Dóná-svæðið

Lönd á svæðinu

Dóná-samstarfssvæðið nær frá Svartaskógi (Þýskalandi) til Svartahafs (Rúmenía-Úkraína-Moldova) sem nær yfir allt Dóná-vatnasvæðið. Samstarfssvæðið 2021-2027 fellur saman við fyrra áætlunartímabil (2014-2020) og nær yfir: Austurríki, Búlgaríu, Króatíu, Tékkland, suðausturhluta sambandslandsins Baden-Württemberg og Bæjaraland í Þýskalandi, Ungverjalandi, Rúmeníu, Slóvakíu, Slóveníu, auk Bosníu og Hersegóvínu, Moldóvu, Svartfjallalandi, Serbíu og fjórum héruðum Úkraínu. Kort sem ber saman gömlu og nýju landamærin má sjá hér.

Rammi um stefnumótun

1.     Samstarfsáætlun milli landa

Áætlunin Interreg Danube Region 2021-2027 var samþykkt 29. ^nóvember 2022. Interreg Danube-áætlunin (DTP) stuðlar að efnahagslegri, félagslegri og svæðisbundinni samheldni á Dóná-svæðinu með stefnumótun á völdum sviðum.

Áætlunin 2021-2027 gengur út á fjögur forgangsverkefni:

• Forgangur 1: A samkeppnishæfari og betri Dóná svæðinu
• Forgangur 2 A grænni, lágmark-kolefni Dóná svæði
• Forgangur 3: A félagslegur Dóná svæði
• Forgangur 4: Betri samstarfsstjórnun á Dóná svæðinu.

Aðlögun að loftslagsbreytingum og minnkun á hættu á hamförum er aðallega tekin til athugunar skv. 2. forgangsmáli og er sérstaklega fjallað um hana í sértæka markmiðinu 2.4 (Að stuðla að aðlögun að loftslagsbreytingum og forvörnum gegn hamförum, seiglu með tilliti til aðferða sem byggja á vistkerfinu). Stuðningsverkefni skulu taka tillit til núverandi aðferða og lausna til að ná fram samlegðaráhrifum og forðast tvíverknað. Gert er ráð fyrir að samstarfsaðgerðir milli landa skapi betur undirbúið og þolnara samfélag, efnahag og náttúru. Að því er varðar málefni er varða líffræðilega fjölbreytni er gert ráð fyrir að frekari aðgerðir milli landa skili árangri samkvæmt sértæka markmiðinu 2.7 (Að auka vernd og varðveislu náttúru, líffræðilegrar fjölbreytni og grænna innviða, þ.m.t. í þéttbýli, og draga úr hvers kyns mengun). Í þessu tilliti er í áætluninni mælt með samræmdum og samræmdum ráðstöfunum innan vistfræðilegra svæða, sem skipta máli milli landa, sem tryggja viðnámsþrótt og aðlögun að loftslagsbreytingum til að draga úr áhrifum hennar á líffræðilega fjölbreytni.

Á áætlunartímabilinu 2014-2020 fjallaði Danube Interreg-áætlunin um áskoranir sem tengjast loftslagsbreytingum, einkum í tengslum við fjölþjóðlega vatnsstjórnun, flóðastjórnun og tengda áhættustjórnun. Aðlögun að loftslagsbreytingum og minnkun á hamfaraáhættu voru sérstaklega tekin til athugunar í forgangi 2, sem samsvarar þemamarkmiði áætlunarinnar um „hagkvæmni í umhverfismálum og auðlindanýtingu“ (TO6).

2.     Macro-svæði aðferðir

Stefna ESB fyrir Dónásvæðið (EUSDR), samþykkt af framkvæmdastjórn Evrópusambandsins í desember 2010 og samþykkt af leiðtogaráðinu í 2011, er þjóðhagsleg áætlun sem var í sameiningu þróuð af EB, Dónálöndum og hagsmunaaðilum til að takast á við sameiginlegar áskoranir saman. Stefnan leitast við að skapa samlegðaráhrif og samhæfingu milli núverandi stefnu og framtaksverkefna sem eiga sér stað á Dóná svæðinu.

Endurskoðuð aðgerðaáætlun ESB (2020) fyrir EUSDR hefur þrjú meginmarkmið: að uppfæra og hagræða aðgerðum sem tilgreindar eru í fyrri aðgerðaáætlun svæðisins (2010); að veita stefnumótandi leiðbeiningar um framkvæmd EUSDR; til að ná betra samræmi við aðgerðaáætlun ESBSDR við aðrar áætlanir og fjármögnunarleiðir. Í áætluninni eru tilgreindar 85 aðgerðir á þeim 12 forgangssviðum sem EUSDR hefur tilgreint. Áhrif loftslagsbreytinga og loftslagsaðlögunarmál eru áberandi í umhverfisstoð áætlunarinnar, sem samanstendur af forgangssvæði 4 „Að endurheimta og viðhalda gæðum vatns“ (PA4), forgangssvæði 5 „Að stjórna umhverfisáhættu“ (PA5) og forgangssvæði 6 „Að varðveita líffræðilega fjölbreytni, landslag og gæði lofts og jarðvegs“ (PA6). Meðal þeirra skiptir PA5 mestu máli fyrir aðlögun. EUSDR aðgerðaáætlunin hvetur til aðgerða til að: sjá fyrir svæðisbundin og staðbundin áhrif loftslagsbreytinga til að draga úr hamfaraáhættu (aðgerðir 2, 3, 4, 5, PA5); laga sig að áhrifum loftslagsbreytinga á gæði og magn vatns og styðja snjalla notkun vatnsauðlindarinnar (aðgerð 6, PA4); endurheimta vistfræðilega votlendi, sérstaklega í Dóná (aðgerð 10, PA6).

Vegna landfræðilegrar skörunar við önnur þjóðhagssvæði skipta Evrópuáætlunin um alparými (EUSALP) og Evrópuáætlunin um Adríahafs-Íóníusvæðið (EUSAIR) að einhverju leyti máli fyrir fjölþjóðlegt samstarf um aðlögun á Dónásvæðinu.

3.     Alþjóðasamningar og önnur samstarfsverkefni

Meginmarkmið samningsins um vernd áa í Dóná (DRPC) er að tryggja að yfirborðsvatn og grunnvatn innan Dóná-vatnasvæðisins sé meðhöndlað og notað á sjálfbæran og jafnan hátt. Undirritaðir samningsins hafa samþykkt að vinna saman að grundvallar vatnsstjórnunarmálum. Fjallað er um loftslagsbreytingar með óbeinum hætti, m.a. með því að miða að því að varðveita, bæta og skynsamlega notkun yfirborðsvatns og grunnvatns sem og að forvarnarráðstöfunum til að verjast hættum sem stafa af slysum vegna flóða. Alþjóðanefnd um vernd Dóná (ICPDR) hefur verið komið á fót til að samræma framkvæmd samningsins. ICPDR vinnur að stjórnun flóðaáhættu á sjálfbæran hátt. Sérfræðingahópurinn um flóðavarnir (FP EG) styður framkvæmd aðgerðaáætlunar um sjálfbæra flóðavernd í Dóná-ánni . Það styður einnig starfsemi sem tengist framkvæmd tilskipunar ESB um flóð, svo sem þróun flóðahættu og áhættukorta og áætlun um áhættustjórnun á Dónáflóa. Í febrúar 2021 samþykktu ráðherrar aðildarríkjanna, framkvæmdastjórn Evrópusambandsins og háttsettir embættismenn, sem bera ábyrgð á framkvæmd Danube River Protection samningsins, Dónáyfirlýsinguna 2022- Framtíðarsýn um samþætta vatnsstjórnun í sameiginlegum grunni okkar og byggðu sjálfbæra framtíð í Dónáargrunninum“. Það fagnar markmiðum og helstu skilaboðum 2018 ICPDR loftslagsaðlögunaráætlunarinnar og staðfestir áhrif loftslagsbreytinga (þurrkað, vatnsskortur, öfgafullt vatnafræðilegt fyrirbæri og önnur áhrif) sem nýtt verulegt vatnsstjórnunarmál fyrir Dóná.

Til að bæta samræmingu á vatnsstjórnunarstarfsemi sem nær yfir landamæri – einnig í tengslum við aðlögun að loftslagsbreytingum og minnkun á hættu á hamförum - í Dóná-vatnasvæðinu, komust ICPDR og EUSDR að samkomulagi um sameiginlega pappíra um samvinnu og samvirkni fyrir framkvæmd EUSDR .

Svæði Carpathian samningsins er aðallega innifalinn í Dóná fjölþjóðlegu svæðinu. Þessi undirsvæðissamningur var undirritaður árið 2003 af sjö Karpataríkjum (Tékklandi, Ungverjalandi, Póllandi, Rúmeníu, Serbíu, Slóvakíu og Úkraínu). Það miðar að því að bæta lífsgæði, styrkja staðbundin hagkerfi og samfélög og varðveita náttúruleg gildi og menningararfleifð Karpatasvæðisins. Á fimmtu ráðstefnu aðila að Carpathian-samningnum (COP5, 2017) var samþykkt breyting á Carpathian-samningnum til að bæta við nýrri grein um loftslagsbreytingar (12a). Hún fer þess á leit við aðila að stefna að því að draga úr loftslagsbreytingum og aðlaga þær í öllum geirum sem tengjast samningnum. Af þessum sökum var langtímasýnin fyrir Carpathian-svæðið 2030 sett á laggirnar „til að efla samstarfsverkefni í átt að loftslagshlutlausri braut sem skilar loftslagsþolinni og sjálfbærri þróun í Carpathians“. Þessi framtíðarsýn, í samræmi við framkvæmd 12. gr. a í Carpathian samningnum, er lýst í sjö stefnumótandi markmiðum og áþreifanlegum markmiðum. Vinnuhópur um loftslagsbreytingar styður við framkvæmd samningsins með sérstakri áherslu á þessa grein. Það vinnur að langtíma framtíðarsýninni 2030 og stuðlar með virkum hætti að leiðum til að þróa loftslagssönnun í viðkomandi geirum.

Skrifstofa Carpathian-samningsins leggur fram ítarlegar upplýsingar, þ.m.t. tengla á mikilvægustu skjölin um aðlögun í Karpatafjöllum, á grundvelli framlags frá vinnuhópi ´s-samningsins um aðlögun að loftslagsbreytingum.

4.     Aðlögunaráætlanir og -áætlanir

Sem svar við „Danube-yfirlýsingunni“ var samþykkt áætlun ICPDR um aðlögun að loftslagsbreytingum í desember 2012 og uppfærð 2018. Áætlun ICPDR um aðlögun að loftslagsbreytingum miðar að því að veita leiðbeiningar um samþættingu aðlögunar að loftslagsbreytingum og skipulagsferla ICPDR. Hún stuðlar að marghliða samstarfi og samstarfi yfir landamæri í tengslum við aðlögun að loftslagsbreytingum og er til viðmiðunar fyrir stefnumótunaraðila í hverju aðildarríki og aðra embættismenn. Áætlunin veitir þekkingargrunn og stefnumótandi ramma til að samþætta aðlögun að loftslagsbreytingum í vatnsgeiranum við framkvæmd rammatilskipunar ESB um vatn og flóðatilskipun ESB. Alhliða og auðnotaður verkfærakassi með hugsanlegum aðlögunarráðstöfunum gerir notendum kleift að fá ítarlegar upplýsingar um viðeigandi ráðstafanir með því að sía geira, tegundir ráðstafana, tímaramma og mikilvægi fyrir rammatilskipun ESB um vatn og flóðatilskipun ESB.

Aðlögun að loftslagsbreytingum er felld inn í reglubundnar uppfærslur á Dóná Basin Management Plan (DRBM Plan) og Dóná Flood Risk Management Plan. Framkvæmd beggja áætlananna er óaðskiljanlegur hluti af aðgerðaráætlun Evrópusambandsins til lausnar deilumálum á Netinu (EUSDR).

Dæmi um verkefni sem fjármögnuð eru á tímabilinu 2014-2020.

Verkefni sem fjármögnuð eru af Dónááætluninni 2014-2020 sem, a.m.k. óbeint, fjölluðu um áskoranir í loftslagsmálum, vísa aðallega til fjölþjóðlegrar vatnsstjórnunar, flóðastjórnunar og tengdrar áhættustýringar (t.d. DriDanube  verkefnið beindist að þurrkastjórnun.

Í JOINTISZA (Stækkun samstarfs milli áætlanagerðar um stjórnun vatnasviða og forvarnir gegn flóðaáhættu til að auka stöðu vatns í Tisza River Basin) verkefninu (2017-2019) komu samstarfsaðilar frá fimm löndum sem deila vötnum Tisza River Basin saman til að vinna að því að þróa uppfærða samþætta Tisza River Basin Management Plan (ITRBMP) undir framkvæmd evrópsku rammatilskipunarinnar um vatn. Tvær tilraunaaðgerðir varðandi stjórnun vatnafræði í þéttbýli og stjórnun þurrka gerðu aðilum kleift að þróa nýjar aðferðir til að greina og takast á við áhrif loftslagsbreytinga á völdum svæðum á vatnasviðinu. ICPDR Tisza hópurinn sem og EUSDR PA4 (vatnsgæði) og PA5 (umhverfisáhætta) samræmingaraðilar tóku náið þátt í slíkri starfsemi. Skrifstofa Carpathian samningsins var tengdur stefnumótandi samstarfsaðili og starfaði sem verkefnisráðgjafi innan JOINTISZA um málefni sem tengjast aðlögun að loftslagsbreytingum.

DANUBE FLOODPLAIN verkefnið (Að draga úr flóðaáhættu með flóðsléttu við Dóná og þverár, 2018-2020) miðaði að því að bæta fjölþjóðlega vatnsstjórnun og forvarnir gegn flóðaáhættu en hámarka ávinning fyrir verndun líffræðilegrar fjölbreytni. Einn helsti árangur verkefnisins var netnámskeið um endurgerð flóðplaíns. Ég var miðuð við unga og meðalstóra sérfræðinga sem vinna að vatnsstjórnun og minnkun á hættu á hamförum og nemendum. Allar niðurstöður verkefnisins voru geymdar á Dóná Floodplain vefnum GIS. Það gerir kleift að sjá fyrir sér virk, möguleg og fyrrverandi flóðsléttur, eftirspurn þeirra eftir endurreisn, frammistöðu þeirra ef um er að ræða hámarkslosun, vistfræðileg og félagshagfræðileg einkenni o.s.frv.

DAREFFORT verkefnið (Danube River Basin Enhanced Flood Forecasting Cooperation, 2018-2021) miðaði að því að búa til flóðaspákerfi sem byggir á samvinnu Danube Basin landanna. Verkefnið bætti mat á spám, samræmd gagnaskipti og þekkingarmiðlun. Með þessu verkefni unnu samstarfsaðilar í flóðatengdri gagnaöflun og vinnslu, svo og á sameiginlegu vegakorti fyrir algengar flóðaspár, þar á meðal skipti á spániðurstöðum.

DriDanube  (Drought Risk in the Danube Region) verkefnið (2017-2019) miðaði að því að auka getu Danube svæðisins til að stjórna þurrkatengdum áhættum. DriDanube verkefni samstarfsaðilar þróað Dóná þurrka Stefna. Það miðaði að því að byggja upp getu Dóná-svæðisins til að sigrast á algengum annmörkum í að takast á við þurrka og hjálpaði þannig að skipta úr viðbrögðum yfir í fyrirbyggjandi þurrkastjórnunaraðferð. DriDanube verkefnið þróaði einnig nokkur tæki sem styðja við framkvæmd fyrirbyggjandi þurrkastjórnunar í löndum Dónásvæðisins. Þurrkavaktin  er gagnvirkur vefvettvangur til að spá fyrir um þurrkaaðstæður og hjálpar til við að taka viðeigandi ákvarðanir. DriDanube studdi framkvæmd PA5 EUSDR um umhverfisáhættu og stuðlaði að samþættri þurrkastjórnunaráætlun - Mið- og Austur-Evrópu (IDMP CEE). Þetta er svæðisbundið framtak sem styður við þróun, mat og beitingu tækis og stefnu í áhættustýringu þurrka í Suðaustur-Evrópu með það að markmiði að bæta viðbúnað þurrka og draga úr áhrifum þurrka.

Uppgötva
hvernig þekkingin sem birtist á þessari síðu hefur hvatt aðila sem vinna á mismunandi stigum stjórnunarhátta til að þróa sérsniðnar lausnir í mismunandi stefnu- og æfingasamhengi.

• ESB Directorate-General for Research and Innovation: Notkun Climate-ADAPT til að finna nýjustu vísindalega þekkingu á aðlögun fyrir dagskrá-stilling fyrir rannsóknir ESB og nýsköpun fjármögnun
• The Carpathians: Notkun landsupplýsinga frá Climate-ADAPT til að þróa Carpathian fjölþjóðlega svæðissíðu og fæða inn í alþjóðlega aðlögunarstefnu
• Pyrenean Observatory for Climate Change: Notkun fjölþjóðlegra svæða frá Climate-ADAPT til að þróa aðlögunaráætlun yfir landamæri í Pyrenees