Planning van stedelijke groene en blauwe infrastructuur

Erzijn participatieve benaderingen nodig bij de planning van stedelijke groene infrastructuur en bij het ontwerp-, uitvoerings- en beoordelingsproces van NbS. Het aangaan van contacten met verschillende belanghebbenden bevordert de kennisoverdracht tussen actoren,terwijl hetaanpakkenvan potentiële sociale of institutionele belemmeringen van cruciaal belang is om de maatschappelijke acceptatie van deze oplossingen te vergroten en de besteoptiete vinden die rekening houdtmet delokale sociaal-politieke context. Vooral lokale en regionale overheden spelen een grote rol en daarom is een sterke horizontale en verticale samenwerkingvereist,maar ook de band met de particuliere sector is belangrijk. 

Het beheer van het stedelijke landschap is een complex proces dat onderhevig is aan tegenstrijdige agenda's zoals huisvesting, transport, commerciële infrastructuur en economie. Stedelijke groene infrastructuur vereist uitgebreide planning en onderhoud. De totstandbrenging van een stadsbreed groenruimtenetwerk met verbonden corridors moet worden gewogen en gewaardeerd als een belangrijk type landgebruik, samen met andere belangrijke sectoren van landgebruik. Concurrerende en tegenstrijdige belangen op het gebied van grondgebruik, zwakke samenwerking met belangrijke belanghebbenden (bv. grondeigenaren, bouwsector, investeerders) of silodenken in het stadsbestuur kunnen als sterke beperkende factoren fungeren. Gebrek aan kennis over voordelen of ervaring met het implementeren of ontwerpen van NbS kan leiden tot negatieve attitudes bij praktijkmensen, beleidsmakers of burgers. 

De lokale milieu-, sociale, culturele en institutionele context heeft een grote invloed op het succes van UGI-planning en -implementatie van specifieke NbS. Daarom zijn er empirisch onderbouwde normen en richtsnoeren ontwikkeld voor steden om te zorgen voor een doeltreffende en participatieve UGI-planning en -governance van verschillende NbS, bijvoorbeeld in verschillende door de EU gefinancierde projecten (bv. GREEN SURGE,ThinkNature, Naturvation). Daarnaast zijn integratieve en inclusieve governancebenaderingen zoals “mozaïek”-governance (het combineren van het microniveau van actief burgerschap met het macroniveau van strategische stadsplanning, Buijs et al., 2019) goede manieren om sociaal samenhangende en collaboratieve UGI-planning, -implementatie en -onderhoud te bevorderen.

Het verlies van groene ruimten, de aantasting van het natuurlijke ecosysteem, de verdichting van de stadsstructuur en het toenemende aandeel van de verharde bodem hebben negatieve gevolgen voor de watercyclus, de luchtkwaliteit, de lokale temperatuur en de klimaatbestendigheid van steden. Deze hebben grote economische kosten voor de samenleving en de vergroening van steden (bv. het planten van bomen of het creëren van nieuwe groene ruimte), het herstel van aangetaste ecosystemen, het kiezen van laagintensieve beheerspraktijken in parken of het bouwen van lokale op de natuur gebaseerde oplossingen kunnen aanzienlijke directe besparingen opleveren om afvloeiingswater of overstromingen te beheersen in vergelijking met traditionele op engineering gebaseerde oplossingen. Bovendien hebben deze groene acties ook veel indirecte economische voordelen, bijvoorbeeld door investeerders aan te trekken en nieuwe banen te creëren voor verschillende sectoren.  Andere voordelen kunnen verband houden met de toename van de toeristische economie. De beschikbaarheid van groene ruimten kan een belangrijke rol spelen bij het bepalen van wat steden kunnen bieden (Terkenli,et a. 2020), waardoor de keuze naar hen wordt verschoven, met name in bestemmingen die gevoelig zijn voor hittestress (bv. in de hete mediterrane zomer).

De kosten van UGI-planning en implementatie van NbS kunnen sterk variëren, afhankelijk van veel interne factoren zoals ruimtelijke schaal, het gebruik van technologie in oplossingen, onderhoudsfrequentie en reparatiebehoefte. Doorgaans zijn de onderhoudskosten het laagst in natuurlijke ecosystemen zoals overblijfselen van habitats (bv. stedelijke bossen of wetlands) of semi-natuurlijke ecosystemen (bv. vervanging van gazons door weiden). De oprichtings- en onderhoudskosten van sommige soorten NbS worden geheel of gedeeltelijk gedekt door burgers (bv. stadslandbouw), ngo’s (bv. herstelacties voor aangetaste habitats) of particuliere bedrijven (stormwatervijvers voor het beheer van afvloeiend water). De Europese Unie heeft grote inspanningen geleverd om NbS in Europa te mobiliseren door financiële steun te bieden via de Europese Green Deal, de kennisoverdracht over succesvolle zaken te versterken (bv. de stedelijke natuuratlas)en openbare digitale platforms aan te bieden om de samenwerking met de particuliere en de publieke sector aan te moedigen (TheSmart Cities Marketplace). 

Groene ruimten en NbS in steden kunnen bijdragen aan het verminderen van het risico op rampen, het verbeteren van het waterbeheer en het produceren van lokale koeleffecten om beter om te gaan met hoge temperaturen en hittegolven. Naast het oplossen van specifieke milieu-uitdagingen bieden groene en blauwe infrastructuur nevenvoordelen die verder gaan dan hun primaire doel. Parken en waterlichamen kunnen bijvoorbeeld de schoonheid van de stad verbeteren en tegelijkertijd dienen als vrijetijdsruimten, waardoor het mentale en fysieke welzijn wordt bevorderd (Nilssonen Johansson, 2021)

Andere nevenvoordelen zijn: ondersteuning van de stedelijke biodiversiteit, koolstofopslag (mitigatie), beperking van luchtverontreiniging, het aanbieden van recreatie- en natuurbelevingsruimten en het bieden van meer sociaal, fysiek en mentaal welzijn. NbS in stedelijke gebieden kunnen bijdragen aan verschillende duurzameontwikkelingsdoelstellingen (SDG's), en met name aan de doelstellingen voor duurzame steden (11). 

In veel EU-lidstaten zijn stedelijke groene infrastructuur en op de natuur gebaseerde oplossingen al ondersteund door nationale wetgeving met betrekking tot ruimtelijke ordening, regenwaterbeheer, oppervlaktewater of bescherming van de biodiversiteit. Er zijn stimulansen en betalingen ontwikkeld die de implementatie van NbS en UGI in plaats van traditionele grijze infrastructuur aanmoedigen. Daarnaast kunnen specifieke planningsinstrumenten zoals de biotoopgebiedsfactor (zie bijvoorbeeld de Berlijnse casestudy) worden gebruikt bij lokale bestemmingsplannen om een deel van het gebied als groene ruimte achter te laten. De Europese Unie is een groot voorstander van het concept van groene infrastructuur en op de natuur gebaseerde oplossingen om de klimaatbestendigheid, het duurzaam waterbeheer en het welzijn van de mens en de biodiversiteit in Europese steden te verbeteren. UGI en NbS worden bijvoorbeeld gezien als sleutelbegrip in de: EU-biodiversiteitsstrategie 2030 (2020), EU-strategie voor groene infrastructuur (2013) en de EU-kaderrichtlijn water. Tot slot wordt in de EU-strategie voor aanpassing aan de klimaatverandering van 2021 benadrukt dat het belangrijk is op de natuur gebaseerde oplossingen voor aanpassing aan de klimaatverandering te bevorderen, ook door de schaalvergroting ervan op stedelijk niveau. 

De uitvoeringstijd varieert afhankelijk van de ruimtelijke schaal, van enkele maanden tot enkele jaren. Zo is de implementatie van kleinschalige NbS zoals groene wanden of lokale biofilterseen vrij snel proces en duurt de daadwerkelijke bouwtijd minder dan een jaar. Het plannen en ontwerpen, het verkrijgen van officiële toestemmingen, integratie met andere plannings- en ontwikkelingsprocessen kunnen echter de implementatietijd verlengen. Grootschalige planning en uitvoeringvan groene ruimten (bv. de ontwikkeling vaneen multifunctioneel park) kan meerdere jaren in beslag nemen. De technische implementatie van nieuwe groene ruimten is ook korter dan de volledige ecologische implementatie. Het kan enkele jaren duren voordat vegetatiedie in groene ruimten of afzonderlijkeNbS zoals groene daken wordt geplant, zijn volledige ecosysteemfunctiesvervult(bv.klimaatmitigatie of capaciteitomwater en nutriënten vast te houden).  

De verwachte levensduurvanonderlingverbonden stedelijke groene infrastructuur moetzeer langzijn, veel langer dan dievan afzonderlijke gebouwen of infrastructuur. De leeftijd van een enkelegroene ruimte kan variëren van enkele honderden jaren (bv. historische parken) tot enkele jaren (bv.groene daken). De levensduurvan enkele NbS kan ook variëren, maar het doel is het langdurige onderhoud.