Zasady i czynniki sukcesu

Zasady i czynniki sukcesu

Przystosowanie się do zmiany klimatu ma zastosowanie do polityk, praktyk i projektów, które mogą albo zmniejszyć ryzyko poprzez zmniejszenie podatności na zagrożenia i/lub narażenia i/lub wykorzystać możliwości związane ze zmianą klimatu. Adaptacja ma wpływ na wszystkie szczeble procesu decyzyjnego, na wszystkie regiony, a także na większość sektorów. Adaptacja musi być zorganizowana jako międzysektorowe, wielopoziomowe i międzyregionalne działanie skupiające podmioty o różnej wiedzy, zainteresowaniach i wartościach. Adaptacja nie polega tylko na robieniu więcej, ale na nowych sposobach myślenia i radzenia sobie z ryzykiem i zagrożeniami, niepewnością i złożonością. Zbadanie odpowiednich ścieżek przystosowania się do zmiany klimatu w celu wyeliminowania istniejących podatności na zagrożenia i zwiększenia odporności będzie wymagało zorganizowanego procesu uczenia się przez ludzi i organizacje. Chociaż każdy proces adaptacji musi być dostosowany do kontekstu, powszechnie uznaje się kilka kluczowych zasad przedstawionych poniżej, aby wspierać dobrą adaptację.

Kilka zasad w procesie polityki przystosowania się do zmiany klimatu jest powszechnie uznawanych za kluczowe czynniki dobrego przystosowania się do zmiany klimatu. Zasady te (na podstawie UKCIP, 2005; Adger i wsp. 2005 r.; Prutsch i wsp. 2010 r.; Brown i wsp. 2011, Southern Voices on Adaptation, CARE 2015) są:

1. Adaptacja musi być zrównoważona – działania przystosowawcze nie powinny przyczyniać się do zmiany klimatu ani ograniczać wysiłków na rzecz łagodzenia zmiany klimatu, w związku z czym należy wykorzystywać synergie z celami w zakresie łagodzenia zmiany klimatu i unikać konfliktów. Ponadto nie powinno to ograniczać zdolności innych części środowiska naturalnego, społeczeństwa lub przedsiębiorstw do przeprowadzania adaptacji w innym miejscu (np. wykorzystywania wód gruntowych do nawadniania w regionach suchych, co powoduje spadek poziomu wód gruntowych i ogranicza dostępną ilość wody pitnej). W miarę możliwości wspierać działania przystosowawcze, które zwiększają zdolność systemów naturalnych do zwiększania odporności (np. podejścia ekosystemowe i rozwiązania oparte na zasobach przyrody) poprzez buforowanie ryzyka klimatycznego.
2. Współpraca partnerska – identyfikowanie zainteresowanych podmiotów (np. organów publicznych, organizacji pozarządowych, przedsiębiorstw, społeczności lokalnych i ludzi) na wszystkich odpowiednich szczeblach i angażowanie ich we współpracę z nimi oraz zapewnianie, aby były one dobrze poinformowane i zachęcane do pracy nad przystosowaniem się do zmiany klimatu. Formułowanie, określanie wariantów i ustalanie ich priorytetów, wdrażanie i monitorowanie polityk i planów w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu w sposób partycypacyjny i sprzyjający włączeniu społecznemu.
3. Dostosowanie musi opierać się na dowodach – w pełni wykorzystywać najnowsze badania, dane i praktyczne doświadczenia, tak aby proces decyzyjny był dobrze wspierany i informowany.
4. Zarządzanie zagrożeniami klimatycznymi i pozaklimatycznymi przy zastosowaniu zrównoważonego podejścia – zmiana klimatu jest tylko jednym z aspektów wielorakich napięć, które wpływają na rozwój społeczny, naturalny i gospodarczy. W związku z tym przystosowywanie się do zmiany klimatu musi opierać się na całościowym podejściu, które obejmuje zarządzanie zarówno ryzykiem klimatycznym, jak i pozaklimatycznym.
5. Przeciwdziałanie zagrożeniom związanym z przeszłą i obecną zmiennością klimatu i ekstremalnymi zjawiskami pogodowymi – powinno to stanowić punkt wyjścia dla działań wyprzedzających mających na celu przeciwdziałanie zagrożeniom i możliwościom związanym ze zmianą klimatu w dłuższej perspektywie. Ważne jest zapewnienie koordynacji i ścisłej synergii z ograniczaniem ryzyka związanego z klęskami żywiołowymi/zarządzaniem nim (np. sprawozdanie w sprawie przystosowania się do zmiany klimatu i zmniejszania ryzyka związanego z klęskami żywiołowymi w Europie).
6. Reakcja na skutki zmiany klimatu powinna być traktowana priorytetowo – na przykład poprzez skupienie większej uwagi na sektorach najbardziej dotkniętych pogodą i klimatem, sektorach o długoterminowym cyklu życia lub skutkach, w których zaangażowane są znaczne inwestycje lub wysokie wartości, lub w których zaangażowane jest wsparcie dla krytycznej infrastruktury krajowej.
7. Adaptacja musi być dostosowana do skali wymaganej przez wyzwania związane ze zmianą klimatu (np. krajowe/regionalne/lokalne/sektorowe/transgraniczne)– rozwiązania muszą być modyfikowane pod kątem indywidualnych sytuacji, również w odniesieniu do obowiązków i finansowania.
8. Adaptacja powinna być elastyczna – chociaż nadal istnieje niepewność co do przyszłego klimatu, należy rozważyć opcje dostępne obecnie w niektórych dziedzinach (np. w sektorach o długoterminowym horyzoncie planowania) i podjąć decyzje, które można łatwo dostosować. W związku z tym należy uznać wartość wariantów dostosowawczych typu „no/low regrets” i „win-win” pod względem opłacalności i wielorakich korzyści, a także wartość stopniowego podejścia do przystosowania się do zmiany klimatu.
9. Dostosowanie musi być przejrzyste – należy w pełni informować o skutkach i kosztach różnych wariantów przystosowania się do zmiany klimatu, zarówno w perspektywie krótko-, jak i długoterminowej, oraz podawać jak najwięcej szczegółów. Decyzje dostosowawcze mają również wartość dodaną, np. w odniesieniu do poziomu ryzyka, który należy zaakceptować. W związku z tym konieczne jest zapewnienie przejrzystości decyzji i alokacji zasobów, aby móc uzgodnić sprawiedliwe i wyważone rozwiązania.
10. Ciągły przegląd skuteczności, wydajności, sprawiedliwości i zasadności decyzji w sprawie przystosowania się do zmiany klimatu w celu ich stopniowej poprawy zgodnie z rozwojem dowodów i wiedzy na temat skutków zmiany klimatu. Wymaga to monitorowania i ponownej oceny ryzyka, a także polityki/środków w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu.