri braut sem skilar loftslagsþolinni og sjálfbærri þróun í Karpatafjöllum". Þessi framtíðarsýn, sem er í samræmi við framkvæmd 12. gr. a í Karpatasamningnum, er lýst í sjö stefnumótandi markmiðum og raunhæfum markmiðum. Vinnuhópur um loftslagsbreytingar styður við framkvæmd samningsins með sérstakri áherslu á þessa grein. Hún vinnur að langtímasýninni 2030 og stuðlar með virkum hætti að þróun loftslagsprófana í viðkomandi geirum.

Ítarlegar upplýsingar, þ.m.t. tenglar á þau skjöl sem mestu máli skipta um aðlögun í Karpatafjöllum, eru veittar af skrifstofu Karpatasamningsins á grundvelli framlagningar frá vinnuhópi samningsins um aðlögun að loftslagsbreytingum.

4.     Aðlögunaráætlanir og -áætlanir

Til að bregðast við "Danube-yfirlýsingunni" var áætlun um aðlögun að loftslagsbreytingum ICPDR samþykkt í desember 2012 og uppfærð árið 2018. ICPDR-áætlunin um aðlögun að loftslagsbreytingum miðar að því að veita leiðbeiningar um samþættingu aðlögunar að loftslagsbreytingum inn í ICPDR áætlanagerðarferli. Hún stuðlar að marghliða samstarfsaðgerðum og samstarfsaðgerðum yfir landamæri í tengslum við aðlögun að loftslagsbreytingum og þjónar sem tilvísun fyrir stefnumótendur aðildarríkjanna og aðra embættismenn. Áætlunin veitir þekkingargrunninn og stefnumótandi ramma til að samþætta aðlögun að loftslagsbreytingum í vatnsgeiranum við framkvæmd rammatilskipunar ESB um vatn og flóðatilskipunar ESB. Ítarleg og auðnotuð verkfærakassi mögulegra ráðstafana til aðlögunar gerir notendum kleift að afla ítarlegra upplýsinga um ráðstafanir sem vekja áhuga, með því að sía geira, formgerðir ráðstafana, tímaramma og mikilvægi fyrir rammatilskipun ESB um vatn og flóðatilskipun ESB.

Aðlögun að loftslagsbreytingum er felld inn í reglulegar uppfærslur á Danube River Basin Management Plan (DRBM Plan) og Danube Flood Risk Management Plan. Framkvæmd beggja áætlana er óaðskiljanlegur hluti af aðgerðaáætlun EUSDR.

Dæmi um verkefni sem fjármögnuð voru á tímabilinu 2014–2020.

Verkefni sem fjármögnuð eru af Danube-áætluninni 2014-2020 sem a.m.k. óbeint takast á við áskoranir vegna loftslagsbreytinga, vísa aðallega til fjölþjóðlegrar stjórnunar vatns, flóðastjórnunar og tengdrar áhættustýringar (t.d. JOINTISZA, DANUBE FLOODPLAIN, DAREFFORT verkefni). DriDanube verkefnið lagði áherslu á þurrkastjórnun.

JOINTISZA ( Strengthening samstarf milli áætlanagerðar vatnasviða og forvarnar gegn flóðaáhættu til að auka stöðu vatnasvæða Tisza River Basin) verkefnisins (2017-2019) leiddi samstarfsaðila frá fimm löndum sem deila vötnum Tisza-ánna Basin saman til að vinna að því að þróa uppfærða samþætta stjórnunaráætlun Tisza-ánna (ITRBMP) samkvæmt framkvæmd rammatilskipunar Evrópu um vatn. Tvær tilraunaverkefni um stjórnun vatnafræði í þéttbýli og þurrkastjórnun gerðu aðilum kleift að þróa nýjar aðferðir til að greina og takast á við áhrif loftslagsbreytinga á völdum svæðum á vatnasviðinu. ICPDR Tisza Group sem og EUSDR PA4 (vatn gæði) og PA5 (Environmental risk) samræmingaraðilar tóku virkan þátt í slíkri starfsemi. Skrifstofa Karpatasamningsins var samstarfsaðili og var verkefnaráðgjafi innan JOINTISZA um málefni sem tengjast aðlögun að loftslagsbreytingum.

DANUBE FLOODPLAIN verkefnið (Að draga úr flóðaáhættu með enduruppbyggingu flóða ánni og þverárunum 2018-2020) miðar að því að bæta fjölþjóðlega stjórnun vatns og flóðaáhættu og hámarka ávinning fyrir varðveislu líffræðilegrar fjölbreytni. Einn af helstu niðurstöðum verkefnisins var netnámskeið um flóðplain endurreisn. Mér var beint að ungum og meðalstórum sérfræðingum sem vinna að vatnsstjórnun og minnkun á hamfaraáhættu og nemendum. Allar niðurstöður verkefnisins voru geymdar í Dóná Floodplain vef GIS. Það gerir kleift að sjá virka, hugsanlega og fyrrverandi flóðplains, eftirspurn þeirra eftir endurreisn, árangur þeirra ef um er að ræða losun toppgildi, ecologic og félagshagfræðileg einkenni o.fl.

DAREFFORT verkefnið (Danube River Basin Enhanced Flood Forecasting Cooperation, 2018-2021) miðar að því að búa til flóð spákerfi byggt á samvinnu milli Danube Basin landa. Verkefnið bætti mat á spám, samræmdum gagnaskiptum og þekkingarmiðlun. Með þessu verkefni unnu samstarfsaðilar saman að gagnaöflun og úrvinnslu flóða, sem og á sameiginlegu vegakorti fyrir sameiginlega flóðaspá, þ.m.t. skipti á niðurstöðum spá.

DriDanube verkefnið (Drought Risk in the Danube Region) (2017-2019) miðar að því að auka getu Dónársvæðisins til að stjórna þurrkum tengdum áhættum. DriDanube verkefni samstarfsaðilar þróað Dóná Drought Strategy. Það miðar að því að byggja upp getu Dóná svæðinu til að sigrast á sameiginlegum annmörkum í að takast á við þurrka, og þannig hjálpaði til að skipta úr viðbrögðum til fyrirbyggjandi stjórnun þurrka. DriDanube verkefnið þróaði einnig nokkur verkfæri sem styðja við framkvæmd fyrirbyggjandi þurrkastjórnunar í löndum Dónársvæðisins. Drought Watch er gagnvirk vefur vettvangur til að spá fyrir um þurrkaskilyrði og hjálpar til við að taka viðeigandi ákvarðanir. DriDanube studdi innleiðingu PA5 á EUSDR um umhverfisáhættu og stuðlaði að samþættri áætlun um stjórnun þurrka — Mið- og Austur-Evrópu (IDMP CEE). Þetta er svæðisbundið frumkvæði sem styður við þróun, mat og beitingu aðferða og stefnu við stjórnun þurrka í Suðaustur-Evrópu með það að markmiði að bæta viðbúnað þurrka og draga úr þurrkaáhrifum.

Kynntu þér
hvernig þekkingin sembirtist á þessari síðu hefur hvatt leikara sem vinna á mismunandi stjórnunarstigum til að þróa sérsniðnar lausnir í mismunandi samhengi við stefnu og venjur.

• Stjórnarsvið rannsókna og nýsköpunar ESB: Notkun Climate-ADAPT til að finna nýjustu vísindalega þekkingu á aðlögun að dagskrá-setja fyrir ESB rannsóknir og nýsköpun
• Karpatamenn: Notkun landsupplýsinga frá Climate-ADAPT til að þróa fjölþjóðlega síðu Carpathian og til að fæða inn í alþjóðlegar aðlögunarstefnur
• Pyrenean Observatory for Climate Change: Notkun á síðum milli landa frá Climate-ADAPT til að þróa aðlögunarstefnu yfir landamæri í Pýreneafjöllum