Zasady i czynniki sukcesu

Przystosowanie się do zmiany klimatu ma zastosowanie do polityk, praktyk i projektów, które mogą zmniejszyć ryzyko poprzez zmniejszenie podatności lub narażenia lub wykorzystać możliwości związane ze zmianą klimatu. Dostosowanie dotyczy wszystkich szczebli podejmowania decyzji, wszystkich regionów, a także większości sektorów. Dostosowanie musi być zorganizowane jako działanie międzysektorowe, wielopoziomowe i międzyregionalne skupiające podmioty o różnej wiedzy, zainteresowaniach i wartościach. Adaptacja to nie tylko robienie więcej, to nowe sposoby myślenia i radzenia sobie z ryzykiem i zagrożeniami, niepewnością i złożonością. Zbadanie odpowiednich ścieżek przystosowania się do zmiany klimatu w celu wyeliminowania istniejących podatności na zagrożenia i zwiększenia odporności będzie wymagało zorganizowanego procesu uczenia się przez ludzi i organizacje. Chociaż każdy proces adaptacji musi być dostosowany do kontekstu, powszechnie uznaje się kilka kluczowych zasad przedstawionych poniżej w celu wsparcia dobrej adaptacji.

Szereg zasad w procesie polityki przystosowania się do zmiany klimatu jest powszechnie uznawanych za kluczowe czynniki dobrego przystosowania się do zmiany klimatu. Zasady te (oparte na UKCIP, 2005; Adger i in. 2005 r.; Prutsch i wsp. 2010 r.; Brown i wsp. 2011, Southern Voices on Adaptation, CARE 2015) są następujące:

Adaptacja musi być zrównoważona – reakcje przystosowawcze nie powinny przyczyniać się do zmiany klimatu ani ograniczać wysiłków na rzecz łagodzenia zmiany klimatu, w związku z czym należy wykorzystywać synergie z celami w zakresie łagodzenia zmiany klimatu i unikać konfliktów. Ponadto nie powinno to ograniczać zdolności innych części środowiska naturalnego, społeczeństwa lub przedsiębiorstw do adaptacji w innym miejscu (np. wykorzystanie wód gruntowych do nawadniania w suchych regionach, co powoduje spadek poziomu wód gruntowych i ogranicza dostępną ilość wody pitnej). W miarę możliwości wspierały działania przystosowawcze, które zwiększają zdolność systemów naturalnych do zwiększania odporności (np. podejścia ekosystemowe i rozwiązania oparte na zasobach przyrody) poprzez buforowanie ryzyka klimatycznego.
Współpraca partnerska – identyfikacja i współpraca z zainteresowanymi podmiotami (np. z organami publicznymi, organizacjami pozarządowymi, przedsiębiorstwami, społecznościami lokalnymi i ludźmi) na wszystkich odpowiednich szczeblach oraz zapewnienie, aby były one dobrze poinformowane i zachęcane do pracy nad przystosowaniem się do zmiany klimatu. Sformułowanie, zdefiniowanie wariantów i nadanie im priorytetu, wdrożenie i monitorowanie polityki w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu oraz planowanie w sposób partycypacyjny i sprzyjający włączeniu społecznemu.
Dostosowanie musi być oparte na dowodach – przy pełnym wykorzystaniu najnowszych badań, danych i praktycznych doświadczeń, tak aby proces decyzyjny był dobrze wspierany i informowany.
Zarządzanie ryzykiem związanym z klimatem i ryzykiem niezwiązanym z klimatem przy zastosowaniu zrównoważonego podejścia – zmiana klimatu jest tylko jednym z aspektów wielu czynników wpływających na rozwój społeczny, naturalny i gospodarczy. W związku z tym przystosowanie się do zmiany klimatu musi przyjąć całościowe podejście, które obejmuje zarządzanie zarówno ryzykiem klimatycznym, jak i niezwiązanym z klimatem.
Przeciwdziałanie zagrożeniom związanym z przeszłą i obecną zmiennością klimatu oraz ekstremalnymi zjawiskami pogodowymi – powinien to być punkt wyjścia dla działań wyprzedzających mających na celu przeciwdziałanie zagrożeniom i możliwościom związanym ze zmianą klimatu w dłuższej perspektywie. Ważne jest zapewnienie koordynacji i ścisłej synergii ze zmniejszaniem ryzyka związanego z klęskami żywiołowymi/zarządzaniem nim (np. sprawozdanie w sprawie przystosowania się do zmiany klimatu i zmniejszania ryzyka związanego z klęskami żywiołowymi w Europie).
Reakcja na skutki zmiany klimatu powinna być traktowana priorytetowo – na przykład poprzez skupienie większej uwagi na sektorach, które są najbardziej dotknięte warunkami pogodowymi i klimatycznymi, tych, które mają długoterminowy cykl życia lub skutki, w których zaangażowane są znaczne inwestycje lub zagrożone są wysokie wartości lub w których zaangażowane jest wsparcie dla krytycznej infrastruktury krajowej.
Adaptacja musi być dostosowana do skali wymaganej przez wyzwania związane ze zmianą klimatu (np. krajowe/regionalne/lokalne/sektorowe/transgraniczne) – należy zmodyfikować rozwiązania dla poszczególnych sytuacji, uwzględniając również obowiązki i finansowanie.
Adaptacja powinna być elastyczna – chociaż nadal istnieje niepewność co do przyszłego klimatu, należy rozważyć opcje dostępne obecnie w niektórych dziedzinach (np. w sektorach o długoterminowych horyzontach planowania) i podejmować decyzje, które można łatwo dostosować. W związku z tym należy uznać wartość opcji „no/low regrets” i „win-win adaptation” pod względem opłacalności i wielu korzyści, a także wartość stopniowego podejścia do przystosowania się do zmiany klimatu.
Przystosowanie się do zmiany klimatu musi być przejrzyste – należy w pełni informować o skutkach i kosztach różnych wariantów przystosowania się do zmiany klimatu, zarówno w perspektywie krótko-, jak i długoterminowej, oraz podawać jak najwięcej szczegółów. Decyzje dostosowawcze są również obciążone wartością, np. w odniesieniu do poziomu ryzyka, które należy zaakceptować. W związku z tym ważne jest, aby decyzje i przydział zasobów były przejrzyste, tak aby możliwe było uzgodnienie sprawiedliwych i wyważonych rozwiązań.
Ciągły przegląd skuteczności, wydajności, sprawiedliwości i zasadności decyzji dotyczących przystosowania się do zmiany klimatu w celu ich stopniowego ulepszania zgodnie z ewolucją dowodów i wiedzy na temat skutków zmiany klimatu. Wymaga to monitorowania i ponownej oceny ryzyka, a także środków polityki w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu.