Adriatisch-Ionisch

Landen van de regio

Het Adriatisch-Ionische samenwerkingsgebied bestrijkt Europese landen die grenzen aan de Adriatische en Ionische Zee. Het samenwerkingsgebied 2021-2027 omvat het hele grondgebied van het vorige Interreg-programma (volledige uitbreiding van Griekenland, Kroatië en Slovenië, twaalf Italiaanse regio’s en twee provincies, alsook niet-EU-landen Albanië, Montenegro, Servië, Bosnië en Herzegovina), met inbegrip van de Noord-Macedonië. Een kaart waarin de oude en de nieuwe grenzen worden vergeleken, is hier te zien.

Beleidskader

1. Transnationaal samenwerkingsprogramma

Het Interreg VI B-programma “IPA ADRION Programme (2021-2027)”, dat uiteindelijk op 30 november 2022 is goedgekeurd, heeft tot doel de duurzame economische en sociale welvaart van het Adriatische en Ionische gebied te bevorderen. Het ondersteunt de groei en het scheppen van banen door de aantrekkelijkheid, het concurrentievermogen en de connectiviteit van de regio’s te verbeteren en tegelijkertijd het milieu in stand te houden en te zorgen voor gezonde en evenwichtige mariene en kustecosystemen. Voor de periode 2021-2027 was IPA-ADRION gericht op vier prioriteiten:

• Prioriteit: 1 - Ondersteuning van een slimmere Adriatisch-Ionische regio
• Prioriteit: 2 - Ondersteuning van een groenere en klimaatbestendige Adriatisch-Ionische regio
• Prioriteit: 3 - Ondersteuning van een koolstofneutrale en beter verbonden Adriatisch-Ionische regio
• Prioriteit: 4 - Ondersteuning van het bestuur van de Adriatisch-Ionische regio

Aanpassing aan de klimaatverandering komt voornamelijk aan bod in prioriteit 2 en de specifieke doelstelling RSO2.4 daarvan (Bevordering van aanpassing aan de klimaatverandering en rampenrisicopreventie, veerkracht, rekening houdend met ecosysteemgerichte benaderingen). Het programma zal naar verwachting ook de aanpassing verbeteren door middel van acties die de natuur herstellen en groene infrastructuur bevorderen, om te voldoen aan specifieke doelstelling RSO2.7 (Verbetering van de bescherming en het behoud van de natuur, biodiversiteit en groene infrastructuur, ook in stedelijke gebieden, en vermindering van alle vormen van verontreiniging).

In dit verband zal IPA ADRION bijdragen tot het opzetten van gezamenlijke transnationale en macroregionale acties om de klimaatverandering het hoofd te bieden en door de natuur en de mens veroorzaakte rampen te voorkomen, waarbij natuurbehoud als een belangrijk element wordt beschouwd.

In de programmeringsperiode 2014-2020 werd aanpassing aan de klimaatverandering overwogen in het kader van prioritaire as 2 als onderdeel van specifieke doelstelling 2.2 “Versterking van de capaciteit om de kwetsbaarheid van het milieu, de versnippering en de bescherming van ecosysteemdiensten op ADRION-gebied transnationaal aan te pakken. Via deze doelstelling heeft ADRION bijgedragen tot een beter gemeenschappelijk begrip op het gebied van milieubescherming, biodiversiteitsbeheer, ecosysteemdiensten en aanpassing aan de klimaatverandering.

Bovendien is het programma voor grensoverschrijdende samenwerking Italië-Kroatië van groot belang voor de Adriatisch-Ionische regio. Het samenwerkingsgebied (25 provincies in Italië en 8 provincies in Kroatië) bestrijkt een aanzienlijk deel van de Adriatische subregio. In het Interreg-programma voor grensoverschrijdende samenwerking Italië-Kroatië 2021-2027 wordt gewezen op het voornemen om de coördinatie tussen programma’s met ADRION en andere grensoverschrijdende programma’s in het Adriatisch-Ionische gebied te verbeteren. Ook binnen het gehele Middellandse-Zeegebied zal worden gestreefd naar coördinatie tussen de programma's. Het programma zal zich toespitsen op de blauwe economie, eerdere samenwerkingservaringen benutten en sterkere synergieën met Eusair tot stand brengen. Groene en veerkrachtige gedeelde omgeving (prioriteit 2) zal betrekking hebben op aanpassing aan de klimaatverandering en rampenrisicopreventie.

2. Macroregiostrategieën

Het samenwerkingsgebied ADRION valt samen met de EU-strategie voor de Adriatische en Ionische regio (Eusair). De algemene doelstelling van de Eusair is het bevorderen van economische en sociale welvaart en groei in de regio door de aantrekkelijkheid, het concurrentievermogen en de connectiviteit ervan te verbeteren. Met vier EU-lidstaten (Kroatië, Griekenland, Italië, Slovenië) en zes niet-EU-landen (Albanië, Bosnië en Herzegovina, Montenegro, Noord-Macedonië, San Marino en Servië) draagt de strategie bij tot de verdere integratie van de Westelijke Balkan. De Eusair is gericht op zowel de land- als de mariene hulpbronnen van de regio. Het bouwt voort op vier thematische pijlers die belangrijke uitdagingen en kansen in de regio vertegenwoordigen: (1) Blauwe groei, (2) Verbinden van de regio, (3) Milieukwaliteit, (4) Duurzaam toerisme. Samenwerking voor gezamenlijk beheer van gemeenschappelijke milieuhulpbronnen, klimaatverandering en rampenrisicobeheer pakt cruciale uitdagingen voor de duurzame ontwikkeling van de Adriatisch-Ionische regio aan. Klimaatmitigatie en -adaptatie en rampenrisicobeheer zijn horizontale onderwerpen die relevant zijn voor alle vier de pijlers van de Eusair-strategie. De strategie wordt aangevuld met het actieplan 2020 (werkdocument van de diensten van de Commissie (2020). Het vervangt het plan van 2014 dat volgens dezelfde vier pijlers van de strategie is gestructureerd. In het plan worden onderwerpen, acties en projecten voor elk van de vier pijlers van de strategie vastgesteld. Acties in het kader van de pijler “Milieukwaliteit” zullen naar verwachting bijdragen tot het minimaliseren van de gevolgen van de klimaatverandering voor mariene en terrestrische ecosystemen.

3. Internationale verdragen en andere samenwerkingsinitiatieven

Op grotere schaal in het hele Middellandse Zeegebied wordt de samenwerking op het gebied van milieubescherming (met inbegrip van aanpassing aan de klimaatverandering) op transnationaal niveau geformaliseerd in het kader van het Verdrag van Barcelona en de bijbehorende protocollen.

De EU financiert al vele jaren specifieke regionale samenwerkingsinitiatieven op het gebied van milieu en klimaat om de Balkanlanden bij te staan. Sommigen van hen maken momenteel ook deel uit van de Adriatisch-Ionische regio. Het project voor een regionaal milieunetwerk voor toetreding (RENA 2010-2013) heeft bijgedragen tot verbeteringen op het gebied van milieu en klimaat in de Westelijke Balkan en de convergentie van de regio met de EU-normen. Het netwerk voor regionale toetreding inzake milieu en klimaat (ECRAN 2013-2016) heeft de regionale samenwerking tussen de kandidaat-lidstaten en potentiële kandidaat-lidstaten verder versterkt. Het wordt momenteel opgevolgd door het EU-milieupartnerschapsprogramma voor toetreding (EPPA 2019-2022) en door de EU-steun voor klimaatactie bij IPA II-begunstigden — “Transition towards the low emissions and climate-resilient economy (TRATOLOW 2020-2023). Het ondersteunt de integratie van de partners van de Westelijke Balkan in de EU op het gebied van milieu en klimaat. De TRATOLOW-werkgroep 4 houdt zich specifiek bezig met de aanpassing aan de klimaatverandering. Het ondersteunt nationale en regionale aanpassingsplanning en -acties in de landen van de Westelijke Balkan.

Het Midden-Europees Initiatief (CEI) is een regionaal intergouvernementeel forum van 17 lidstaten in Midden-, Oost- en Zuidoost-Europa. Het omvat alle landen (behalve Griekenland) van de Adriatisch-Ionische regio. Het bevordert de Europese integratie en duurzame ontwikkeling door middel van regionale samenwerking. De werkzaamheden van het CEI zijn gericht op het bereiken van twee hoofddoelstellingen: Groene groei & rechtvaardige samenlevingen. Verbetering van de klimaatveerkracht is opgenomen in de doelstellingen van het actieplan van het CEI, in het kader van doelstelling 1 “Stimuleren van de groene groei”.

Acht Adriatisch-Ionische landen (alle landen behalve Italië) werken samen met Bulgarije, Hongarije, Moldavië, Roemenië en Turkije, evenals het VN-Verdrag ter bestrijding van woestijnvorming (UNCCD) en de Wereld Meteorologische Organisatie (WMO) in het kader van het Drought Management Centre for South East Europe (DMCSEE). Het centrum coördineert en faciliteert de ontwikkeling, beoordeling en toepassing van instrumenten en beleid voor droogterisicobeheer in Zuidoost-Europa met als doel de paraatheid te verbeteren en de gevolgen van droogte in deze regio te verminderen.

4. Aanpassingsstrategieën en -plannen

Tot dusver zijn er geen aanpassingsstrategieën en -plannen ontwikkeld in de specifieke context van de Adriatisch-Ionische regio. Het regionale kader voor aanpassing aan de klimaatverandering voor de mediterrane mariene en kustgebieden, dat door de 19e vergadering van de verdragsluitende partijen (COP19) bij het Verdrag van Barcelona is goedgekeurd, is ook relevant voor deze specifieke regio.

Voorbeelden van projecten die in de periode 2014-2020 zijn gefinancierd

Gefinancierd door het ADRION 2014-2020 programma, I-STORM (Integrated sea storm management strategies) project (2018-2019) verbeterde de uitwisseling van gegevens, prognoses en kennis over zeestormen en gerelateerde effecten (kustoverstromingen, erosie en de daaruit voortvloeiende effecten op kustecosystemen en -infrastructuren) door middel van gemeenschappelijke infrastructuren en instrumenten. In het kader van het project zijn richtsnoeren ontwikkeld voor het vertalen van gegevens en prognoses naar procedures voor vroegtijdige waarschuwing en interventie, en een strategie voor nationale/regionale belangrijke spelers in het ADRION-bekken. Beide documenten suggereerden de meest effectieve manier om om te gaan met het beheer van gegevens en prognoses en de bijbehorende procedures voor vroegtijdige waarschuwing. Daarnaast ontwikkelde het project de I-STORMS Applicatie voor Smartphones en Tablets en het I-STORMS Web Integrated System (IWS). IWS is een online tool om gegevens en informatie te delen en te integreren, waardoor de samenwerking tussen partners wordt bevorderd voor een betere respons op de risico's van zeestormen in het Adriatisch-Ionische gebied. Het project heeft de aanzet gegeven tot een permanente samenwerkingstabel. Het zorgt ervoor dat de dialoog na de afsluiting van het project wordt voortgezet. Het heeft tot doel een gemeenschappelijk begrip van de huidige uitdagingen van kustgebieden te bevorderen en de coördinatie en uitwisseling van knowhow te bevorderen.

Andere relevante projecten die een groot deel van de Adriatisch-Ionische regio bestrijken, werden gefinancierd door het programma voor grensoverschrijdende samenwerking Italië-Kroatië (2014-2020) en worden hieronder beschreven. Drie daarvan (ADRIADAPT, RESPONSe en ADRIACLIM) steunden lokale overheden bij de ontwikkeling van aanpassingsplannen en -strategieën in kust- en stedelijke gebieden van de Adriatisch-Ionische regio.

ADRIADAPT (A resilience information platform for Adriatic cities and towns, 2019-2021) heeft de lokale en regionale veerkracht bevorderd. Het heeft bijgedragen tot de ontwikkeling van de kennisbasis om geschikte opties voor klimaatadaptatie en -planning in het Adriatisch-Ionische gebied te identificeren. Het project leverde het Adriadapt Resilience Platform op, met instrumenten en kennis voor klimaatplanning die werden getest met lokale overheden. Het ondersteunde ook lokale klimaatinformatie- en klimaatveerkrachtplannen.

RESPONSe (Strategieën voor aanpassing aan de klimaatverandering in de Adriatische regio’s, 2019-2021) heeft lokale beleidsmakers in staat gesteld benaderingen van klimaatslim bestuur mogelijk te maken en duurzaam leven in de Adriatische zee- en kustgebieden te bevorderen. De projectresultaten omvatten de toolkit voor aanpassingsmaatregelen voor overheidsinstanties (klimaatmenu voor Adriatische regio’s). Het is een gratis online register van adaptatie- en mitigatiemaatregelen die lokale beleidsvorming kunnen ondersteunen om de uitdagingen van klimaatverandering aan te pakken. ADRIACLIM (Informatie-, monitoring- en beheersinstrumenten voor klimaatverandering voor aanpassingsstrategieën in Adriatische kustgebieden 2020-2022) heeft tot doel nauwkeurige informatie te ontwikkelen ter ondersteuning van de ontwikkeling van regionale en lokale plannen voor aanpassing aan de klimaatverandering. Het is gericht op het vergroten van het aanpassingsvermogen aan de klimaatverandering in kustgebieden. Het heeft geholpen bij de ontwikkeling van homogene en vergelijkbare gegevens, de verbetering van de kennis, capaciteit en samenwerking op het gebied van monitoring- en modelleringssystemen voor klimaatverandering en de ontwikkeling van geavanceerde informatiesystemen, instrumenten en indicatoren voor een optimale planning van de aanpassing aan de klimaatverandering.

ASTERIS (aanpassing aan zoutwaterinbraak in zeespiegelstijgingsscenario's, 2019-2021) verbetert het begrip van ruimtelijke en temporele variatie in zeewaterinbraak. Het past verschillende scenario’s van klimaatverandering toe, om behoeften en belemmeringen op het gebied van risicobeheer in kaart te brengen en in kaart te brengen en om praktische instrumenten te bieden voor duurzaam beheer van watervoerende lagen aan de kust op lokale schaal.

AdriaMORE (Adriatische DSS-exploitatie voor monitoring en risicobeheer van extreme weersomstandigheden en overstromingen aan de kust) (2018 - 2019), gebruikmakend van de belangrijkste verwezenlijkingen ADRIARadNet-project gefinancierd door het IPA Adriatic CBC-programma, heeft gebieden en mensen uitgerust met effectieve instrumenten om ernstige weersomstandigheden en andere gerelateerde gebeurtenissen met mariene risico's aan te pakken.

Inspirerende Climate-ADAPT use cases
Ontdek hoe de kennis op deze pagina actoren op verschillende bestuursniveaus heeft geïnspireerd om op maat gemaakte oplossingen te ontwikkelen in verschillende beleids- en praktijkcontexten.

• Directoraat-generaal Onderzoek en Innovatie van de EU: Climate-ADAPT gebruiken om de meest recente wetenschappelijke kennis over aanpassing te vinden voor het bepalen van de agenda voor EU-financiering van onderzoek en innovatie
• De Karpaten: Gebruik van landeninformatie van Climate-ADAPT om een transnationale regiopagina van de Karpaten te ontwikkelen en als input te dienen voor internationaal aanpassingsbeleid
• Observatorium voor klimaatverandering van de Pyreneeën: Transnationale regiopagina's van Climate-ADAPT gebruiken om een grensoverschrijdende aanpassingsstrategie in de Pyreneeën te ontwikkelen